Εντρυφώντας στον «Κανόνα των Δέντρων» του Λεονάρντο ντα Βίντσι

Σύμφωνα με τον περίφημο «Κανόνα των Δέντρων» που διατύπωσε πριν από περίπου 550 χρόνια ο σπουδαίος ερευνητής, ζωγράφος και στοχαστής της Αναγέννησης, Leonardo da Vinci, όλα τα κλαδιά ενός δέντρου σε κάθε στάδιο της ανάπτυξής του, αν συναρμοστούν, είναι ίσου πάχους με τον κορμό του. Νεώτερες έρευνες πάνω στον κανόνα αυτό του Ντα Βίντσι οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι πίσω από την εκπληκτική διαδικασία και τον τρόπο με τον οποίον αναπτύσσονται τα δέντρα βρίσκεται ..ο άνεμος. Η δεινότητα με την οποία οι ισχυροί άνεμοι πλήττουν τα δέντρα καθώς επίσης και η συνακόλουθη δική τους ανάγκη για θωράκιση και προστασία ενάντια στη δριμύτητα των γιών του Αιόλου, συνετέλεσε καταλυτικά στην φυσιολογία των δέντρων και στην τελική πρόσληψη από αυτά της γνωστής σε όλους μας μορφής που έχουν, με τον συμπαγή κορμό στη βάση τους και την ευρεία διακλάδωσή τους στα ανώτερα μέρη τους.

Υπερώριμη οστρυά σε μικτό δάσος θερμόφυλλων φυλλοβόλων στο Ζαγόρι.

Καθώς τα δέντρα ρίχνουν το φύλλωμά τους και αυτό το φθινόπωρο, αποκαλύπτουν το θαυμαστό, απαράλλαχτο μοτίβο της ανάπτυξής τους, που παρατηρήθηκε για πρώτη φορά από τον Λεονάρντο ντα Βίντσι πριν από 550 περίπου χρόνια: μια απλή, αλλ’ ωστόσο εκπληκτική σχέση που διατηρείται σταθερή μεταξύ του μεγέθους του κορμού ενός δέντρου και του συνολικού μεγέθους των κλάδων του.

Νέα δεδομένα επιστημονικών ερευνών έθεσαν ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της ανάπτυξης των δέντρων, υποστηρίζοντας ότι ο τρόπος με τον οποίο διακλαδίζεται ο κορμός τους καθώς μεγαλώνουν, καθορίζεται -με μεγάλη βεβαιότητα- από την ανάγκη προστασίας τους από τους ανέμους.

«Ο κανόνας του Leonardo είναι ένα εκπληκτικό εύρημα», δήλωσε η Kate McCulloh, Καθηγήτρια της Βοτανικής στο κρατικό Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, με ειδίκευση στην φυσιολογία των δέντρων. «Μέχρι σήμερα οι άνθρωποι δεν τον έχουν διερευνήσει αρκετά».

Ο Ντα Βίντσι έγραψε κάποτε στο περίφημο σημειωματάριό του ότι: «Όλα τα κλαδιά ενός δέντρου σε κάθε στάδιο της ανάπτυξής του, αν συναρμοστούν, είναι ίσου πάχους με τον κορμό του».[1] Με άλλα λόγια, κατά τον Ντα Βίντσι, εάν τα κλαδιά ενός δέντρου διπλώνονταν προς τα πάνω και μπορούσαν να συναρμοστούν σφιχτοδεμένα μεταξύ τους, το δέντρο θα έμοιαζε με έναν μεγάλο επιμήκη κορμό, ο οποίος θα είχε ίσο πάχος από πάνω, στην κορυφή του έως κάτω, στη βάση του.

Υποστήριξε επίσης ο Λεονάρντο ότι τα μικρότερα κλαδιά διατηρούν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και της ανάπτυξης των δέντρων, μια ακριβή, μαθηματική σχέση με το μεγαλύτερο κλαδί από το οποίο προέρχονται. Συγκεκριμένα διατύπωσε την θέση ότι: «Όταν ένα μητρικό κλαδί διακλαδίζεται σε δύο θυγατρικά κλαδιά, οι διάμετροί τους είναι τέτοιες, ώστε οι επιφάνειες των δύο θυγατρικών κλαδιών, όταν συναρμοστούν, είναι πάντα ίσες με την επιφάνεια του μητρικού κλάδου».[2]

Προκειμένου να διερευνήσει τον «Κανόνα του Λεονάρντο», ο φυσικός Christophe Eloy, από το Πανεπιστήμιο της Προβηγκίας στη Γαλλία, σχεδίασε δέντρα με περίπλοκα μοτίβα διακλάδωσης σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή.

«Σχεδίασα την ελαφρύτερη δυνατή δομή που θα έπρεπε να έχει ένα δέντρο, ώστε να μπορεί ν’ αντιστέκεται στον ισχυρό άνεμο, διατηρώντας παράλληλα τη δύναμη και τη μορφή του κορμού του», δήλωσε ο Eloy. Και συμπληρώνει: «Τα δέντρα είναι fractal [3] στη φύση, που σημαίνει ότι οι μορφές και τα σχήματα που δημιουργούνται από τις μεγάλες δομές τους, όπως είναι οι βασικοί κλώνοι τους, επαναλαμβάνονται αυτούσια σε μικρότερες δομές, όπως είναι τα ελαφρύτερα κλαδιά τους».

Αριστερά δρυς Quercus petraea subsp. polycarpa και δεξιά Quercus pubescens.

Ο Eloy ξεκίνησε με έναν σκελετό «fractal tree», στον οποίο προσέθεσε επανειλημμένα μικρότερα αντίγραφα των κυρίων κλάδων για τη δημιουργία του «εικονικού δέντρου» του. Κάθε νέο υποσύνολο κλάδων ακολουθούσε τον «μητρικό» κλάδο του, μιμούμενο την μορφοκλασματική φύση των πραγματικών δέντρων. Σε αυτό το στάδιο, το «βασικό» μοντέλο του δέντρου χρησίμευσε απλώς ως ένα πλαίσιο αναφοράς για τον προσδιορισμό του συνολικού πάχους των κλαδιών στο τελικό στάδιο.

Μόλις ολοκληρώθηκε ο σκελετός του δέντρου με τη μέθοδο αυτή, ο Eloy τον υπέβαλε σε δοκιμές μέσα σε μία εικονική σήραγγα ανέμου. Αφού εφήρμοσε διαφορετικές σφοδρές εντάσεις ανέμου, ικανές να σπάσουν τα κλαδιά, ο Eloy προσδιόρισε τη διάμετρο που θα έπρεπε να έχει κάθε κλαδί του δέντρου, προκειμένου να μην σπάει στον δυνατό άνεμο. Διαπίστωσε έτσι ότι για κάθε μέρος του δέντρου του, από το λεπτότερο κλαδάκι έως τον κυρίως κορμό, η προσομοίωση φάνηκε ν’ αποδίδει και να επιβεβαιώνει τον κανόνα του Leonardo!

Ο Eloy διαπίστωσε ακόμη, ότι οι αναλογίες στα δέντρα του μοντέλου του παρέμεναν σταθερά ίδιες, ανεξάρτητα από την ταχύτητα του ανέμου ή το ύψος των κλαδιών, όπως επίσης προβλέπει ο περίφημος Κανόνας  του Ντα Βίντσι.

Ο «Κανόνας των Δέντρων» στο σημειωματάριο του Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Η πρωτοποριακή αυτή εργασία του Eloy έγινε αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα και δημοσιεύτηκε το 2011, στο επιστημονικό περιοδικό Physical Review Letters. Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν και εκείνοι που υποστηρίζουν ότι ο «Κανόνας του Λεονάρντο» έχει πολλά περισσότερα ακόμα να μας πει για τα δέντρα, απ’ όσα απέδειξε η ως άνω έρευνα του Ελόι.

