Ασκώντας μελισσοκομία στην Ισλανδία

Προσπαθήστε να φανταστείτε την Ισλανδία. Το πρώτο που ίσως σας έρθει στο μυαλό είναι το Βόρειο Σέλας, το αέναο χειμερινό σκοτάδι, ή αντίστοιχα ο ατελείωτος καλοκαιρινός ήλιος. Σίγουρα το κρύο, το ηφαιστειογενές τοπίο αλλά και οι Βίκινγκς. Πιθανόν να γνωρίζετε ότι η Ισλανδία διαθέτει πληθώρα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά και ότι σχεδόν τα πάντα εκεί είναι ακριβά. Το τελευταίο πράγμα για το οποίο θα σκεφτόσασταν την Ισλανδία είναι για την μελισσοκομία της…

Την περασμένη Άνοιξη, την περίοδο που ετοιμάζαμε και στέλναμε τα μελισσοδέματα, άκουσα έναν συνάδελφο να μιλά για την μελισσοκομία της Ισλανδίας. Αρχικά έμεινα έκπληκτος που στη χώρα αυτή υπήρχαν μελισσοκόμοι, αλλά έπειτα σκεπτόμενος ότι εγώ ο ίδιος διατηρώ μέλισσες στο Ντουλούθ στη Μινεσότα, θεώρησα ότι ίσως δεν είναι και τόσο ακραίο όσο ακούγεται. Εκδήλωσα ενδιαφέρον για να μάθω περισσότερα και προς έκπληξή μου, ο Torbjörn Andersen, ένας τοπικός μελισσοκόμος ανταποκρίθηκε και με προσκάλεσε, ώστε να τον βοηθήσω στη συγκομιδή του μελιού.

Είναι πολύ περίεργο να περιμένεις στο αεροδρόμιο μιας άλλης χώρας, να σε παραλάβει ένας άνθρωπος που γνωρίζεις μόνο μέσα από emails. Ο Torbjörn με περίμενε στο φορτηγάκι του, το οποίο, όπως κάθε μελισσοκομικό, ήταν γεμάτο με εξαρτήματα κυψελών και άλλα αξεσουάρ που μπορεί να χρειάζονταν σε περίπτωση που αποφάσιζες να εργαστείς με τις μέλισσες. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής, περάσαμε από μερικά, από τα πιο όμορφα τοπία που έχω δει ποτέ. «Εδώ έχω μερικές κυψέλες και λίγες ακόμα στο νότο. Η νοτιοδυτική περιοχή της Ισλανδίας είναι καλύτερη για μελισσοκομία», μου εξήγησε.

Ξεκινήσαμε να μιλάμε για το πώς και γιατί ο ίδιος αποφάσισε να γίνει μελισσοκόμος στην Ισλανδία. Μου είπε ότι είχε ξεκινήσει από μικρός στη Νορβηγία με τον πατέρα του, και όταν μετακόμισε με την οικογένειά του στην Ισλανδία, για να κάνει την πρακτική του στην Ιατρική, έφερε μαζί και το πάθος του, τις μέλισσες. «Η βασική δουλειά ενός μελισσοκόμου το καλοκαίρι είναι να ελέγχει τις κυψέλες κάθε επτά έως δέκα ημέρες για να δει πώς αναπτύσσονται» είπε.

Φτάσαμε στο πρώτο του μελισσοκομείο, στα περίχωρα του Ρέικιαβικ. Άναψα το καπνιστήρι και πήγαμε προς την πρώτη κυψέλη. Καθώς ανοίξαμε το καπάκι της, το οποίο δεν ήταν ξύλινο αλλά από διογκωμένη πολυστερίνη, λίγες μέλισσες πετάχτηκαν έξω. Ο Torbjörn χάλασε με το ξέστρο του λίγο απ’ το κερί με το οποίο οι μέλισσες είχαν σφραγίσει το μέλι. Πήρε λίγο και μου έδωσε να δοκιμάσω. Η γεύση του ήταν απίστευτη, υπέροχα γλυκιά και ανθώδης. Δεν είχα ξαναδοκιμάσει ποτέ κάτι τέτοιο. Συνειδητοποίησα από πρώτο χέρι την έκκληση που κάνουν οι ντόπιοι παραγωγοί ώστε να διατηρηθεί η τοπική μελισσοκομία.

Με βάση την εμπειρία μου και δεδομένου ότι ήταν τέλος καλοκαιριού, θεώρησα ότι το σμήνος αυτό ήταν αρκετά αδύναμο, όμως ο Torbjörn έδειχνε πολύ ικανοποιημένος. Όπως μου είπε είναι σε άριστη κατάσταση και θα έβγαζε εύκολα το χειμώνα. Παρά την αίσθηση που έχουμε, ο χειμώνας στην Ισλανδία δε συνοδεύεται από τρομερά κρύα. Η χαμηλότερη θερμοκρασία στην περιοχή αυτή κυμαίνεται από -2°C έως 3°C, σε αντίθεση π.χ. με τη Μινεσότα που πέφτει μέχρι και τους -16°C. 

