Γιατί οι εργάτριες σκοτώνουν τις βασίλισσες;

Γιατί οι μέλισσες προτιμούν ορισμένες βασίλισσες έναντι των άλλων; Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύεται στο Springer, δείχνει ότι κάποιες εργάτριες δολοφονούν τις βασίλισσες τους, εάν αυτές δεν γεννούν τον σωστό τύπο αρσενικών απογόνων.

Άκεντρες μέλισσες φρουρούν την είσοδο της φωλιάς τους. (Graham Wise/Flickr)

Ως άνθρωποι διαφέρουμε από τις μέλισσες καθώς είμαστε διπλοειδείς οργανισμοί. Αυτό σημαίνει ότι κάθε ένας από εμάς περιέχει δύο αντίγραφα του κάθε χρωμοσώματος (ένα από κάθε γονέα). Οι μέλισσες, ωστόσο, λειτουργούν λίγο διαφορετικά. Οι θηλυκές μέλισσες είναι διπλοειδείς (όπως και εμείς) προέρχονται δηλαδή από γονιμοποιημένα αυγά. Μια βασίλισσα πρέπει να ζευγαρώσει για να γεννήσει θηλυκές μέλισσες. Αλλά οι αρσενικές μέλισσες, γνωστές ως κηφήνες, είναι συνήθως απλοειδείς οργανισμοί, που δημιουργούνται από μη γονιμοποιημένα αυγά και μια βασίλισσα μπορεί να τα παραγάγει χωρίς ποτέ να ζευγαρώσει.

Η βασίλισσα γονιμοποιείται μια φορά, αποθηκεύει το σπέρμα και γεννάει για όλη την υπόλοιπη ζωή της. Έπειτα μπορεί να επιλέξει η ίδια τι είδους αυγό θα αφήσει σε κάθε κελί. Αν αυτό είναι γονιμοποιημένο, θα δημιουργηθεί μια θηλυκή εργάτρια, ενώ αν είναι αγονιμοποίητο θα δημιουργηθεί κηφήνας. Περιστασιακά, όμως, εμφανίζεται ένα σπανιότερο είδος αρσενικού πάνω στο οποίο η βασίλισσα δεν έχει κανέναν έλεγχο. Αυτά τα αρσενικά είναι διπλοειδή και συνήθως στείρα. Δημιουργούνται όταν ένας διπλοειδής οργανισμός (ουσιαστικά μια εργάτρια) “ξεγελιέται” και γίνεται αρσενικός. Αυτού του είδους οι κηφήνες είναι καταστροφικοί για την επιβίωση της αποικίας, επειδή καταναλώνουν πόρους, δεν μπορούν να συμβάλλουν στην αναπαραγωγή και όπως όλα τα αρσενικά υμενόπτερα (μέλισσες, μυρμήγκια και σφήκες) αρνούνται να εργαστούν.

Ο διάσπαρτος γόνος είναι συχνά σημάδι μεγάλης παρουσίας διπλοειδών κηφήνων.

Όταν καθορίζεται το φύλο το αναπτυσσόμενο σώμα των μελισσών εξετάζει μόνο ένα γονίδιο που ονομάζεται Complementary Sex Determination (CSD). Εάν αυτό το γονίδιο έχει δύο διαφορετικά αλληλόμορφα, προέρχεται δηλαδή από γονιμοποιημένο ωάριο, η μέλισσα γίνεται θηλυκή και εάν έχει μόνο ένα αλληλόμορφο, προέρχεται δηλαδή από ένα μη γονιμοποιημένο ωάριο, η μέλισσα γίνεται αρσενική. Κανονικά αυτό το σύστημα καθορισμού φύλου λειτουργεί καλά. Όμως εάν τυχαία η βασίλισσα ζευγαρώσει με ένα αρσενικό που φέρει ένα CSD αλληλόμορφο ίδιο με το δικό της, όπως για παράδειγμα σε περιπτώσεις αιμομιξίας, τότε οι μισοί διπλοειδείς απόγονοί της θα έχουν μόνο ένα είδος αλληλόμορφου CSD και θα γίνουν αρσενικοί αντί για θηλυκοί, μειώνοντας κατά το ήμισυ το εργατικό δυναμικό της νέας γενιάς.

Οι ερευνητές εξέτασαν το είδος Scaptotrigona depilis, ένα είδος άκεντρης μέλισσας που ζει στην Βραζιλία. Αφού δημιούργησαν δύο ομάδες αποικιών, με νέες και υγιείς βασίλισσες, τοποθέτησαν στη μία ομάδα, γόνο στείρων κηφήνων. Παρακολουθώντας την δραστηριότητά τους, παρατήρησαν ότι στις αποικίες που εισήχθησαν οι γόνοι με τα στείρα αρσενικά, οι βασίλισσες πέθαναν “μυστηριωδώς” περίπου 10 ημέρες μετά την εμφάνιση αυτών των αρσενικών. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλες οι βασίλισσες είχαν ελεγχθεί ενδελεχώς από τους ερευνητές και ότι δολοφονήθηκαν παρά το γεγονός ότι ο γόνος δεν ήταν δικός τους.