Η περαιτέρω εξέταση του συνόλου των παραμέτρων του «Κανόνα του ντα Βίντσι» για τα δέντρα, έχει οδηγήσει στη διαμόρφωση δύο βασικών θεωρητικών τάσεων στο οικείο ερευνητικό πεδίο της φυσιολογίας των δέντρων: στην «υδρολογική θεωρία» και στη «δομική θεωρία» για τα δέντρα. Η «υδρολογική θεωρία» γύρω από τον «Κανόνα του Ντα Βίντσι» υποστηρίζει ότι τα δέντρα έχουν το χαρακτηριστικό σχήμα και τη μορφή που όλοι γνωρίζουμε, επειδή αυτό τα βοηθά πιο αποτελεσματικά στην βασική λειτουργία που επιτελούν για τη μεταφορά και αποθήκευση των χυμών τους. Από την άλλη πλευρά, η «δομική θεωρία» επικεντρώνεται στην σπουδαία ικανότητα αντοχής στις πιέσεις της φύσεως και του περιβάλλοντος, που διαθέτουν και εμφανίζουν τα δέντρα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και της ανάπτυξής τους.

Δρυς Quercus ithaburensis subsp. macrolepis.

Με σειρά νεωτέρων ερευνών του και ο ίδιος ο Εloy ετάχθη τελικά υπέρ της δομικής θεωρίας. Ωστόσο, ο Gil Bohrer, μηχανικός περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο στο Columbus, υπεραμύνθηκε της υδρολογικής θεωρίας, δηλώνοντας: «Δεν αμφιβάλλω ότι η δομή των δέντρων είναι το αποτέλεσμα ενός συνδυασμού υδραυλικών και δομικών περιορισμών. Θεωρώ ωστόσο, ότι το υδρολογικό επιχείρημα δεν θα πρέπει να απορριφθεί τόσο εύκολα».

Ανεξάρτητα από τις επιστημονικές θεωρίες που επαληθεύουν τον «Κανόνα του Λεονάρντο», τα ίδια τα δεδομένα της παρατήρησης των δέντρων στον φυσικό τους χώρο, στα δάση, στις δεντροστοιχίες ή στους αγρούς, αποδεικνύουν ότι, σε μια τεράστια γκάμα των ειδών τους, τα δέντρα υπακούουν ανά τους αιώνες πιστά στον κανόνα του σπουδαίου επιστήμονα και στοχαστή της Αναγέννησης!

Σχηματική απεικόνιση του «Κανόνα των Δέντρων» του Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Ενώ ωστόσο τα στοιχεία μέχρι στιγμής επαληθεύουν παγίως τον περίφημο κανόνα που διατύπωσε ο Ντα Βίντσι πριν πεντέμισι αιώνες, θεωρείται εξαιρετικά κοπιώδης η προσπάθεια και η εργασία που απαιτείται για την επιβεβαίωση της θεωρίας του Λεονάρντο για τα δέντρα. «Τα πειραματικά δεδομένα που διαθέτουμε είναι διάσπαρτα», αναφέρει ο Eloy. «Αν κάποιος εστιάζει την έρευνά του στα μεγάλα δέντρα, διαπιστώνει ότι υπάρχουν χιλιάδες κλαδιά και χρειάζονται αμέτρητες συσκευές για την σύγχρονη μέτρησή τους».

Παρ’ όλο ωστόσο που υπάρχουν περιορισμένα πειραματικά δεδομένα για την υποστήριξη των πορισμάτων του da Vinci, ο κανόνας του έχει χρησιμοποιηθεί ευρύτατα στα γραφικά των ηλεκτρονικών υπολογιστών και στις μαθηματικές εφαρμογές.

Αριστερά φτελιά Ulmus procera και δεξιά μηλόκεδρος (βουνοκυπάρισσο) Juniperus foetidissima.

Ο Robert Fathauer, μηχανικός και μαθηματικός καλλιτέχνης, εξερευνά τον κόσμο των «δέντρων – fractal» εδώ και χρόνια. Χρησιμοποιεί μια διαδικασία παρόμοια με εκείνη των ερευνών του Eloy, για να δημιουργήσει τα έργα του από δέντρα – fractal.

Συγκεκριμένα, ο Fathauer χρησιμοποιεί τη φωτογραφία μιας διατομής μεταξύ του κορμού και ενός κλάδου του δέντρου, ως δομικό στοιχείο για ολόκληρο το έργο του. Στη συνέχεια, προσθέτει επαναλαμβανόμενες μικρότερες εκδοχές του αρχικού δομικού στοιχείου στο περίγραμμα του δέντρου. Αν και δεν εφαρμόζει ακραιφνώς τον κανόνα του Λεονάρντο στο έργο του, ωστόσο ο κανόνας αυτός εξακολουθεί να εμφανίζεται και να λειτουργεί στις δημιουργίες του μέσω των αποτυπώσεων των πραγματικών δέντρων που αναπαράγει.

«Δεν χρησιμοποίησα συνειδητά τον κανόνα του Λεονάρντο για την τέχνη μου», εξηγεί ο Fathauer. «Αλλ’ όταν άρχισα να συγκρίνω τις επιφάνειες σε διακλαδώσεις, ανακάλυψα ως μια πειραματική επαλήθευση, ότι ο κανόνας του Λεονάρντο λειτουργούσε και εδώ εξίσου καλά!».

Συστάδα πλατάνων Platanus orientalis στην όχθη του Βοϊδομάτη στον νομό Ιωαννίνων.

«Είναι συναρπαστικό ότι αυτή η περιοχή της επιστημονικής έρευνας και σκέψης σταδιακά συγκεντρώνει στις μέρες μας ολοένα και περισσότερη προσοχή», δήλωσε περαιτέρω η Kate McCulloh.

Σήμερα οι επιστήμονες ανά τον κόσμο προσδοκούν ότι μια ακόμα πιο ενδελεχής έρευνα πάνω στον κανόνα του Λεονάρντο Ντα Βίντσι για την ανάπτυξη των δέντρων, θα μπορούσε να μας δώσει σημαντικές απαντήσεις σχετικά με την επιβάρυνση και την ζημία που μπορεί να προκληθεί στα δέντρα από τους ισχυρούς ανέμους και να συμβάλει γενικότερα στην έρευνα της ίδιας της δομής των δασών και της εξέλιξης των δέντρων.

Τούτο θα προσέφερε μια εξαιρετικά εποικοδομητική προοπτική στον τομέα της σχετικής έρευνας, προάγοντας επιστημονικά πεδία με καθοριστική σημασία για την εποχή μας, όπως η αειφορική ανάπτυξη των δασικών οικοσυστημάτων και η δημιουργία βιώσιμων πνευμόνων πρασίνου, ενόψει αφ’ ενός μεν της παγκόσμιας υπερθέρμανσης του πλανήτη και των ακραίων καιρικών φαινομένων που πλήττουν ολοένα και περισσότερες περιοχές του πλανήτη εξ αιτίας της κλιματικής αλλαγής, αφ’ ετέρου δε της καταστροφής του περιβάλλοντος από ποικίλες μορφές ρύπανσης και επεμβάσεων στη φύση.