Η μεγαλύτερη πρόκληση λοιπόν δεν είναι το κρύο αλλά η διάρκεια του χειμώνα, η οποία είναι εξαιρετικά μεγάλη. Εδώ δεν υπάρχουν μεγάλες θερμοκρασιακές μεταβολές μεταξύ των εποχών όπως γίνεται νοτιότερα. Το καλοκαίρι δεν έχει μεγάλη διαφορά απ’ το χειμώνα κι αυτό έχει επίπτωση στην ανάπτυξη του σμήνους. Είναι πολύ αργή. Με τα φυτά για πολύ μεγάλο διάστημα σε λήθαργο, οι μέλισσες δυσκολεύονται να συλλέξουν μεγάλες ποσότητες τροφής. Για να ξεχειμωνιάσουν βασίζονται κυρίως στη χορτονομή και φυτά όπως η χαμολεύκη, το αρκτικό θυμάρι, το ρείκι, η πικραλίδα, η αγγελική, το λευκό τριφύλλι και η Αγριαψιθιά.

Σύμφωνα με τον Torbjörn οι χειμερινές απώλειες φτάνουν το 20% με 30% των μελισσιών. Ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν εκεί είναι η δυσκολία στην γονιμοποίηση των βασιλισσών. Δεδομένου ότι οι ιδανικές θερμοκρασίες για τις γαμήλιες πτήσεις των βασιλισσών είναι 18-20ºC πολλές χρονιές τα καλοκαίρια δεν τις φτάνουν. Είναι σαν παιχνίδι. Όταν το καλοκαίρι είναι καλό αντισταθμίζει τις απώλειες του χειμώνα. Είναι ζήτημα 1 ή 2ºC που κάνει τη διαφορά.

Για εμάς τους υπόλοιπους, οι φθινοπωρινές συγκομιδές είναι σημαντικές για το ξεχειμώνιασμα, όμως στην Ισλανδία με τη εξαιρετικά μεγάλη διάρκεια του χειμώνα δεν επαρκούν και οι μέλισσες χωρίς τροφοδότηση δεν επιβιώνουν. Με περίπου 330.000 κατοίκους η Ισλανδία έχει 100 μελισσοκόμους και 300 κυψέλες. Στο παρελθόν έγιναν αρκετές προσπάθειες εισαγωγής και διατήρησης αυτοσυντηρούμενων μελισσών οι οποίες τελικά απέτυχαν. Το 1998 ο Egill Rafn Sigurgeirsson προσπάθησε και πάλι φέρνοντας 5 κυψέλες από την Σουηδία. Από τότε οι κυψέλες αυξήθηκαν και έφτασαν στις περίπου 300 που είναι σήμερα. Πριν την μεταφορά τους απομονώνονται από την ηπειρωτική χώρα, ελέγχονται για ασθένειες και πιστοποιούνται από κτηνίατρο. Μέχρι σήμερα, οι Ισλανδοί μελισσοκόμοι απολαμβάνουν την πολυτέλεια να διατηρούν μέλισσες απαλλαγμένες από βαρρόα.

Ένα μελισσοδέμα από το Ώλαντ της Σουηδίας κοστίζει περίπου 500€ και μία βασίλισσα 100€. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει προμηθευτής κυψελών στην Ισλανδία, όλος ο εξοπλισμός πρέπει να εισαχθεί επίσης! Λαμβάνοντας υπόψη το πολύ υψηλό αυτό κόστος και το μακρύ χειμώνα, αντιλαμβάνεται κανείς ότι αυτοί οι μελισσοκόμοι επιτελούν σπουδαίο έργο. Εγείρει όμως και ερωτήματα σχετικά με τις μέλισσες. Πως τελικά καταφέρνουν να επιβιώσουν σε αυτό το περιβάλλον; Τι ποσότητες τροφής χρειάζονται για να διαχειμάσει με ασφάλεια εδώ ένα σμήνος;

Θυμήθηκα το πρώτο μελίσσι του Torbjörn που εγώ θεώρησα αδύνατο, αλλά αυτός όχι και άρχισα να ξετυλίγω το κουβάρι. Αυτή η αποικία είχε περίπου το μισό μέγεθος από αυτές που ξεχειμωνιάζω εγώ στη Μινεσότα. Επίσης εμείς αφήνουμε γύρω στα 35 με 40 κιλά μέλι για τον χειμώνα (στην Ελλάδα αφήνουμε 10-18) τα οποία επαρκούν μέχρι να αρχίσουν να ανθίζουν τα πρώτα λουλούδια της άνοιξης και οι μέλισσες να ξεκινήσουν να συλλέγουν πάλι.