Πως όμως οι εργάτριες ανιχνεύουν τα στείρα αρσενικά; Οι ερευνητές έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα φυσιολογικά απλοειδή αρσενικά μυρίζουν διαφορετικά από τα στείρα διπλοειδή αρσενικά. Η μυρωδιά τους αρχίζει να διαφέρει μετά την 10η μέρα, ακριβώς τη στιγμή που οι βασίλισσες ξεκίνησαν “μυστηριωδώς” να πεθαίνουν. Μπορούν να τα βρουν νωρίτερα; Οι γνωστές μας μελιτοφόρες μέλισσες, Apis mellifera, είναι σε θέση να εντοπίζουν εύκολα αυγά και προνύμφες που είναι διπλοειδή αρσενικά και να τα σκοτώνουν. Όμως στις άκεντρες μέλισσες οι προνύμφες σφραγίζονται νωρίτερα και οι εργάτριες δεν έχουν καμία επαφή μαζί τους, μέχρι οι κηφήνες να εκκολαφτούν.

Το Αμερικανικό κόκκινο μυρμήγκι (Solenopsis invicta).

Αυτό το είδος συμπεριφοράς δε συναντάται μόνο στις μέλισσες. Τα μυρμήγκια και οι σφήκες επίσης δολοφονούν τις βασίλισσες τους. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Αμερικανικό κόκκινο μυρμήγκι στις αποικίες του οποίου δημιουργούνται “συμμορίες”. Κάθε “συμμορία” έχει την δικιά της οσμή που παράγεται από το συνδυασμό αλληλόμορφων ενός συγκεκριμένου γονιδίου, που επιτρέπει στα μυρμήγκια να εντοπίζουν ποιος είναι στη συμμορία τους και ποιος όχι. Οι εργάτριες θα σκοτώσουν βασίλισσες που έχουν διαφορετική οσμή. Στις κοινές σφήκες αλλά και μέλισσες οι εργάτριες συνήθως σκοτώνουν τις βασίλισσες τους όταν γεράσουν καθώς μειώνεται η ωοτοκία τους και εκπέμπουν λιγότερες φερομόνες.

Στράτος Σαραντουλάκης
Ορεινό Μέλι

Advertisements

Μέλισσες στην ελιά, δύσκολη χρονιά.

Σήμερα παρατήρησα μέλισσες σε μία βρώσιμη ελιά που βρίσκεται κοντά στο μελισσοκομείο και αυτό σίγουρα δεν ήταν καλό. Η ελιά είναι ένα καρποφόρο που δεν έχει κανένα μελισσοκομικό ενδιαφέρον μιας και το νέκταρ της δεν είναι ελκυστικό για τις μέλισσες.

Ανθίζει κατά τα μέσα Απριλίου έως και τέλος Μαΐου ανάλογα με το υψόμετρο της περιοχής. Πλησιάζοντας για να δω τι ακριβώς κάνουν οι μέλισσες στα άνθη της, παρατήρησα ότι συνέλεγαν μια κίτρινη γύρη. Λένε πως για να πάνε μέλισσες στην ελιά πρέπει να είναι απελπισμένες. Να πεινάνε και να μην υπάρχουν άλλα γυρεογόνα φυτά ανθισμένα. Χωρίς άλλες επιλογές επισκέπτονται τις αγριελιές και ορισμένες βρώσιμες ποικιλίες, όπως στη φωτογραφία.

Οι παλιοί συνήθιζαν να λένε «μέλισσες στην ελιά, δύσκολη χρονιά». Και πράγματι η φετινή χρονιά είναι μια απ’ τις χειρότερες των τελευταίων ετών, τουλάχιστον για την Δυτική Ελλάδα. Απίστευτη ανομβρία που διήρκεσε σχεδόν δύο μήνες και μάλιστα μέσα στην άνοιξη σε συνδυασμό με σκόνη που στεγνώνει το νέκταρ. Με όλη τη χορτονομή ξερή και το άνθος της πορτοκαλιάς να έχει πέσει πλέον, είναι λογικό οι μέλισσες να καταφεύγουν όπου βρουν ώστε να συντηρηθούν.

Ορχιδέα Ophrys. Ένας απ’ τους μεγαλύτερους απατεώνες της φύσης!

Η ορχιδέα του γένους Ophrys είναι ένα απ’ τα πιο φαντασμαγορικά είδη ορχιδέας. Το όνομα της προέρχεται από την ελληνική λέξη οφρύς, δηλαδή φρύδια και αναφέρεται στις πλούσιες τρίχες που έχει γύρω από τα πέταλα. Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους απατεώνες της φύσης και αυτό γιατί έχει αναπτύξει μια ασυνήθιστη συμπεριφορά για να προσελκύσει επικονιαστές.

Αρσενική μέλισσα του είδους Andrena σε ψευδοσυνουσία με άνθος ορχιδέας Ophrys illyrica

Το κατώτερο πέταλο του άνθους της, που ονομάζεται γλωσσάριο, είναι πολύ μεγαλύτερο από τα υπόλοιπα. Χρησιμοποιείται από τα έντομα ως διάδρομος προσγείωσης. Αυτό το πέταλο όχι μόνο θυμίζει την πλάτη μιας θηλυκής μέλισσας, αλλά εκπέμπει και παρόμοιες φερομόνες. Οι φερομόνες είναι πτητικές ουσίες που παράγονται από ειδικούς αδένες αρκετών εντόμων. Οι ουσίες αυτές καθορίζουν το είδος αλλά και το φύλο. Η φερομόνη του θηλυκού, για παράδειγμα, είναι ενδεικτική της παρουσίας οίστρου και προσελκύει τα ώριμα αρσενικά για αναπαραγωγή.