Επιμέλεια – απόδοση: Σόφη Παυλάκη, Δικηγόρος, M.Sc. – dasarxeio.com

Πηγές:

1. «Leonardo da Vinci’s Notebook», The British Library MS Viewer, 83, in: http://www.bl.uk/manuscripts
2. Leonardo da Vinci, «Detailed Record for Arundel 263 from the British Library Catalogue of Illuminated Manuscripts», in: British Library, The British Library, www.bl.uk/catalogues
3. Leonardo da Vinci, « The Project Gutenberg EBook of The Notebooks of Leonardo Da Vinci – Volume 1», Gutenberg, 3 Oct. 2017, in: gutenberg.org
4. Christophe Eloy, «Leonardo’s Rule, Self-Similarity, and Wind-Induced Stresses in Trees», in: Physical Review Letters, vol. 107, no. 25, Dec. 2011, 10.1103/PhysRevLett.107.258101
5. Brian Jacobsmeyer, «Uncovering Da Vinci’s Rule of the Trees», in: insidescience.org
6. Ryoko Minamino, Masaki Tateno, «Tree Branching: Leonardo da Vinci’s Rule versus Biomechanical Models», in: journals.plos.org
7. Marina Mehling, «Da Vinci’s “Rule of Trees”», in: editions.covecollective.org
8. Lisa Zyga, «Leonardo da Vinci’s tree rule may be explained by wind», in: phys.org
9. Kim Krieger, «Leonardo’s Formula Explains Why Trees Don’t Splinter», in: wired.com
10. Joe Palca, «The Wisdom Of Trees (Leonardo Da Vinci Knew It)», in: npr.org
11. Kosei Sone, Alata Suzuki, Shin-Ichi Miyazawa, Ichiro Terashima, «Leonardo da Vinci’s rule in the trees without manipulations», in: researchgate.net
12. «New Research Confirms Leonardo Da Vinci’s Rule of Trees», in: tribune.kingesm.org
13. Michael Gilleland, «Laudator Temporis Acti», 30 Mar. 2008, in: laudatortemporisacti.blogspot.com
14. «Da Vinci’s Rule of the Trees», in: englishclub.com
15. «Fractal tree», in: fractalsaco.weebly.com
16. «Leonardo at the Sforza Castle», in: acantomilantours.com

Σημειώσεις:

[1] All the branches of a tree at every stage of its height when put together are equal in thickness to the trunk [below them] (βλ. «The Project Gutenberg EBook of The Notebooks of Leonardo Da Vinci», in: gutenberg.org).

[2] Leonardo noticed that when trees branch, smaller branches have a precise, mathematical relationship to the branch from which they sprang: «When a mother branch branches in two daughter branches, the diameters are such that the surface areas of the two daughter branches, when they sum up, is equal to the area of the mother branch» (βλ. «The Project Gutenberg EBook of The Notebooks of Leonardo Da Vinci», ό.π.).

[3] Με τον διεθνή όρο «fractal» (ελλ. «μορφόκλασμα», «μορφοκλασματικό σύνολο») αποκαλείται, στις επιστήμες των μαθηματικών, της φυσικής, της αρχιτεκτονικής κ.ά., ένα γεωμετρικό σχήμα αυτούσια επαναλαμβανόμενο σε άπειρο βαθμό μεγέθυνσης, το οποίο συχνά αναφέρεται και ως «απείρως περίπλοκο» (βλ. el.wikipedia.org).

Οι μαύρες κυψέλες του μυθικού δάσους του μελιού

Στην ορεινή επαρχία Ράϊζ, στη βορειοανατολική Τουρκία, λίγα χιλιόμετρα από τη μαύρη θάλασσα, βρίσκεται η γραφική μικρή πόλη Τσαμλιχέμσιν. Χτισμένη δίπλα στις όχθες του ποταμού Φερτίνα στις απότομες πλαγιές των ορέων Κατσκάρ, του ψηλότερου βουνού των Ποντιακών Άλπεων, η πόλη αποτελεί βασικό σημείο εισόδου στα επιβλητικά αυτά βουνά.

Στην περιοχή αυτή κατοικούν, μεταξύ άλλων, οι Χεμσίν, μια ομάδα ανθρώπων με καταγωγή από την Αρμενία, οι οποίοι όταν ασπάστηκαν το Σουνιτικό Ισλάμ, κατά το τέλη της Οθωμανικής περιόδου, δημιούργησαν δική τους εθνοθρησκευτική ομάδα και διέκοψαν τους δεσμούς με τον υπόλοιπο αρμενικό πληθυσμό. Είναι γνωστοί επίσης και ως Χεμσινλί ή Χαμσενίς που στην τοπική διάλεκτο σημαίνει κάτοικος του Χεμσίν. Η κεμαλική ιδεολογία «η Τουρκία είναι για τους Τούρκους» δημιούργησε ανασφάλεια σε μειονότητες όπως αυτή των Χεμσινλί επειδή ακριβώς θεωρούνται απόγονοι Αρμενίων, με αποτέλεσμα να παραμένουν διακριτικοί σχετικά με την ταυτότητά τους.

Ο κινηματογραφιστής Οζκάν Αλπέρ ο οποίος το 2000 γύρισε την πρώτη κινηματογραφική ταινία για τους Χαμσετσί, το «Μομί» (γιαγιά), κατηγορήθηκε από το Δικαστήριο Κρατικής Ασφάλειας για παραγωγή υλικού, με σκοπό να καταστρέψει την ενότητα του κράτους, βάσει του άρθρου 8 του τουρκικού αντιτρομοκρατικού νόμου. Μόνο κατόπιν πιέσεων της ΕΕ ο νόμος αυτός ανακλήθηκε και ο Αλπέρ τελικά δεν δικάστηκε. Νεότερες γενιές και ειδικά αυτές με έντονη αριστερή ανατροφή, τείνουν να θεωρούν τους εαυτούς τους Αρμένιους.

Οι Χεμσινλί ζουν κυρίως από την καλλιέργεια τσαγιού, καλαμποκιού, την κτηνοτροφία και την μελισσοκομία. Διατηρούν όμως ένα ιδιαίτερο έθιμο: τη μελισσοκομία της μαύρης κυψέλης. Τα βουνά λόγω της θέσης τους δρουν ως υδατοφράχτες και εμποδίζουν την υγρασία από τη Μαύρη θάλασσα να μετακινηθεί προς την κεντρική Ανατολία με αποτέλεσμα να δέχονται μεγάλα ύψη βροχής κάθε χρόνο. Η χλωρίδα και η πανίδα των βουνών είναι πλούσια. Γύρω από τους πανέμορφους οικισμούς με τα ξύλινα σπίτια βρίσκεται το μυθικό δάσος του μελιού ή Bal Ormani όπως το αποκαλούν οι ντόπιοι, το οποίο αποτελείται κυρίως από καστανιές, φλαμουριές, ακακίες και καρπίνους, η πολύτιμη ξυλεία των οποίων χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες για τη δημιουργία κυψελών.

Ο Καρπίνος (Carpinus), γνωστός και ως γαύρος είναι ένα φυλλοβόλο δέντρο που φτάνει τα 25 μέτρα. Το ξύλο του θεωρείται πολύτιμο, μάλιστα στον Καναδά το ονομάζουν χρυσόξυλο, είναι σκληρό και δύσκολο στην επεξεργασία. Πάνω του, αρκετά μέτρα από το έδαφος ώστε να προστατεύονται απ’ τις αρκούδες, τοποθετείται μια πλατφόρμα στην οποία εγκαθίστανται οι κυψέλες ή τα καρακοβάν, ένα είδος κυψέλης κατασκευασμένης από κορμούς δέντρων.

Σε αντίθεση με τη σύγχρονη νομαδική μελισσοκομία, αυτές οι κυψέλες παραμένουν εκεί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Μέσα τους ζουν οι Καυκάσιες μέλισσες (Apis mellifera caucasia) και το μέλι, το περίφημο δασόμελο, συλλέγεται στο τέλος της σεζόν.