Ρώτησα τον Torbjörn πόσο μέλι θα αφήσει μέσα για τον χειμώνα και η απάντησή του ήταν γύρω στα 10 κιλά, ενώ θα ενισχύσει το σμήνος κατά τη διάρκεια του χειμώνα με συμπληρωματική σίτιση. Από τότε που άρχισε να χρησιμοποιεί τις κυψέλες διογκωμένης πολυστερίνης τα ποσοστά επιβίωσης έχουν βελτιωθεί ενώ και οι μέλισσες καταναλώνουν λιγότερη τροφή. Μπορεί η θερμοκρασία να μην πέφτει πολύ, όμως ο χειμώνας κρατάει 6 μήνες και αυτό ίσως είναι χειρότερο. Σημαντικό ρόλο στην επιβίωση των μελισσών παίζει και η φυλή Μπάκφαστ, η οποία παρά το γεγονός ότι είναι ανθρώπινο δημιούργημα, διασταύρωση από πολλά στελέχη μελισσών, που αναπτύχθηκε από τον «Αδελφό Αδάμ», ζει πολλά χρόνια στις βόρειες χώρες και έχει προσαρμοστεί πολύ καλά.

Οι μέλισσες Μπάκφαστ είναι πολύ ήρεμες, εύκολες στην συνεργασία, συντηρητικές όσον αφορά την κατανάλωση τροφών, ενώ παρουσιάζουν και μεγάλη αντοχή στο κρύο. Με απλά λόγια, ο πρωταρχικός τους στόχος είναι να επιβιώσουν, πράγμα το οποίο εδώ κρίνεται αργά την άνοιξη. Αυτή η προσέγγιση είναι πολύ διαφορετική από αυτήν που έχουμε συνηθίσει σε πιο νότιες χώρες. Εμείς προσπαθούμε να δημιουργήσουμε μεγάλους πληθυσμούς όσο το δυνατόν γρηγορότερα, έτσι ώστε εκμεταλλευτούμε τις ανοιξιάτικες ανθοφορίες που θα μας δώσουν τη συγκομιδή μελιού και έπειτα να μεταφέρουμε τα μελίσσια για την διαδικασία της επικονίασης. (Στην Ελλάδα, απ’ την άλλη, δεν ενοικιάζονται μελίσσια για επικονίαση, όπως στις ΗΠΑ. Στην Ελλάδα αναπτύσσουμε τα μελίσσια την άνοιξη και τα μεταφέρουμε, δυνατά πλέον, στις καλοκαιρινές και φθινοπωρινές ανθοφορίες που θα μας αποδώσουν τη συγκομιδή.)

Σχετικά με την διαχείριση των αποικιών ανέφερα κάποια στιγμή στον Torbjörn ότι επιστρέφοντας, πρέπει να αντικαταστήσω μια παλιά βασίλισσα σε μια κυψέλη και εκείνος με ρώτησε πόσο χρονών ήταν; Όταν του απάντησα ότι ήταν 18 μηνών, με κοίταξε, κούνησε το κεφάλι του και με ρώτησε «γιατί να το κάνεις αυτό»; Του απάντησα ότι αν αφήσω μια βασίλισσα για 3, 4 χρόνια τότε κάποια στιγμή το ίδιο το σμήνος από μόνο του, θα την αντικαταστήσει γιατί πλέον δεν θα κάνει καλά τη δουλειά της και αυτό το μελίσσι δεν θα είναι παραγωγικό την συγκεκριμένη χρονιά. Οι Ισλανδοί μελισσοκόμοι όταν δουν βασιλικά κελιά, θεωρούν το γεγονός ως σημάδι υγείας και συνήθως χωρίζουν το σμήνος, ελπίζοντας ότι οι νέες βασίλισσες θα καταφέρουν να βρουν κάποιες καλές μέρες και θα πετάξουν ώστε να γονιμοποιηθούν. Αν δεν τα καταφέρουν τότε το ορφανό σμήνος θα συνενωθεί με κάποιο άλλο.

Οι Ισλανδοί συμπεριφέρονται περισσότερο ως μελισσοτρόφοι παρά ως μελισσοκόμοι. Προστατεύουν, σέβονται και φροντίζουν τις μέλισσες με κάθε κόστος. Με αυτή τη λογική όμως θα μπορούσε κάποιος να ρωτήσει για ποιο λόγο να διατηρεί κάποιος μέλισσες στην Ισλανδία; Την πρώτη μέρα στο μελισσοκομείο του Torbjörn επιθεωρήσαμε 20 μελίσσια και αφαιρέσαμε για να τρυγήσουμε 11 μισά πατώματα (μελιτοθαλάμους). Το ίδιο βράδυ στο τραπέζι που μου έκανε σπίτι του, με ευχαρίστησε για την βοήθεια που του προσέφερα στον τρύγο. Στις ΗΠΑ όμως, οποιοσδήποτε μελισσοκόμος θα ήταν απογοητευμένος με μια τέτοια συγκομιδή. 11 μισά πατώματα από 20 μελίσσια! Ο Torbjörn όμως ήταν πολύ ευχαριστημένος, πράγμα που με έβαλε να κάνω μαθηματικά στο κεφάλι μου.