Οφρύς η μελισσοφόρος (Ophrys apifera)

Το τεράστιο βιοχημικό οπλοστάσιο των φυτών, κατάφερε να αναπαράγει αυτές τις ουσίες ώστε να παραπλανήσει και να προσελκύσει τα αρσενικά έντομα. Αρκετά είδη του γένους Ophrys έχουν εξειδικευτεί να θυμίζουν συγκεκριμένα είδη θηλυκών μελισσών. Για παράδειγμα τα ορχεοειδή του γένους Ophrys, εκλύουν στην ατμόσφαιρα το τερπενοειδές δ-καδινένιο που αποτελεί τη φερομόνη μια θηλυκής μέλισσας Andrena. Η ορχιδέα Ophrys bombyliflora θυμίζει την θηλυκή μέλισσα Eucera κ.ο.κ.

Αρσενική μέλισσα του είδους Eucera σε ψευδοσυνουσία με άνθος ορχιδέας Ophrys bombyliflora

Έτσι τα αρσενικά, με πλήρη απώλεια συνείδησης, γελοιοποιούνται προσπαθώντας να συνουσιαστούν με το άνθος της. Στη μάταιη αυτή προσπάθεια, σ’ αυτήν την ψευδοσυνουσία, το αρσενικό τραντάζει τους στήμονες απ’ τους οποίους πετάγεται γύρη, η οποία πασπαλίζει το σώμα της μέλισσας. Αφού καταλάβει ότι εξαπατήθηκε, το αρσενικό, όντας αθεράπευτα διεγερμένο, αναζητεί νέες περιπέτειες. Έτσι είτε θα καταλήξει να βρει τελικά μια θηλυκή μέλισσα και να διαιωνίσει το είδος του, είτε θα συνεισφέρει στη διαιώνιση ενός άλλου είδους, της ορχιδέας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το φυτό έχει διαπράξει απάτη. Μάλιστα σ’ αντίθεση με τα υπόλοιπα φυτά που δίνουν αμοιβή (νέκταρ) η συγκεκριμένη ορχιδέα γλιτώνει και τα μεταφορικά για τη γύρη!

Στράτος Σαραντουλάκης – Ορεινό Μέλι

Ποια είναι τα τρία επικίνδυνα εντομοκτόνα που απαγόρευσε η ΕΕ;

Τρία νεονικοτινοειδή εντομοκτόνα που θεωρούνται επικίνδυνα για τις μέλισσες, η χρήση των οποίων είχε τεθεί υπό περιορισμό ήδη από το 2013, απαγορεύονται τελικά ολοκληρωτικά μετά από σχετική ψηφοφορία.

Πρόκειται για τις ουσίες: ιµιδακλοπρίδη (Imidacloprid) της Bayer CropScience, κλοθειανιδίνη (Clothianidin) των Takeda Chemical Industries και Bayer CropScience, καθώς και θειαμεθοξάμη (Thiamethoxam) της Syngenta. Η απαγόρευση αφορά πλέον όλες τις εξωτερικές καλλιέργειες, με μόνη εξαίρεση τη χρήση των εντομοκτόνων αυτών σε κλειστά θερμοκήπια, υπό τον όρο ότι τα φυτά που καλλιεργούνται σε αυτά δεν βγαίνουν από τον κλειστό χώρο του θερμοκηπίου.

Ποιες είναι όμως αυτές οι ουσίες; Η ιµιδακλοπρίδη είναι ένα νευροτοξικό εντομοκτόνο το οποίο δρα παρεμποδίζοντας τους νικοτινικούς υποδοχείς ακετυλοχολίνης με αποτέλεσμα την παράλυση του εντόμου και τελικά τον θάνατο. Είναι περισσότερο τοξικό για τα έντομα απ’ ότι για τα θηλαστικά. Συγκεκριμένα για την μέλισσα Apis mellifera θεωρείται μία από τις πιο τοξικές χημικές ουσίες που δημιουργήθηκαν ποτέ.

Χρησιμοποιήθηκε ευρέως στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1996, καθώς αντικατέστησε τρεις ευρείες κατηγορίες εντομοκτόνων. Το 2006 οι νομάδες μελισσοκόμοι των ΗΠΑ ανέφεραν μια περίεργα απότομη πτώση στις αποικίες μελισσών τους. Ανάλογες είχαν υπάρξει και στο παρελθόν, όμως αυτή τη φορά οι ενήλικες μέλισσες εγκατέλειπαν τις κυψέλες τους, μια συμπεριφορά που δεν είχε παρατηρηθεί ξανά στο παρελθόν. Το φαινόμενο ονομάστηκε Διαταραχή Κατάρρευσης Αποικίας (CCD) και παρά το γεγονός ότι η αιτία που το προκαλούσε είχε πολλούς παράγοντες που λειτουργούσαν συνδυαστικά, η ιµιδακλοπρίδη, επειδή αύξανε κατά πολύ την ευαισθησία των μελισσών στο παθογόνο Nosema, μια ενδημική ασθένεια του εντέρου τους, θεωρήθηκε ως η κυριότερη αιτία.

Η κλοθειανιδίνη είναι νεονικοτινοειδές εντομοκτόνο που δρα και αυτό στο κεντρικό νευρικό σύστημα των εντόμων. Είναι μια από αυτές τις χημικές ουσίες που δημιουργήθηκαν για να διαρκούν περισσότερο και να μη διασπώνται γρήγορα στο περιβάλλον. Μελέτες που έγιναν μετά το 2012 έδειξαν ότι μπορεί να αφήσει υπολείμματα στο έδαφος μέχρι και για 6930 ημέρες. Δηλαδή σχεδόν 19 χρόνια!