Παραδοσιακά οι κυψέλες ελέγχονταν αποκλειστικά από άντρες της κοινότητας, ωστόσο τα πράγματα εξελίσσονται και σήμερα αρκετές γυναίκες διδάσκονται τις παλιές αυτές τεχνικές με την ελπίδα να κρατήσουν ζωντανή αυτή την παράδοση. Μια απ’ αυτές τις γυναίκες είναι η Özlem Erol, η οποία εκτός από τις μέλισσες διατηρεί ένα εργαστήριο όπου κατασκευάζονται οικιακά είδη και ενδύματα. Στόχος της είναι η διαφύλαξη της παράδοσης των Χεμσίν. Κάτι αρκετά δύσκολο έπειτα από την τουριστική έκρηξη των τελευταίων ετών.

Στη διαδρομή για το Τσαμλιχέμσιν οι συνέπειες του τουρισμού είναι ήδη εμφανείς. Το ήσυχο λιθόστρωτο γραφικό δρομάκι που οδηγούσε στο δάσος, αντικαταστάθηκε από έναν σύγχρονο αυτοκινητόδρομο που σχεδιάστηκε ώστε να μπορεί να υποδεχτεί εκατοντάδες λεωφορεία, που φέρνουν κόσμο για διακοπές. Οι τουρίστες έρχονται εδώ για να κάνουν ράφτινγκ στα ορμητικά νερά του ποταμού και κατάβαση ZipLine απ’ τις πλαγιές, απολαμβάνοντας τις διακοπές τους στα ολοένα και αυξανόμενα καταλύματα. Η κυρία Erol διατηρεί αρκετές επιφυλάξεις σχετικά με την ανάπτυξη αυτού του είδους τουρισμού, καθώς θεωρεί ότι υπηρετεί μια μερίδα ανθρώπων που δεν ενδιαφέρεται για την παράδοση των Χεμσίν, ενώ απειλεί τη μελισσοκομία η οποία ασκείται στην περιοχή εδώ και πολλά χρόνια.

Όμως ο πιθανός κίνδυνος της απώλειας των παραδόσεων, σ’ αυτή τη μακρινή γωνιά της Τουρκίας, έχει έναν οικουμενικό χαρακτήρα. Σε όλο τον κόσμο, οι κουλτούρες εθνοτικών μειονοτήτων διατρέχουν κίνδυνο λόγω των γεωπολιτικών μεθόδων και της οικονομικής ανάπτυξης. Ωστόσο, η τουριστική ανάπτυξη ενδέχεται να αποτελέσει και κίνδυνο για το οικοσύστημα. Εν μέσω της παγκόσμιας μείωσης του πληθυσμού των μελισσών, η εκτροφή της Καυκάσιας μέλισσας στις πλαγιές γύρω απ’ την Τσαμλιχέμσιν είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση της απώλειας της βιοποικιλότητας. Η δημιουργία αυτοκινητοδρόμων και σημείων τουριστικών δραστηριοτήτων, αργά η γρήγορα θα οδηγήσει στην απώλεια των ενδιαιτημάτων των μελισσών.

Η μέλισσα του Καυκάσου που ζει στη Μαύρη Θάλασσα είναι μόνο μία από τις πολλές φυλές μελισσών που ζουν στην Τουρκία. Οποιαδήποτε παρέμβαση στο περιβάλλον είναι ζωτικής σημασίας για την ισορροπία του οικοσυστήματος και όλοι πρέπει να σταθούμε ενάντια στην κλιματική αλλαγή και την περιβαλλοντική καταστροφή. Σ’ αυτό ακριβώς το σημείο ανακαλύπτουμε ένα κοινό σημείο μεταξύ των Χεμσίν και των μελισσών τους: την πάλη των μεν για την διατήρηση της παράδοσής τους και των δε για την επιβίωση.

New York Times

Οι μελισσοκόμοι της Βαλένθια βγήκαν στους δρόμους

Οι μελισσοκόμοι της Βαλένθια βγήκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για τους περιορισμούς που επιβάλλονται από τη συμφωνία που είναι γνωστή ως «pinyolà» η οποία πλέον προβλέπει πρόστιμα έως και 60.000 για τους παραβάτες μελισσοκόμους.

Οι παραγωγοί μελιού της Βαλένθια στην Ισπανία με μια πρωτοφανή σε συμμετοχή πορεία έδειξαν την αντίθεσή τους στη συμφωνία «pinyolà», σύμφωνα με την οποία απαγορεύεται η εγκατάσταση μελισσοσμηνών στους πορτοκαλεώνες της Βαλένθια ώστε να αποφευχθεί η διασταύρωση των εσπεριδοειδών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο περιορισμός ισχύει μόνο για την Βαλένθια και όχι για την υπόλοιπη Ισπανία.

Στην περιοχή αυτή παράγονται τα πορτοκάλια Βαλέντσια που είναι ποικιλία άσπερμη ή λιγόσπερμη, πολύ όψιμης ωρίμανσης. Η σταυρεπικονίαση μπορεί μεν να αυξάνει την καρπόδεση αλλά αποβαίνει σε βάρος της εμπορικότητας των καρπών διότι αποκτούν πολλά σπέρματα.

Οι παραγωγοί καταγγέλλουν ότι το Υπουργείο επιχειρεί να τους συμπεριλάβει στην τροποποίηση του νόμου για τα ζώα (6/2003), αποκλείοντας κάθε δραστηριότητα μελισσοκομίας στις καλλιέργειες εσπεριδοειδών από τον Μάρτιο έως τον Μάιο κάθε έτους (περίοδο ανθοφορίας), επιβάλλοντας πρόστιμα στους παραβάτες που φτάνουν μέχρι και τα 60.000€.

Αυτό το ενδεχόμενο εκτός απ’ το ότι βλάπτει άμεσα τον τομέα της μελισσοκομίας ο οποίος αντιμετωπίζει μια από τις χειρότερες κρίσεις στην ιστορία του, δημιουργεί και μια παράδοξη κατάσταση καθώς πολλοί απ’ τους μελισσοκόμους είναι και παραγωγοί εσπεριδοειδών και με την εφαρμογή αυτής της τροποποίησης απαγορεύεται να τοποθετήσουν κυψέλες στα χωράφια τους. Αρκετοί φοβούνται ότι ίσως χρειαστεί να εγκαταλείψουν τα κτήματά τους και να μετακομίσουν αλλού.

Η Ισπανία είναι η χώρα με τις περισσότερες κυψέλες και την μεγαλύτερη παραγωγή μελιού στην Ευρώπη. Η Βαλενθιανική Κοινότητα που είναι μια αυτόνομη κοινότητα της Ισπανίας στην κεντρική και νοτιοανατολική Ιβηρική Χερσόνησο, έχει πέσει τα τελευταία χρόνια στην Ισπανία από την πρώτη θέση στην παραγωγή μελιού, στην τρίτη και από τη δεύτερη θέση σε αριθμό κυψελών, εκτός των τριών πρώτων. «Μια θλιβερή πραγματικότητα» σύμφωνα με την Ίνμα Σεγκούρα, μέλος του Μελισσοκομικού Συλλόγου του Αλικάντε.

