Η Φυσική της επικονίασης

Επικονίαση. Η λέξη φέρνει στο νου το δυνατό βούισμα μιας χοντρής μέλισσας που πετάει από λουλούδι σε λουλούδι σε ανθοστολισμένα λιβάδια. Αλλά από κοντά, η επικονίαση κάθε άλλο παρά ειδυλλιακή είναι. Οι φυσικές δυνάμεις που εμπλέκονται στην επικονίαση είναι εντυπωσιακές και τόσο τα φυτά όσο και τα έντομα πρέπει να είναι καλά προσαρμοσμένα για να τις αντέξουν.

Άνθος καναδικής Κρανιάς (Cornus canadensis)

Τα άνθη της Κρανιάς της καναδικής (Cornus canadensis) παράγουν εντυπωσιακές φυσικές δυνάμεις που λειτουργούν σαν μικροσκοπικοί καταπέλτες γύρης. Τα πέταλα των μπουμπουκιών της κρανιάς είναι κατά τέτοιο τρόπο σχηματισμένα που περικλείουν εντελώς τους ανθήρες που περιέχουν γύρη. Καθώς ωριμάζει το άνθος, τα στελέχη, τα λεγόμενα νήματα, επιμηκύνονται πιο γρήγορα από τα πέταλα προκαλώντας τα να λυγίσουν και να αποθηκεύσουν ελαστική ενέργεια. Όταν το άνθος ωριμάσει και τα πέταλα ανοίξουν, η ελαστική ενέργεια που αποθηκεύτηκε στα νήματα απελευθερώνεται ξαφνικά και η γύρη ρίχνεται προς τα πάνω με ταχύτητα που ξεπερνά τα 20 χλμ την ώρα. Η εκτοξευμένη γύρη είτε ψεκάζει τον επικονιαστή που προκάλεσε το ξαφνικό άνοιγμα των πετάλων είτε πετιέται αρκετά πάνω από το λουλούδι ώστε να συλληφθεί και να μεταφερθεί από ρεύματα αέρα.

Τα άνθη της πατάτας (Solanum tuberosum) δεν παράγουν κάποια δύναμη από μόνα τους, αλλά είναι ικανά να αντέξουν εντυπωσιακές δυνάμεις από τους επικονιαστές τους. Κατά τη διάρκεια της επικονίασης τα άνθη της πατάτας δονούνται βίαια από τις μέλισσες με δυνάμεις που πλησιάζουν και 3G κάτι αντίστοιχο με την εκτόξευση ενός αστροναύτη στο διάστημα. Η ανοχή των λουλουδιών σ’ αυτή την απότομη δόνηση δεν είναι τυχαία. Έχουν εξελιχθεί ώστε από τη μια να αντέχουν αυτά τα επίπεδα δύναμης και από την άλλη να ενθαρρύνουν τους επικονιαστές τους να τα ταρακουνήσουν.

Άνθη πατάτας (Solanum tuberosum)

Γιατί όμως ένα φυτό να ζητά τέτοια κακομεταχείριση; Γιατί έτσι, προστατεύει τη γύρη από το να φαγωθεί από έντομα «απατεώνες» που είναι πολύ μικρά για να δρουν σαν επικονιαστές. Οι πατάτες, οι ντομάτες και οι στενοί συγγενείς τους έχουν εξελίξει τη λεγόμενη επικονίαση δόνησης. Η γύρη τους διατηρείται ασφαλής από μικρά έντομα μέσα σε σωληνοειδείς κατασκευές, τους ανθήρες, που ανοίγουν μέσω ενός πόρου ή μιας μικρής σχισμής στο πάνω μέρος του κυλίνδρου. Η γύρη είναι ξηρή και κοκκώδης αλλά δεν μπορεί να πέσει εύκολα μέσα από τη σχισμή ή τον πόρο. Όταν ένας βομβίνος αναζητά γύρη, επισκέπτεται τα λουλούδια, αρπάζει τους ανθήρες και τους τραντάζει απότομα με τους μυς πτήσης. Η γύρη πέφτει από τους ανθήρες και σκονίζει τη μέλισσα, η οποία με τη σειρά της μεταφέρει τη γύρη είτε στη φωλιά της για να φτιάξει μέλι είτε σε άλλα λουλούδια και έτσι τα γονιμοποιεί.

Η μέλισσα της Ορχιδέας (Euglossine), ίσως ο πιο σκληροτράχηλος επικονιαστής παγκοσμίως, ενώ κοιμάται πάνω σε ένα φύλλο.

Αλλά δεν είναι μόνο τα φυτά που πρέπει να αντέχουν θεαματικές δυνάμεις. Το βραβείο του πιο σκληραγωγημένου επικονιαστή πάει στις μέλισσες Euglossine που έχουν εξελιχθεί για την επικονίαση της ορχιδέας Catasetum. Νωρίς το πρωί, οι ορχιδέες αυτές παράγουν ένα άρωμα που προσελκύει τις μέλισσες. Μέσα στο άνθος βρίσκεται ένα γυρεομάγμα φτιαγμένο από δυο σάκους γύρης που ενώνονται σε ένα κολλώδες δίσκο από ιστό που ονομάζεται viscidium. Δυο αιωρούμενες κεραίες κάτω από το γυρεομάγμα λειτουργούν σαν σκανδάλη που πυροδοτεί αυτή την ανθοφόρα παγίδα. Όταν μια μέλισσα επισκέπτεται το λουλούδι, ακουμπάει τις κεραίες και η ορχιδέα εκτοξεύει το γυρεομάγμα σαν βέλος προς τον επικονιαστή. Το γυρεομάγμα πετά στον αέρα δυο φορές ταχύτερα από ένα φίδι που επιτίθεται και κολλάει στην πλάτη της έκπληκτης μέλισσας, η οποία το μεταφέρει στο επόμενο λουλούδι που επισκέπτεται. Η επίδραση του γυρεομάγματος ισοδυναμεί με το να πέσει σε κάποιον άνθρωπο κουτάκι αναψυκτικού από τον δέκατο όροφο, οπότε είναι εντυπωσιακό το πως αντέχουν οι μέλισσες κάτι τέτοιο.

Ορχιδέα Catasetum saccatum

Κρίνοντας από το γεγονός ότι οι μέλισσες που έχουν δεχτεί αυτό το χτύπημα αποφεύγουν επιμελώς να επισκέπτονται ξανά αρσενικά άνθη ορχιδέας Catasetum, καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για μια ιδιαίτερα δυσάρεστη εμπειρία για τη μέλισσα. Δεν μας εκπλήσσει πως τα θηλυκά άνθη της ορχιδέας έχουν εξελιχθεί να διαφέρουν από τα αρσενικά αντίστοιχα, ώστε οι διστακτικές μέλισσες να τα επισκεφτούν παρά την προηγούμενη εμπειρία τους.

Είτε πρόκειται για τα λουλούδια που αντέχουν δυνάμεις συγκρίσιμες με ένα τρένο του λούνα παρκ είτε για τα έντομα που αντιστέκονται σε βοτανικά χτυπήματα, η φυσική πίσω από την επικονίαση αποτελεί ένα φαινόμενο εξέλιξης και εντυπωσιακής αντοχής.

πηγή: gotscience.org

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s