Η κλοθειανιδίνη δρα και μέσω της επαφής αλλά και μέσω της κατάποσης. Δεδομένου ότι η ουσία αυτή παραμένει για τόσο πολύ στο περιβάλλον και απορροφάται από τα φυτά, υποβάλει τα έντομα σε χρόνια έκθεση έχοντας ως αποτέλεσμα μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, όπως τον εκφυλισμό των προνυμφών τους αλλά και επιδράσεις στη γονιμότητα της βασίλισσας.

Η θειαμεθοξάμη είναι και αυτή ένα πολύ επικίνδυνο νεονικοτινοειδές εντομοκτόνο. Η Διεθνής Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας την χαρακτήρισε ως μέτρια επικίνδυνη για τον άνθρωπο, τα θηλαστικά και τα πουλιά, πολύ τοξική για την υδρόβια ζωή με μακροχρόνιες επιπτώσεις και εξαιρετικά τοξική για τις μέλισσες. Σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο PLoS One το 2012 παρατηρήθηκε ότι σε συγκεκριμένες δόσεις οι μέλισσες παρουσίασαν μείωση της δραστηριότητας συλλογής τροφής αλλά και μακρύτερες πτήσεις.

Από την πλευρά τους οι φαρμακευτικές εταιρίες χαρακτήρισαν την απόφαση θλιβερή. Συνεχίζουν να ισχυρίζονται ότι οι ουσίες αυτές, εφόσον χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες της  ετικέτας, δεν βλάπτουν τις μέλισσες και τους άλλους επικονιαστές. Επίσης αρκετοί αγρότες είναι σκεπτικοί για το κατά πόσον θα επηρεαστούν οι καλλιέργειες τους και πιστεύουν ότι αν αυτό συμβεί ίσως χρησιμοποιηθούν ακόμα πιο τοξικά φάρμακα. Κάποιοι άλλοι πάλι είναι επιφυλακτικοί και πιστεύουν ότι οι τρεις αυτές ουσίες απλώς θα αλλάξουν και την θέση τους θα πάρουν κάποιες άλλες. Ο χρόνος θα δείξει.

Η μαζική εξαφάνιση των εντόμων

Οι επιστήμονες έχουν αναγνωρίσει περίπου 2 εκατομμύρια είδη ζώντων οργανισμών. Κανείς δεν ξέρει πόσα ακόμα βρίσκονται εκεί έξω, αλλά και πόσα μπορεί να εξαφανιστούν πριν ακόμα έχουμε την ευκαιρία να τα συναντήσουμε.

Η Γη είναι γεμάτη ζωή. Τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια μετά την εμφάνιση των πρώτων μικροβίων στη γη και 200.000 χρόνια μετά την άφιξη των ανθρώπων, εξακολουθούν να ανακαλύπτονται νέα είδη. Για τους βιολόγους που ασχολούνται με τη συστηματική ταξινόμηση, τον κλάδο της Βιολογίας που έχει να κάνει με την κατάταξη των έμβιων όντων, το περασμένο φθινόπωρο έμοιαζε όπως ακριβώς και τα προηγούμενα. Δηλαδή, εξαιρετικό!

Ξεκίνησε με 95 νέα είδη σκαθαριών από τη Μαδαγασκάρη. Αλλά αυτό ήταν μόνο η αρχή, καθώς έπειτα ανακάλυψαν 10 μικροσκοπικές αράχνες από τον Ισημερινό και επτά αφρικάνικες αράχνες από τη Νότια Αφρική, όλες τους δηλητηριώδεις. Επίσης ένα οστρακόδερμο από τη Βραζιλία, επτά είδη δερμάπτερων, τέσσερις κινεζικές κατσαρίδες, μια νυκτόβια μέδουσα από την Ιαπωνία, δώδεκα σκουλήκια από τον πυθμένα του ωκεανού, τρία μαύρα κοράλλια από τις Βερμούδες, έναν βάτραχο των Άνδεων, του οποίου τα λαμπερά πορτοκαλί μάτια θύμιζαν τον Θεό του Ήλιου των Ίνκας, αλλά και αρκετά ακόμα.

Περίπου δύο εκατομμύρια είδη φυτών, ζώων και μυκήτων είναι γνωστά στην επιστήμη μέχρι στιγμής. Κανένας δε μπορεί να πει με σιγουριά πόσα ακόμα μένουν να ανακαλυφθούν. Αλλά ενώ ανακαλύπτονται χιλιάδες νέα είδη κάθε χρόνο, χιλιάδες άλλα φαίνεται ότι εξαφανίζονται. Θύματα μιας τεράστιας οικολογικής καταστροφής γνωστής ως η έκτη εξαφάνιση. Υπήρξαν πέντε τέτοιες καταστροφές στο παρελθόν. Η πιο διάσημη (και πρόσφατη) είναι η μαζική εξαφάνιση ειδών στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου, όταν πλήγηκαν κυρίως τα είδη της ξηράς και εξαφανίστηκαν μεταξύ άλλων και οι Δεινόσαυροι. Αυτό συνέβη πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια.

Το σκαθάρι Oxysternon conspicillatum από Νότια Αμερική.