«Αυτοί ήταν οι πολιτικοί που υποτίθεται ότι θα αγωνίζονταν για μια πιο βιώσιμη, πράσινη γεωργία και κτηνοτροφία και αυτό που τελικά έκαναν μας τελειώνει. Οι μελισσοκόμοι δεν κάθισαν ποτέ στο ίδιο τραπέζι με τους καλλιεργητές εσπεριδοειδών. Στο τραπέζι ήταν από τη μία πλευρά, οι μελισσοκόμοι και από την άλλη η Επιτροπή Διαχείρισης Εσπεριδοειδών. Και σε καμία περίπτωση δεν υπερασπίστηκαν τους καλλιεργητές, αλλά μόνο τη βιομηχανία, εκείνους που καθορίζουν την τιμή των εσπεριδοειδών. Γιατί αυτός που πουλάει αξίζει περισσότερο απ’ αυτόν που παράγει; Με τους καλλιεργητές συνυπάρχουμε χωρίς προβλήματα τόσα χρόνια.» δηλώνει ο Γκιγέρμο Ροσέλ πρόεδρος του Μελισσοκομικού Συλλόγου του Αλικάντε, ο οποίος συμπληρώνει «Αυτή η συμφωνία μας μετατρέπει σε εγκληματίες και μας αναγκάζει σε εξορία».

πηγή: Asaja Alicante, Αgronews comunitat valenciana

Υγρός χρυσός: Κυνηγώντας το μέλι στην Κένυα

Η Κένυα δεν είναι πολύ γνωστή για το μέλι της, αλλά μια ομάδα ντόπιων παραγωγών σκοπεύει να το αλλάξει σύντομα αυτό.

Ο Philip Kipyertor και ο Joseph Kipkoshoni πηγαίνοντας στις κυψέλες τους, στην πεδιάδα Ριφτ στην Κένυα.

Σε αντίθεση με την Αιθιοπία και την Τανζανία, τα μέρη όπου συλλέγονται οι μεγαλύτερες ποσότητες μελιού και μερικές απ’ τις καλύτερες ποικιλίες στην Αφρική, η Κένυα δεν είναι τόσο γνωστή για το μέλι της. Ωστόσο, το φυσικό περιβάλλον είναι παρόμοιο και η μελισσοκομία ευδοκιμεί και εδώ.

Ο τρύγος εδώ γίνεται τη νύχτα, υπό το φως των πυρσών.

Οι περισσότεροι παραγωγοί χρησιμοποιούν ακόμα τις παλιές παραδοσιακές μεθόδους με τις κυψέλες κρεμασμένες στα δέντρα, κάτι που είναι δυσλειτουργικό με αποτέλεσμα η συγκομιδή να είναι μικρή. Όμως προσπαθούν να εξοικειωθούν με νέου τύπου τεχνολογίες ώστε να αυξήσουν την παραγωγή τους.

Μια παραδοσιακή Κενυάτικη κυψέλη από κορμό δέντρου.

Στην περιοχή του Μάριγκατ στην Κένυα ζουν κοινότητες από τις φυλές Tugen, Ilchamus και Pokot. Θεωρούν το μέλι υγρό χρυσό και εκτός από γλυκαντικό το χρησιμοποιούν και ως φάρμακο, ενώ συλλέγουν και μελισσοκέρι. Σε ορισμένες κοινότητες μάλιστα το μέλι χρησιμοποιείται ακόμα ως προίκα για τη νύφη.

Οι Agnes Cheptepkeny, Philip Kipyertor και Joseph Kipkoshoni δοκιμάζουν φρεσκοτρυγημένο μέλι στην αγορά του Μάριγκατ.

Η Agnes Cheptepkeny διαθέτει το μέλι στην τοπική αγορά του Μάριγκατ. Ξεκίνησε πρόσφατα μια διαδικασία πιστοποίησης και αν τελικά το προϊόν της πληροί τα πρότυπα ποιότητας ευελπιστεί ότι θα ανοίξει ο δρόμος για εξαγωγές στο εξωτερικό.

Φθινόπωρο στο βουνό

Μέχρι να μπει ο Οκτώβρης είχαμε ολοκληρώσει τις μεταφορές των μελισσιών στο βουνό για τις φθινοπωρινές ανθοφορίες της ερείκης και της κουμαριάς, εκτός από λίγων που παρέμειναν στα πεύκα. Ερείκη, ακονιζιά, κισσός και αρκουδόβατος ποτίστηκαν πολύ καλά απ’ τις βροχές και δίνουν ακόμα αρκετή γύρη.

Φθινόπωρο πάνω απ’ τη λίμνη Πουρναρίου.

Τα μελίσσια έχουν δυναμώσει, ανανέωσαν πληθυσμούς και δείχνουν έτοιμα για την κουμαριά που αναμένεται από μέρα σε μέρα. Αν δεν πέσει απότομα η θερμοκρασία τον Νοέμβριο ελπίζουμε ότι θα έχουμε μια καλή ανθοφορία που θα δώσει μέλι. Θυμίζουμε ότι το μέλι της κουμαριάς είναι πολύ ιδιαίτερο με χαρακτηριστική υπόπικρη γεύση και σκουροχάλκινο χρώμα.

Κουμαριά έτοιμη να ανθίσει!

Μέσα σε όλα αυτά άνθισαν και οι κουτσουπιές για δεύτερη φορά φέτος και μάλιστα τις δουλεύουν οι μέλισσες. Εκμεταλλευόμενοι τις ευνοϊκές συνθήκες της εποχής αποφασίσαμε να φυτέψουμε κάποια καρποφόρα δέντρα με μελισσοκομικό ενδιαφέρον.

Ανθισμένη κουτσουπιά το φθινόπωρο.

Αχλαδιές, αμυγδαλιές, βυσσινιές, μηλιές, φουντουκιές και καστανιές φυτεύτηκαν με σκοπό να ομορφύνουν το αγρόκτημα, να μας δώσουν καρπούς αλλά και να προσφέρουν νέκταρ και γύρη στις μέλισσες. Ιδίως οι καστανιές που ανθίζουν σε μια περίοδο που η περιοχή εδώ δεν έχει να δώσει πολλά.

Ακονιζιά, δίνει ακόμα γύρη.

Κάποια φυτά όπως για παράδειγμα η φουντουκιά που είναι αυτόστειρο φυτό, χρειάζονται και δεύτερη ποικιλία για την επικονίαση, γι αυτό απαιτείται μια μικρή έρευνα πριν την φύτευση. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η σταυρεπικονίαση οδηγεί σε αύξηση στην καρπόδεση όπως και σε καλύτερη ποιότητα καρπών.

Καστανιά Πηλίου, δύο ετών. Προτιμάει τα όξινα εδάφη.

Έρευνα χρειάζεται επίσης και για την επιλογή του σημείου φύτευσης. Η παρουσία εδάφους με φτέρες παραδείγματος χάριν είναι δείκτης όξινου εδάφους φιλικού προς την καστανιά. Ελπίζουμε ότι εδώ θα βρουν τις συνθήκες που επιθυμούν και ότι μια μέρα θα πιούμε καφέ στη σκιά τους.

Πίσω στη λίμνη

Πως και πως περίμενα αυτές τις βροχές του Σεπτέμβρη. Είναι ο καθοριστικότερος παράγοντας για την έκβαση του φθινοπώρου και τα τελευταία χρόνια είχαν γίνει σπάνιες με αποτέλεσμα το μέλι της κουμαριάς να βγαίνει αρκετά δύσκολα.

Μπορεί η βασική ανθοφορία του φθινοπώρου εδώ στη λίμνη του Πουρναρίου στην Πίνδο, να είναι η κουμαριά, που λαμβάνει χώρα το Νοέμβριο, όμως ρυθμιστής του φθινοπώρου ήταν και θα είναι το ρείκι. Το φθινοπωρινό ρείκι, ανθίζει λίγο πριν την κουμαριά και μπορεί εδώ, να μη δίνει αμιγές μέλι όπως την άνοιξη, η ένταση της ανθοφορίας του όμως είναι αυτή που θα δώσει την δυνατότητα στις μέλισσες να δημιουργήσουν μεγάλους πληθυσμούς ικανούς να εκμεταλλευτούν την ανθοφορία της κουμαριάς.