Ένα σμήνος κοστίζει 500€. Μια κυψέλη γύρω στα 400€. Πολλαπλασιάστε τα αυτά επί 20 και προσθέστε τις βενζίνες που κατανάλωσε για τις επιθεωρήσεις αλλά και τις τροφές του χειμώνα. Και το κέρδος; 11 μισά πατώματα! Περίεργος ρώτησα τον Torbjörn πόσο και που πουλάει το μέλι του. Με κοίταξε με μια λάμψη στα μάτια του. «Λοιπόν, μπορώ να σου πω ότι το μέλι μου δεν είναι το πιο ακριβό μέλι της Ισλανδίας. Φέτος σκέφτομαι να το δώσω γύρω στα 30€ το κιλό. Μπορώ όμως να σε διαβεβαιώσω ότι πέρυσι το έδωσα 90€!» Τον κοίταξα με δυσπιστία για μερικά δευτερόλεπτα. «Αυτό σημαίνει ότι έχεις συγκεντρώσει μέλι αξίας 5000€;» τον ρώτησα. Γελάσαμε και οι δύο και ύστερα αυτός είπε «δεν είναι εκπληκτικό;»

Συνεχίζοντας την κουβέντα μας πάνω στο μέλι, τον ρώτησα αν το αγοράζουν τουρίστες αλλά μου απάντησε πως, αντίθετα με ότι πίστευα, το παίρνουν κυρίως οι ντόπιοι, πράγμα που μου έκανε εντύπωση. Είχα παρατηρήσει στα καταστήματα εκεί ότι διατίθονταν εισαγόμενο βελγικό μέλι για λιγότερα χρήματα. Ο Torbjörn όμως μου εξήγησε πως οι άνθρωποι εδώ εκτιμούν το ντόπιο προϊόν, κατανοούν τις ιδιαίτερες δυσκολίες της παραγωγής και δίνουν μεγάλη σημασία στην αλληλοϋποστήριξη. Αυτό με έκανε να σκεφτώ λίγο.

Πάντα πίστευα πως ότι πληρώνεις παίρνεις, όμως η συγκεκριμένη τιμή μελιού περνάει αυτό το κατώφλι. Ειδικά σε μια οικονομία που το 2008 χρεοκόπησε και έκτοτε οι άνθρωποι πληρώνουν 40% του εισοδήματός τους σε φόρους. Με το αέριο να έχει φτάσει τα 7 δολάρια το γαλόνι είναι δυνατόν να πληρώνουν τόσο πολύ για μέλι; Η απάντηση είναι ότι η αξία της επιβίωσης και της αυτάρκειας σε επίπεδο χώρας είναι πιο σημαντική από την εξοικονόμηση λίγων χρημάτων. Η λογική, να την βγάλουμε και σήμερα χωρίς να μας ενδιαφέρει το αύριο είναι ξένη προς αυτούς. Η μακροπρόθεσμη επιβίωση για τον πληθυσμό είναι ο στόχος τους, κάτι δηλαδή που θυμίζει τις μέλισσες.

Τι κερδίζουν οι Ισλανδοί από αυτή τη νοοτροπία; Η οικονομία τους αναπτύσσεται, οι πολίτες παρουσιάζουν ένα απ’ τα υψηλότερα προσδόκιμα ζωής στον κόσμο ενώ η χώρα θεωρείται από τα ιδανικότερα μέρη για να ζήσει κανείς. Η μοναδική περιβαλλοντική κατάσταση της Ισλανδίας δημιούργησε έναν πληθυσμό που ενδιαφέρεται πρώτα απ’ όλα για την επιβίωση. Ενώ ο αρχικός μου στόχος να ταξιδέψω στην Ισλανδία ήταν να μάθω για τη διαχείριση των μελισσών σε ένα ακραίο περιβάλλον, αυτό που πραγματικά ανακάλυψα είναι ότι με τις σωστές προτεραιότητες, αξίες και συμβιβασμούς, οι πληθυσμοί όχι μόνο θα προσαρμοστούν στο περιβάλλον τους, αλλά τελικά θα μάθουν να ευδοκιμούν. Αυτό ισχύει ασφαλώς τόσο για τις ισλανδικές μέλισσες όσο και για τους ανθρώπους που τις φροντίζουν.

Του Erik Donley
πηγή: Beeculture
Επιμέλεια: Στράτος Σαραντουλάκης

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.