Η μαζικότερη εξαφάνιση όμως που έχει καταγραφεί στην παλαιοντολογία, συνέβη πριν από 250 εκατομμύρια χρόνια κατά την Πέρμια περίοδο. Το 90% με 95% των υδρόβιων οργανισμών εξαφανίστηκαν, όπως και το 70% περίπου των χερσαίων! Για να μάθουμε σίγουρα αν βρισκόμαστε πριν από την έκτη εξαφάνιση, οι επιστήμονες πρέπει να καθορίσουν τόσο το ρυθμό με τον οποίο εξαφανίζονται σήμερα τα είδη, όσο και το ρυθμό με τον οποίο θα εξαφανίζονταν χωρίς την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Το 2015, μια ομάδα αμερικανών και μεξικανών επιστημόνων, αφού κατέγραψε όλα τα γνωστά σπονδυλωτά, υποστήριξε ότι τα ζωικά είδη εξαφανίζονται έως και 100 φορές γρηγορότερα από ότι θα συνέβαινε χωρίς εμάς. Ένας ρυθμός εξαφάνισης αντίστοιχος με αυτόν των δεινοσαύρων. Όμως ο Terry Erwin, ένας θρύλος της τροπικής εντομολογίας, διαφωνεί. Υποστηρίζει ότι αυτές οι εκτιμήσεις δεν είναι ακριβείς, μιας και υπολογίζουν μια μικρή μερίδα της βιοποικιλότητας. Όταν πρόκειται για ασπόνδυλα, αλλά κυρίως έντομα, που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των ζωικών ειδών στον κόσμο, απλώς υποθέτουμε. Πιστεύει ότι οι οικολόγοι πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη βαρύτητα στα ασπόνδυλα.

Ζούμε σε έναν κόσμο ασπόνδυλων. Από όλα τα γνωστά είδη ζώων, λιγότερα από 5% έχουν ραχοκοκαλιά. Περίπου το 70% είναι έντομα. Μόλις 1 στα 200 είναι θηλαστικό, εκ των οποίων ένα τεράστιο ποσοστό είναι τρωκτικά. Από την άποψη της ποικιλομορφίας των ειδών, τα θηλαστικά είναι μόνο μια χούφτα ποντίκια σε μια σφαίρα γεμάτη από σκαθάρια. Η μεγάλη πλειοψηφία αυτών των σκαθαριών είναι φυτοφάγα που προέρχονται από τις τροπικές περιοχές. Έτσι εάν προσεγγίσετε ολιστικά το ζήτημα, για να υπολογίσετε τον ρυθμό εξαφάνισης θα πρέπει να μελετήσετε πόσα είδη σκαθαριών χάνονται ανά ποικιλία τροπικού δέντρου.

Το μαύρο μυρμήγκι του κήπου Lasius niger.

Πριν όμως καταμετρήσετε τα είδη, θα πρέπει να τα ονομάσετε. Εδώ έρχονται οι ταξινομιστές. Η ιδέα των ειδών είναι από μόνη της μια σπαζοκεφαλιά για τους βιολόγους, επειδή τα είδη ζουν σε ένα κοινό περιβάλλον αλληλεπιδρώντας, καθιστώντας πολύ δύσκολη την διάκριση. Ο ευρύτερα αποδεκτός ορισμός προέρχεται από τον εξελικτικό βιολόγο Ernst Mayr, ο οποίος χαρακτήριζε ως είδη τις ομάδες ζώων που γεννούν μεταξύ τους, αλλά όχι με άλλους – τουλάχιστον όχι στην κανονική πορεία των γεγονότων. Για παράδειγμα αν αναγκάσετε μια ζέβρα να ζευγαρώσει με έναν γάιδαρο, θα δημιουργηθεί ένα υβρίδιο, όμως επειδή ένα τέτοιο ζευγάρωμα δεν θα συμβεί στη φύση, θεωρούμε τα δύο αυτά ζώα ως διαφορετικά είδη.

Οι ταξινομιστές δεν δίνουν ονόματα μόνο σε μεμονωμένα είδη, πρέπει επίσης να κατανοήσουν πως τα είδη συνδέονται μεταξύ τους. Στην ιστορία πολλοί προσπάθησαν να χωρέσουν τα πλάσματα του κόσμου σε ένα συνεκτικό σύστημα. Ο Αριστοτέλης προσπάθησε να ταξινομήσει όλες τις μορφές ζωής με βάση τα βασικά χαρακτηριστικά τους και ειδικότερα τον τρόπο με τον οποίο κινούνταν. Οι ακίνητοι οργανισμοί του δημιούργησαν τα περισσότερα προβλήματα. Πέρασε πάρα πολύ χρόνο στο νησί της Λέσβου προσπαθώντας να καταλάβει αν οι ανεμώνες και τα σφουγγάρια ήταν ζώα, φυτά ή κάτι ενδιάμεσο.

Η πραγματική επανάσταση στην ταξινόμηση ήρθε τον 18ο αιώνα, κατά την εποχή του Διαφωτισμού, κυρίως από τον Κάρολο Λινναίο ο οποίος δημιούργησε ένα εκτεταμένο σύστημα ταξινόμησης τόσο για τα φυτά όσο και για τα ζώα, το οποίο σήμερα μπορεί να έχει αλλάξει αρκετά, αλλά οι βασικές αρχές του παραμένουν ίδιες. Οι κατηγορίες, οι ταξινομικές μονάδες στις οποίες ομαδοποιούνται οι οργανισμοί, τοποθετούνται σε μια απ’ τις πολλές ταξινομικές βαθμίδες. Βασίλειο, συνομοταξία (φύλο), ομοταξία (κλάση), τάξη, οικογένεια, γένος και είδος. Η μεγαλύτερη καινοτομία του Λινναίου, και το σημαντικότερο στοιχείο του συστήματός του, είναι η χρήση της διωνυμικής ονοματολογίας που εισήγαγε.