Και για να συμβεί αυτό το ρείκι χρειάζεται νερό, ειδικά έπειτα από άνυδρα, θερμά και ξηρά καλοκαίρια. Εκτός της ερείκης και της πολύτιμης γύρης της, στην περιοχή υπάρχουν και άλλα αξιόλογα γυρεοδοτικά φυτά που ανθίζουν από τις αρχές ως τα μέσα του φθινοπώρου, όπως ο κισσός, η ακονιζιά και ο αρκουδόβατος και προετοιμάζουν τις μέλισσες για το ξεχειμώνιασμα.

Με αρκετά μελίσσια στα πεύκα για το “δεύτερο βάρεμα”, φόρτωσα όσα ήταν στον κάμπο, περιμένοντας όμως μερικές μέρες ώστε να στεγνώσει το χώμα και να μπορώ να φορτώσω και να ξεφορτώσω με το φορτηγό χωρίς απρόοπτα. Έπειτα απ’ τα χωματουργικά έργα που είχαν γίνει στο μελισσοκομείο την άνοιξη, η όλη διαδικασία έγινε πια πολύ πιο εύκολη, αν και έχουν να γίνουν ακόμα πολλά. Οι νύχτες που έχει φεγγάρι είναι ιδανικές για μεταφορές μελισσιών και η θέα της λίμνης το βράδυ μοναδική.

Μια μέλισσα των Φιλιππίνων αυξάνει τις αποδόσεις καρύδας και βοηθάει τις γυναίκες της περιοχής

Αλμπάυ, Φιλιππίνες. Η Josefina Dayta δεν χρειάστηκε να βιώσει την εργασιακή ανασφάλεια, όπως οι περισσότεροι συμπατριώτες της, όταν η κυβέρνηση των Φιλιππίνων επέβαλε ένα απ’ τα σκληρότερα lockdown παγκοσμίως. Οι εργασίες συνεχίστηκαν κανονικά στο αγρόκτημα Balay Buhay sa Uma Bee, στην περιοχή Μπικόλ, νοτιοδυτικά της Μανίλα.

Η Dayta εργάζεται στο αγρόκτημα ως κηπουρός και είναι υπεύθυνη για το πότισμα των φυτών, την απομάκρυνση των ξηρών φύλλων και το βοτάνισμα. Όλα αυτά βοηθούν τα φυτά να ανθίσουν και να προσελκύσουν μέλισσες, των οποίων η παρουσία είναι πολύ σημαντική μιας και βελτιώνουν τις αποδόσεις καρύδας, παρέχοντας έτσι ευκαιρίες εργασίας στις γυναίκες της περιοχής.

Η μελισσοκόμος της φάρμας, Luz-Gamba Catindig, είχε ως στόχο να αναδημιουργήσει το δάσος εδώ στους πρόποδες του όρους Μπουλουσάν. Αργότερα έμαθε ότι μπορούσε να το κάνει μέσω μιας αγροδασοκομίας, φιλικής προς τους επικονιαστές, ενός συστήματος διαχείρισης γης όπου οι καλλιέργειες ευδοκιμούν δίπλα σε άλλα φυτά και δέντρα. Έτσι δημιούργησε ένα αγρόκτημα στο οποίο υπάρχουν πολλά μελισσοκομικά φυτά, πηγές νερού και γηγενή δέντρα που προσελκύουν τις τοπικές μέλισσες και άλλα έντομα.

Εκτός της καρύδας που είναι η βασική καλλιέργεια, ένα απ’ τα γηγενή δέντρα στο αγρόκτημα, το οποίο έχει έκταση 30 στρεμμάτων, είναι το Canarium ovatum γνωστό ως pili, ένα τροπικό είδος, το οποίο καλλιεργείται για τους ξηρούς καρπούς του. Αλλά και μία μουριά (Syzygium tripinnatum) η οποία μπορεί να φτάσει τα 20 μέτρα ύψος και της οποίας τα φρούτα μπορούν να μετατραπούν σε χυμό, μαρμελάδα ή ζελέ. Αρκετές νυχτερίδες και πουλιά τρέφονται απ’ αυτό το δέντρο. Ανάμεσα σε όλα αυτά τα δέντρα έχουν φυτευτεί πολλά ανθοφόρα φυτά.

Η Flor Palconitin συμβούλεψε την Catindig να χρησιμοποιήσει την άκεντρη μέλισσα Tetragonula biroi γνωστή ως Kiwot, μια μικροσκοπική μέλισσα των Φιλιππίνων, η οποία μπορεί να έχει μεν μικρότερες αποδόσεις σε μέλι σε σχέση με την Apis mellifera, αλλά επικονιάζει καλύτερα τα δέντρα καρύδας δίνοντας έτσι μεγαλύτερες αποδόσεις. Αυτό συμβαίνει γιατί η Kiwot, η οποία έχει το μέγεθος μυρμηγκιού, μπορεί να διεισδύσει ευκολότερα στα στενά άνθη των δέντρων καρύδας.

Η Palconitin εισήγαγε στο αγρόκτημα και την χαμηλού κόστους κυψέλη από κέλυφος καρύδας, που κλείνει με ένα τσίγκινο “καπελάκι” εμπνευσμένο από τις στρογγυλές κηρήθρες που κατασκευάζουν οι συγκεκριμένες μέλισσες. Από τότε οι κυψέλες δέχτηκαν αρκετές βελτιώσεις. Σήμερα η Catindig τις έχει κρεμασμένες κάτω απ’τα δέντρα.

Οι μέλισσες Kiwot έχουν μικρή ακτίνα δράσης που φτάνει τα 250 έως 500 μέτρα (η Apis mellifera φτάνει τα 4χλμ). Γι αυτό το λόγο πρέπει να βρίσκονται κοντά σε πηγές γύρης όπως τα άγρια ​​φυτά που φύτεψαν κάτω από τις καρύδες. Όλες αυτές οι αλλαγές βοήθησαν στη βελτίωση της απόδοσης στο αγρόκτημα έως και 50%.

Οι Φιλιππίνες είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός καρύδων στον κόσμο και η περιοχή του Μπικόλ παράγει περίπου το 8% της συνολικής παραγωγής καρύδας της χώρας. Ωστόσο, η περιοχή συχνά πλήττεται από τυφώνες, που προκαλούν μεγάλες ζημιές. Τα αγροκτήματα με βοσκότοπους μελισσών επωφελούνται από την έντονη επικονίαση ακόμη και μετά από καταστροφές και η διατήρηση αυτών των βοσκοτόπων βελτιώνει την ανθεκτικότητα της φάρμας με την πάροδο του χρόνου.

Στο αγρόκτημα εργάζονται κυρίως γυναίκες και για την Josefina Dayta και την Shirley Aviso, που είναι και οι δύο χήρες, η δουλειά εκεί ήταν η κύρια πηγή εισοδήματος τους. Εκτός απ’ την καρύδα, πουλούν μέλι, γύρη και πρόπολη (η Kiwot συλλέγει περισσότερη πρόπολη απ’ την Apis mellifera), ενώ η φάρμα είναι επισκέψιμη για το κοινό.

Το συγκεκριμένο μοντέλο διαχείρισης αποδεικνύει ότι η αειφόρος διαχείριση καλλιεργειών και οι υψηλές αποδόσεις δεν αλληλοαποκλείονται.

πηγή: mongabay.com

Ο Μελισσοκόμος του Θεόδωρου Αγγελόπουλου

Ο Σπύρος, που είναι δάσκαλος σε μια μικρή επαρχιακή πόλη περνά όλη του τη ζωή εκεί, μετά τον γάμο της κόρης του και την αναχώρηση του γιου του, που θα συνεχίσει τις σπουδές του στην Αθήνα. Έτσι, αρχίζει κι αυτός το «ταξίδι» του, εγκαταλείποντας τη διδασκαλία, το σπίτι και τη γυναίκα του. Διασχίζοντας, λοιπόν, όλη τη χώρα με τις κυψέλες του, όπως έκανε ανέκαθεν η οικογένειά του. Η συνάντησή του, όμως, με μια κοπέλα, θα ξαναζωντανέψει παλιά συναισθήματα κι αναμνήσεις. Φυσικά, για εκείνον, το παρελθόν είναι τα πάντα, για εκείνη, τίποτα. Ο Σπύρος, παλιός «αριστερός» και αγωνιστής, είναι μόνος του, με το παρελθόν του και πολύ κουρασμένος πια, για να επιμείνει στις δυσκολίες της ζωής.

Ο Αγγελόπουλος μετακινείται βαθμιαία προς μια περισσότερο υπαρξιακή οπτική και η περίοδος αυτή ξεκινάει με τον Μελισσοκόμο (1986), μια εξαιρετική υπαρξιακή ελεγεία, στην οποία πρωταγωνιστεί ο Μαρτσέλλο Μαστρογιάννι. Πέρασμα από τη Ζωή στο Θάνατο μέσα από τον έρωτα. Όλη η ταινία χτίζεται στο βάρος και την ψυχοφθόρο επίδραση της απογοήτευσης, της διάψευσης, της ΣΙΩΠΗΣ πάνω σε έναν παλιό αντάρτη και νυν μελισσοκόμο, τον Σπύρο.

Ο γάμος της κόρης του και η διάλυση του δικού του γάμου σηματοδοτούν την αφετηρία ενός ακόμα ταξιδιού στο “δρόμο των λουλουδιών”, από τον κρύο, συννεφιασμένο Βορρά, στον φωτεινό, ανθοφόρο Νότο, ακολουθώντας τη διαδρομή των μελισσών, που έπαιρνε παλιά κι ο πατέρας του. Με το φορτηγάκι του περνά από κωμοπόλεις, επαρχιακούς δρόμους και βενζινάδικα, προσπαθώντας να ξαναβρεί και να επιστρέψει στις ρίζες του.

Όμως το ταξίδι προς την ανθοφορία και την άνοιξη είναι, κατά καρυωτακικό τρόπο, μια κάθοδος σε μια ηλιόλουστη κόλαση. Η γνωριμία με μια νεαρή κοπέλα, ένα ατίθασο 80s αγρίμι, παράγωγο της εποχής, μπερδεμένη, γλυκιά, απρόσμενη, φέρνει την τελική ρήξη. Ο έρωτας έγινε σιωπή, και το σεξ προάγγελος θανάτου. Μέσα σε όλα, η συνάντηση με παλιούς φίλους και συμπολεμιστές στον Δημοκρατικό Στρατό, ένα ανατριχιαστικό ξημέρωμα στην παραλία, ενώ οι “απέξω” κοιμούνται έγκλειστοι στα τσιμεντένια κελιά τους, και η συνάντηση με τα μέλη της οικογένειας που θρυμματίζεται σιωπηλά και αναπόφευκτα. Προορισμός το Ναύπλιο, γενέτειρα του Σπύρου, και τελική σκηνή όπου θα παιχτεί η τελευταία πράξη…

Ο Μελισσοκόμος aka The Beekeeper
1986 | Έγχρ. | Διάρκεια: 120΄ | Ελλάδα | Σκηνοθεσία: Θεόδωρος Αγγελόπουλος | Πρωταγωνιστούν:
Μαρτσέλλο Μαστρογιάννι, Νάντια Μουρούζη, Σέρτζε Ρετζιάνι, Τζένη Ρουσσέα, Ντίνος Ηλιόπουλος | Μουσική: Ελένη Καραΐνδρου.

πηγές: Cine.gr / Cinephilia.gr

Μία πρωτεΐνη του βασιλικού πολτού ίσως είναι το κλειδί για τη διατήρηση νεαρών βλαστικών κυττάρων

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ διαπίστωσαν ότι ένα απ’ τα βασικά συστατικά του βασιλικού πολτού, η περίφημη πρωτεΐνη «Royalactin», ενεργοποιεί ένα δίκτυο γονιδίων που ενισχύει την ικανότητα των βλαστικών κυττάρων να ανανεώνονται.

Η επίδραση του βασιλικού πολτού σε άλλα ζώα έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι ο βασιλικός πολτός μπορεί να επιμηκύνει τη διάρκεια ζωής μιας σειράς ζώων, από νηματώδη σκουλήκια μέχρι ποντίκια. Δημοσιεύοντας την επιστημονική της μελέτη στο Nature Communications, η ομάδα του Στάνφορντ ισχυρίζεται ότι η πρωτεΐνη «Royalactin» αύξησε την ικανότητα ανανέωσης των βλαστικών κυττάρων των ποντικών, υποδηλώνοντας ότι η πρωτεΐνη αυτή μπορεί να έχει βιολογικές επιπτώσεις και σε άλλα είδη.

Οι επιστήμονες αναρωτήθηκαν εάν μια πρωτεΐνη παρόμοια με τη «Royalactin» μπορεί να είναι ενεργή και στον άνθρωπο και μετά από αναζήτηση επιστημονικών βάσεων δεδομένων, βρήκαν μια που είχε παρόμοια δομή. Η πρωτεΐνη NHLRC3 η οποία πήρε το όνομα «Regina» (η βασίλισσα στα Λατινικά) είναι ενεργή στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης του ανθρώπινου εμβρύου και θεωρείται ότι αυξάνει την προσφορά των βλαστικών κυττάρων στο έμβρυο.

Ο Κέβιν Γουάνγκ κρατά μια φιάλη με κύτταρα που έχουν κατασκευαστεί να παράγουν την πρωτεΐνη «Regina», μια πρωτεΐνη παρόμοια με την «Royalactin», βασικό συστατικό του βασιλικού πολτού.

Σύμφωνα με τον Κέβιν Γ. Γουάνγκ, βιολόγο απ’ το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, η «Regina» θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες θεραπείες, για διαταραχές που προκαλούνται από κύτταρα που πεθαίνουν, όπως στη νόσο Αλτσχάιμερ ή στην καρδιακή ανεπάρκεια. Η ομάδα ερευνά τώρα την πρωτεΐνη πιο εντατικά με την ελπίδα να βρει φάρμακα που μιμούνται τη συμπεριφορά της στο σώμα. Εάν εντοπιστούν τέτοια φάρμακα, μπορεί να βοηθήσουν τους γιατρούς να αναγεννήσουν τους φθαρμένους ή κατεστραμμένους ιστούς.

Ο Γουάνγκ πιστεύει ότι η εξελικτική διαδικασία που οδήγησε στην «Royalactin» στις μέλισσες, οδήγησε με παρόμοιο τρόπο στην «Regina» τους ανθρώπους. Επειδή οι πρωτεΐνες είναι παρόμοιες, ανάμεσα στα είδη, δίνουν και παρόμοια αποτελέσματα σε διαφορετικά ζώα.  «Η έρευνα αυτή εξηγεί για πρώτη φορά γιατί ο βασιλικός πολτός των μελισσών μπορεί να είναι ευεργετικός και για άλλους οργανισμούς», δήλωσε.