Η αράχνη με τα μακριά πόδια Macropodia rostrata.

Μεταγενέστεροι βιολόγοι βρήκαν πολλά για να ανατρέψουν στο σύστημα του, όπως για παράδειγμα ότι ομαδοποίησε τους σκαντζόχοιρους και τις νυχτερίδες μαζί ως «άγρια ​​ζώα», όμως το επίτευγμα του Λινναίου δεν ήταν η δημιουργία των ίδιων των ομάδων, αλλά το σύστημα με το οποίο θα κατονομάζονται τα είδη. Είναι ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό σύστημα και για την ονοματοδοσία αλλά και για την κατάταξη. Έτσι μπορούμε να πούμε ότι εμείς, οι Homo sapiens, είμαστε συγγενείς και διακριτοί από τους Homo erectus και Homo habilis.

Και ενώ οι επιστήμονες διαφωνούν μεταξύ τους για το αν οι κοραλλιογενείς ύφαλοι κινδυνεύουν από την κλιματική αλλαγή και τη μόλυνση των ωκεανών, αλλά και για το κατά πόσον αυτό θα επηρέαζε το υπόλοιπο οικοσύστημα, όλοι συμφωνούν ότι μια μαζική απώλεια των εντόμων θα επέφερε μια τεράστια κρίση. Τις διαστάσεις της οποίας οι εντομολόγοι έχουν ήδη αρχίσει να αντιμετωπίζουν.

Το 1982 ο Terry Erwin δημοσίευσε μια σύντομη επιστημονική διατριβή για το σκαθάρι. Προσπάθησε να υπολογίσει πόσα είδη σκαθαριών ζούσαν σε μια περιοχή 4 στρεμμάτων τροπικού δάσους στον Παναμά, όπου δούλευε. Για να το καταφέρει αυτό κάλυψε το έδαφος κάτω από ένα δέντρο με ένα πανί και στη συνέχεια ψέκασε το δέντρο με εντομοκτόνο. Αφού περίμενε αρκετές ώρες μέχρι να πέσουν νεκρά τα σκαθάρια, πέρασε αρκετούς μήνες ταξινομώντας τα όλα. Επανέλαβε το πείραμα σε όλα τα δέντρα που βρίσκονταν σε αυτά τα 4 στρέμματα και αυτό που βρήκε ήταν εκπληκτικό: περίπου 1.200 είδη ζούσαν σε κάθε δέντρο. Περισσότερα από 100 ζούσαν σε αυτό το συγκεκριμένο δέντρο και πουθενά αλλού! Έτσι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν 41.000 διαφορετικά είδη σε κάθε εκτάριο τροπικού δάσους και 30 εκατομμύρια είδη παγκοσμίως.

Το σκαθάρι βιολί Mormolyce phylloies.

Ωστόσο, πολλοί εντομολόγοι είναι σκεπτικοί σχετικά με τις εκτιμήσεις του Erwin και οι πιο πρόσφατες μελέτες τείνουν να τις αναθεωρήσουν κάπως. Παντού, τα ασπόνδυλα απειλούνται από την αλλαγή του κλίματος και την απώλεια ενδιαιτημάτων τους. Η αφθονία των εντόμων φαίνεται να μειώνεται ραγδαία, ακόμη και σε περιοχές όπου τα ενδιαιτήματά τους δεν έχουν υποστεί σημαντικές νέες απώλειες. Μια ανησυχητική νέα έκθεση από τη Γερμανία έδειξε 75% πτώση στους πληθυσμούς εντόμων από το 1989, γεγονός που υποδηλώνει ότι ενδέχεται να είναι ακόμη πιο επικίνδυνες από ό, τι πρότειναν προηγούμενες μελέτες.

Οι εντομολόγοι σε όλο τον κόσμο παρακολούθησαν αυτήν την παρακμή με αυξανόμενη ανησυχία. Ο Brian Fisher ένας εντομολόγος της Ακαδημίας Επιστημών της Καλιφόρνιας με ιδιαίτερη εμπειρία στα μυρμήγκια, έφτασε στη Μαδαγασκάρη το 1993, για να τα μελετήσει. Εντόπισε περισσότερα από 1000 νέα είδη μυρμηγκιών, συμπεριλαμβανομένων μερικών των οποίων οι ενήλικες τρέφονται αποκλειστικά με το αίμα των δικών τους μικρών, μια ομάδα που έχει αποκαλέσει “μυρμήγκια δράκουλα”. Από την εποχή που ο Fisher ξεκίνησε τις αποστολές στη Μαδαγασκάρη, η αποψίλωση των δασών επιταχύνθηκε και σήμερα μόνο το 10% των παρθένων δασών της παραμένει άθικτο.

Επειδή πολλά έντομα εξαρτώνται από ένα είδος φυτού για την επιβίωσή τους, οι καταστροφές που προκαλούνται από την αποδάσωση είναι τεράστιες. Ενώ δεν έχουμε ακόμα μια σαφή ιδέα για το τι συμβαίνει με τα έντομα σε επίπεδο ειδών, γνωρίζουμε σίγουρα ότι βρισκόμαστε εν μέσω κρίσης σε ότι αφορά το επίπεδο των πληθυσμών τους. Με απλά λόγια, αν και πολλά είδη εντόμων παραμένουν, ο συνολικός τους αριθμός μειώνεται δραματικά.