Η ομάδα του Στάνφορντ ελπίζει ότι τα ευρήματά τους θα βοηθήσουν τους ερευνητές να ανακαλύψουν περισσότερους ή καλύτερους τρόπους για να διατηρήσουν τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα πολυδύναμα όταν καλλιεργούνται στο εργαστήριο. «Είναι συναρπαστικό. Τα πειράματά μας αποδεικνύουν ότι η «Regina» είναι ένα σημαντικό μόριο που διέπει την πολυδυναμία και την παραγωγή προγονικών κυττάρων, που δημιουργούν τους ιστούς του εμβρύου. Συνδέσαμε κάτι μυθικό με κάτι πραγματικό», είπε ο Γουάνγκ.

Ολόκληρη η έρευνα: Nature Communications

Οι νυχτοπεταλούδες Μπόγκονγκ προσανατολίζονται εν μέρει χρησιμοποιώντας το φως του Γαλαξία!

Στην Αυστραλία, το καλοκαίρι, οι νυχτοπεταλούδες Μπόγκονγκ (Agrotis infusa) πετούν με σταθερή κατεύθυνση από διάφορα μέρη της χώρας, προς τα χιονισμένα βουνά στα νοτιοανατολικά. Πετούν για πολλές ημέρες ή και εβδομάδες για να φτάσουν στις ψηλές αλπικές κοιλάδες της υψηλότερης οροσειράς της χώρας και μερικές φορές διανύουν πάνω από 1.000 χιλιόμετρα, σε μια αξιοσημείωτη εποχιακή μετανάστευση.

Ο Γαλαξίας μας (Dave Young / Flickr, με άδεια CC BY 2.0)

Μόλις φτάσουν εκεί, τα έντομα πέφτουν σε αδράνεια σε σπηλιές, συνήθως πάνω από τα 1.800 μέτρα υψόμετρο, για να περάσουν το αυστραλιανό καλοκαίρι, πριν κάνουν το ταξίδι της επιστροφής. Το μόνο άλλο έντομο που είναι γνωστό μέχρι στιγμής ότι μεταναστεύει σε τέτοιες αποστάσεις είναι η πεταλούδα Μονάρχης στη Βόρεια Αμερική. Αλλά ενώ η πεταλούδα Μονάρχης βασίζεται εν μέρει στη θέση του ήλιου για να πλοηγηθεί, οι σκώροι αυτοί πετούν τη νύχτα. Ο καθηγητής Eric Warrant, ζωολόγος στο Πανεπιστήμιο Lund της Σουηδίας, είχε γοητευτεί από το πως αυτά τα τόσο μικρά έντομα κατορθώνουν ένα τέτοιο επίτευγμα, από την εποχή που ήταν φοιτητής στην Καμπέρα της Αυστραλίας.

Το μυστήριο των νυχτοπεταλούδων

Ο καθηγητής υποψιάστηκε ότι οι σκώροι θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν το μαγνητικό πεδίο της Γης για να βρουν τον δρόμο τους, οπότε μαζί με την ομάδα του προσέδεσε τους σκώρους σε έναν βλαστό με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να πετάξουν και να στραφούν προς οποιαδήποτε κατεύθυνση προτού τους περιβάλλουν με μαγνητικά πηνία ώστε να αλλοιώσουν το μαγνητικό πεδίο της Γης. Για δύο χρόνια τα πειράματα αποτύγχαναν. Ενώ οι σκώροι φαίνεται να επηρεάζονται από το μαγνητικό πεδίο, χρησιμοποιούν και κάτι άλλο για να περιηγηθούν – την όρασή τους!

«Είναι σαν να πηγαίνεις πεζοπορία», δήλωσε ο καθηγητής Warrant, ο οποίος προσπαθεί να ανακαλύψει πως οι σκώροι αισθάνονται τα μαγνητικά πεδία της Γης στο έργο του MagneticMoth. «Θα κοιτάζαμε μια πυξίδα και έπειτα θα αναζητούσαμε κάτι για να μας δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση, μια κορυφή ενός δέντρου ή βουνού». Η έρευνά του έχει δείξει ότι οι σκώροι ελέγχουν την εσωτερική τους πυξίδα κάθε δύο ή τρία λεπτά και συνεχίζουν να κατευθύνονται προς μια οπτική ένδειξη μπροστά. Αλλά τι μπορούν να δουν αυτά τα έντομα τη νύχτα;

Νυχτοπεταλούδες Μπόγκονγκ σε μια σπηλιά στο εθνικό πάρκο Kosciuszko στη Νέα Νότια Ουαλία, Αυστραλία.

Περαιτέρω έρευνα αποκάλυψε κάτι πραγματικά αξιοσημείωτο. Όταν ο καθηγητής Warrant κατέβασε το Stellarium, ένα πρόγραμμα πλανητάριου ανοιχτού κώδικα, και πρόβαλε τον αυστραλιανό νυχτερινό ουρανό πάνω από τους σκώρους, ανακάλυψε ότι χρησιμοποιούν τα αστέρια. «Πολύ λίγα ζώα έχουν την ικανότητα να διαβάσουν τα αστέρια και να τα χρησιμοποιήσουν για να προσανατολιστούν. Εμείς οι άνθρωποι μάθαμε πως να το κάνουμε. Μερικά πουλιά το κάνουν επίσης.» δήλωσε ο καθηγητής.

Αλλά τα μάτια των νυχτοπεταλούδων Μπόγκονγκ δεν ακολουθούν απλά ένα αστέρι. Αντίθετα είναι ευαίσθητα σε πανοραμικές εικόνες. «Στο νότιο ημισφαίριο ο Γαλαξίας είναι καλύτερα  διακριτός από ό,τι εδώ στο βόρειο ημισφαίριο. Είναι πραγματικά μια λωρίδα απαλού φωτός πάνω στην οποία υπάρχουν διάσπαρτα μερικά πολύ φωτεινά αστέρια», είπε ο Warrant ο οποίος πιστεύει ότι οι σκώροι οδηγούνται -τουλάχιστον εν μέρει- στις δροσερές αλπικές σπηλιές τους από το φως του Γαλαξία μας.

Το πείραμα του καθηγητή Warrant με τα μαγνητικά πηνία που σκοπό είχαν να αλλοιώσουν το μαγνητικό πεδίο της Γης, ώστε να δει κατά πόσο αυτό επηρεάζει τον προσανατολισμό των νυχτοπεταλούδων

Η ανακάλυψη αυτή θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων τύπων πλοήγησης για το δικό μας είδος. Το GPS για παράδειγμα βασίζεται σε μια πλειάδα δορυφόρων που είναι ευάλωτοι σε παρεμβολές. Ο Warrant πιστεύει ότι μελετώντας ένα έντομο ικανό να πετάξει 1.000 χιλιόμετρα για να βρει μια σπηλιά, με έναν εγκέφαλο μεγέθους κόκκου ρυζιού, θα μπορούσε να βοηθήσει και εμάς να βρούμε εναλλακτικές λύσεις. «Τα ζώα φαίνεται να επιλύουν πολύπλοκα προβλήματα, με λίγα μέσα και χαμηλές ποσότητες ενέργειας» δήλωσε ο καθηγητής.

πηγές:
The Australian Bogong Moth Agrotis infusa: A Long-Distance Nocturnal Navigator
The Earth’s Magnetic Field and Visual Landmarks Steer Migratory Flight Behavior in the Nocturnal Australian Bogong Moth
Virtual migration in tethered flying monarch butterflies reveals their orientation mechanisms
Insect orientation to polarized moonlight
Lunar orientation in a beetle
Behavioral evidence for a magnetic sense in the oriental armyworm, Mythimna separata