Ο σκόρος Neopalpa donaldtrumpi.

Αν και τα εντομοκτόνα κατηγορήθηκαν ως ο βασικός υπαίτιος για την απώλεια των εντόμων ο Erwin θεωρεί ότι τη μεγαλύτερη ζημιά την έχει κάνει η κλιματική αλλαγή. Η τοποθεσία που κάνει τις παρατηρήσεις του στον Ισημερινό είναι παρθένα. «Δεν υπάρχουν εντομοκτόνα εδώ, τίποτα», λέει. Αλλά σταδιακά, σχεδόν ανεπαίσθητα, στο χρόνο που ήταν εκεί, άλλαξε κάτι στην ισορροπία του δάσους. Ο Erwin και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι τα τελευταία 35 χρόνια το τροπικό δάσος του Αμαζονίου ουσιαστικά αργοπεθαίνει. Αν αυτή η τάση επρόκειτο να συνεχιστεί επ ‘αόριστον, οι συνέπειες θα ήταν καταστροφικές.

Τα έντομα είναι περισσότερα από κάθε άλλο είδος στον πλανήτη και από μία άποψη αυτά έχουν δημιουργήσει τον κόσμο έτσι όπως τον ξέρουμε. Επικονιάζουν τα φυτά και ο ρόλος τους στην τροφική αλυσίδα είναι τόσο σημαντικός όσο και του φυτοπλαγκτόν για την θάλασσα. Σύμφωνα με τον Έντουαρντ Όσμπορν Γουίλσον, γνωστού βιολόγου και θεωρητικού απ’ το Χάρβαρντ, χωρίς τα έντομα η ανθρωπότητα δεν θα αντέξει για πολύ. Σε λίγους μήνες τα αμφίβια, τα ερπετά, τα πτηνά και τα θηλαστικά θα εξαφανιστούν μαζί με τα ανθοφόρα φυτά. Ο πλανήτης θα γίνει ένας τεράστιος σωρός κομποστοποίησης, που θα καλύπτεται από κουφάρια και νεκρά δέντρα που αρνούνται να σαπίσουν.

Η Γη θα επιστρέψει στην Σιλούρια περίοδο, δηλαδή όπως ήταν πριν από 440 εκατομμύρια χρόνια, όταν η ζωή μόλις άρχιζε, ένα σιωπηλό μέρος γεμάτο με βρύα.

πηγή: The Guardian

Ήττα της Monsanto για τη γλυφοσάτη σε δικαστήριο της Καλιφόρνιας!

Στο ζιζανιοκτόνο γλυφοσάτη της Monsanto θα αναγράφεται πλέον: «πιθανά καρκινογόνο». Το δικαστήριο της Καλιφόρνιας απέρριψε την προσπάθεια της Monsanto να κρατήσει τους πολίτες στο σκοτάδι για πιθανούς κινδύνους από τα προϊόντα της.

Στο Σαν Φρανσίσκο, το 5ο  Περιφερειακό Εφετείο, τάχθηκε υπέρ της Πολιτείας της Καλιφόρνιας και του Κέντρου για την Ασφάλεια των Τροφίμων (CFS) επιβεβαιώνοντας ότι το ζιζανιοκτόνο γλυφοσάτη (glyphosate), δραστική ουσία του Roundup της Monsanto, θα αναγράφεται πλέον ως «πιθανά καρκινογόνο».

Η γλυφοσάτη είναι ένα ζιζανιοκτόνο ευρέος φάσματος το οποίο χρησιμοποιείται στη γεωργία, σε πάρκα ακόμη και σε κήπους σπιτιών. Είναι το πλέον χρησιμοποιούμενο φυτοφάρμακο στον κόσμο, κυρίως λόγω της καλλιέργειας των γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών (Roundup Ready της Monsanto) που είναι ανθεκτικές σε αυτό.

Το 2015, η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η γλυφοσάτη είναι «πιθανώς καρκινογόνος». Στη συνέχεια η Υπηρεσία Αξιολόγησης Κινδύνου για την Περιβαλλοντική Υγεία της πολιτείας της Καλιφόρνιας (OEHHA), γνωστοποίησε την πρόθεσή της να καταγράψει τη γλυφοσάτη σύμφωνα με την «Πρόταση 65». Σύμφωνα με αυτή: «κανένα πρόσωπο δεν μπορεί να εκθέσει εν γνώσει του ή εκ προθέσεως οποιοδήποτε άτομο σε χημική ουσία που είναι γνωστό στο κράτος ότι μπορεί να προκαλέσει καρκίνο, γενετικές ανωμαλίες ή αναπαραγωγικές βλάβες, χωρίς προηγουμένως να δώσει σαφή και λογική προειδοποίηση. Η απόρριψη αυτού του χημικού προϊόντος σε πηγή πόσιμου νερού απαγορεύεται».

Η απόφαση του δικαστηρίου, είναι αποτέλεσμα της αγωγής που κατέθεσε ακολούθως η Monsanto. Το Κέντρο για την Ασφάλεια των Τροφίμων παρενέβη στην υπόθεση, υπερασπίζοντας την πρόταση για την καταγραφή της γλυφοσάτης ως πιθανά καρκινογόνος ουσία και το δικαίωμα του κοινού να γνωρίζει πότε εκτίθεται σε χημικές ουσίες που προκαλούν καρκίνο.

«Αυτή είναι μια τεράστια νίκη για όλους τους Καλιφορνέζους – και μια τεράστια απώλεια για τη Monsanto – καθώς υποστηρίζει το δικαίωμά μας να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας και το περιβάλλον μας από την περιττή και ανεπιθύμητη έκθεση στο επικίνδυνο χημικό προϊόν γλυφοσάτη», δήλωσε δικηγόρος του CFS. «Όλοι οι καταναλωτές της Καλιφόρνια έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν ότι η γλυφοσάτη θεωρείται πιθανά καρκινογόνος και έτσι τώρα εξασφαλίζεται ότι το κοινό αποκτά αυτή τη γνώση», δήλωσε η Διευθύντρια του Κέντρου, συμπληρώνοντας: «Είμαστε ευχαριστημένοι που το δικαστήριο της Καλιφόρνιας απέρριψε την προσπάθεια της Monsanto να κρατήσει τους πολίτες στο σκοτάδι για πιθανούς κινδύνους από τα προϊόντα της».

Αυτά εκτυλίσσονται στην Αμερική. Στην Ευρώπη, παρόλο το κίνημα που αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια ενάντια στη συγκεκριμένη ουσία, πρόσφατα δόθηκε πενταετής παράταση της άδειας κυκλοφορίας του συγκεκριμένου ζιζανιοκτόνου. Απόφαση στην οποία εναρμονίστηκε άμεσα κι η Ελλάδα.  Οι ιθύνοντες στην ΕΕ, που τόσο εξονυχιστικά εξετάζουν τα του ανταγωνισμού λόγω της επικείμενης εξαγοράς της Monsanto απ’ την Bayer δεν φαίνεται να εξετάζουν αντίστοιχα και όσα αφορούν την υγεία των καταναλωτών και το περιβάλλον.

Πηγή: yubanet.com via katiousa.gr

Η μανταρινιά

Η σημαντικότερη ανθοφορία της άνοιξης είναι αυτή των εσπεριδοειδών. Είναι αυτή που θα διεγείρει περισσότερο τα μελίσσια ώστε να αναπτυχθούν και αρκετές φορές θα δώσει και ένα πολύ φίνο ανοιχτόχρωμο μέλι.

Είναι γνωστό ότι αν οι μέλισσες είχαν διαθέσιμες ταυτόχρονα όλες τις ανθοφορίες και μελιτοφορίες, εκεί που θα επέλεγαν να πάνε πρώτα θα ήταν τα εσπεριδοειδή. Στη χώρα μας καλλιεργούνταν κατά κύριο λόγο πορτοκαλιές, όμως τα τελευταία χρόνια και λόγω της πτώσης της τιμής του πορτοκαλιού, αρκετοί παραγωγοί στράφηκαν στις λεμονιές, στις μανταρινιές, αλλά και σε άλλα εσπεριδοειδή.

Η μανταρινιά είναι ένα δέντρο αρκετά ευαίσθητο στο ψύχος. Αναπτύσσεται σε ηλιόλουστες και προστατευμένες από τους δυνατούς ανέμους και τον παγετό θέσεις φύτευσης. Η ιστορία του φρούτου ανάγεται πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια, στην Κίνα. Λέγεται ότι τα γευστικά φρούτα πήραν το όνομά τους από τους Μανδαρίνους, τους ανώτερους κρατικούς λειτουργούς της κινεζικής αυτοκρατορίας, εξαιτίας του χρώματος που είχαν οι στολές τους αλλά και γιατί αντάλλασσαν τα φρούτα αυτά ως δώρα.

Τα μανταρίνια Κλημεντίνες πήραν το όνομα τους από τον μοναχό Clement Rodier (1829 – 1904) που εντόπισε την συγκεκριμένη ποικιλία στην Αλγερία. Είναι συνήθως άσπορα, μικρού σχετικά μεγέθους. Είναι διαθέσιμα από τον Νοέμβριο έως τα τέλη Φεβρουαρίου με τις μεγαλύτερες ποσότητες τον Ιανουάριο. Είναι τα εσπεριδοειδή που προτιμούν τα παιδιά. Ο Ρώσος ναύαρχος Λογγίνος Χέιδεν φέρεται να έφερε πρώτος το μανταρίνι στη χώρα μας.

Το νέκταρ της μανταρινιάς, όπως και των υπόλοιπων εσπεριδοειδών, είναι ιδιαίτερα ελκυστικό για τις μέλισσες. Από αυτό το νέκταρ προκύπτει ένα ανοιχτόχρωμο κίτρινο, λεπτόρρευστο, εξαιρετικά αρωματικό μέλι, που κρυσταλλώνει σχετικά γρήγορα (1-3 μήνες). Φημίζεται για την αγχολυτική και καταπραϋντική του δράση. Είναι πλούσιο σε εσπερίνη, μία ιδιαίτερα αντιοξειδωτική ουσία, πολύ θρεπτικό και ιδιαίτερα πλούσιο σε ιχνοστοιχεία ενώ διαθέτει ιδιαίτερα καλά οργανοληπτικά συστατικά. Δίνει επίσης γύρη χρώματος καφεπορτοκαλί σε μικρές ποσότητες. Ανθίζει Απρίλιο – Μάιο.