Η μαζική εξαφάνιση των εντόμων

Οι επιστήμονες έχουν αναγνωρίσει περίπου 2 εκατομμύρια είδη ζώντων οργανισμών. Κανείς δεν ξέρει πόσα ακόμα βρίσκονται εκεί έξω, αλλά και πόσα μπορεί να εξαφανιστούν πριν ακόμα έχουμε την ευκαιρία να τα συναντήσουμε.

Η Γη είναι γεμάτη ζωή. Τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια μετά την εμφάνιση των πρώτων μικροβίων στη γη και 200.000 χρόνια μετά την άφιξη των ανθρώπων, εξακολουθούν να ανακαλύπτονται νέα είδη. Για τους βιολόγους που ασχολούνται με τη συστηματική ταξινόμηση, τον κλάδο της Βιολογίας που έχει να κάνει με την κατάταξη των έμβιων όντων, το περασμένο φθινόπωρο έμοιαζε όπως ακριβώς και τα προηγούμενα. Δηλαδή, εξαιρετικό!

Ξεκίνησε με 95 νέα είδη σκαθαριών από τη Μαδαγασκάρη. Αλλά αυτό ήταν μόνο η αρχή, καθώς έπειτα ανακάλυψαν 10 μικροσκοπικές αράχνες από τον Ισημερινό και επτά αφρικάνικες αράχνες από τη Νότια Αφρική, όλες τους δηλητηριώδεις. Επίσης ένα οστρακόδερμο από τη Βραζιλία, επτά είδη δερμάπτερων, τέσσερις κινεζικές κατσαρίδες, μια νυκτόβια μέδουσα από την Ιαπωνία, δώδεκα σκουλήκια από τον πυθμένα του ωκεανού, τρία μαύρα κοράλλια από τις Βερμούδες, έναν βάτραχο των Άνδεων, του οποίου τα λαμπερά πορτοκαλί μάτια θύμιζαν τον Θεό του Ήλιου των Ίνκας, αλλά και αρκετά ακόμα.

Περίπου δύο εκατομμύρια είδη φυτών, ζώων και μυκήτων είναι γνωστά στην επιστήμη μέχρι στιγμής. Κανένας δε μπορεί να πει με σιγουριά πόσα ακόμα μένουν να ανακαλυφθούν. Αλλά ενώ ανακαλύπτονται χιλιάδες νέα είδη κάθε χρόνο, χιλιάδες άλλα φαίνεται ότι εξαφανίζονται. Θύματα μιας τεράστιας οικολογικής καταστροφής γνωστής ως η έκτη εξαφάνιση. Υπήρξαν πέντε τέτοιες καταστροφές στο παρελθόν. Η πιο διάσημη (και πρόσφατη) είναι η μαζική εξαφάνιση ειδών στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου, όταν πλήγηκαν κυρίως τα είδη της ξηράς και εξαφανίστηκαν μεταξύ άλλων και οι Δεινόσαυροι. Αυτό συνέβη πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια.

Το σκαθάρι Oxysternon conspicillatum από Νότια Αμερική.

Η μαζικότερη εξαφάνιση όμως που έχει καταγραφεί στην παλαιοντολογία, συνέβη πριν από 250 εκατομμύρια χρόνια κατά την Πέρμια περίοδο. Το 90% με 95% των υδρόβιων οργανισμών εξαφανίστηκαν, όπως και το 70% περίπου των χερσαίων! Για να μάθουμε σίγουρα αν βρισκόμαστε πριν από την έκτη εξαφάνιση, οι επιστήμονες πρέπει να καθορίσουν τόσο το ρυθμό με τον οποίο εξαφανίζονται σήμερα τα είδη, όσο και το ρυθμό με τον οποίο θα εξαφανίζονταν χωρίς την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Το 2015, μια ομάδα αμερικανών και μεξικανών επιστημόνων, αφού κατέγραψε όλα τα γνωστά σπονδυλωτά, υποστήριξε ότι τα ζωικά είδη εξαφανίζονται έως και 100 φορές γρηγορότερα από ότι θα συνέβαινε χωρίς εμάς. Ένας ρυθμός εξαφάνισης αντίστοιχος με αυτόν των δεινοσαύρων. Όμως ο Terry Erwin, ένας θρύλος της τροπικής εντομολογίας, διαφωνεί. Υποστηρίζει ότι αυτές οι εκτιμήσεις δεν είναι ακριβείς, μιας και υπολογίζουν μια μικρή μερίδα της βιοποικιλότητας. Όταν πρόκειται για ασπόνδυλα, αλλά κυρίως έντομα, που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των ζωικών ειδών στον κόσμο, απλώς υποθέτουμε. Πιστεύει ότι οι οικολόγοι πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη βαρύτητα στα ασπόνδυλα.

Ζούμε σε έναν κόσμο ασπόνδυλων. Από όλα τα γνωστά είδη ζώων, λιγότερα από 5% έχουν ραχοκοκαλιά. Περίπου το 70% είναι έντομα. Μόλις 1 στα 200 είναι θηλαστικό, εκ των οποίων ένα τεράστιο ποσοστό είναι τρωκτικά. Από την άποψη της ποικιλομορφίας των ειδών, τα θηλαστικά είναι μόνο μια χούφτα ποντίκια σε μια σφαίρα γεμάτη από σκαθάρια. Η μεγάλη πλειοψηφία αυτών των σκαθαριών είναι φυτοφάγα που προέρχονται από τις τροπικές περιοχές. Έτσι εάν προσεγγίσετε ολιστικά το ζήτημα, για να υπολογίσετε τον ρυθμό εξαφάνισης θα πρέπει να μελετήσετε πόσα είδη σκαθαριών χάνονται ανά ποικιλία τροπικού δέντρου.

Το μαύρο μυρμήγκι του κήπου Lasius niger.

Πριν όμως καταμετρήσετε τα είδη, θα πρέπει να τα ονομάσετε. Εδώ έρχονται οι ταξινομιστές. Η ιδέα των ειδών είναι από μόνη της μια σπαζοκεφαλιά για τους βιολόγους, επειδή τα είδη ζουν σε ένα κοινό περιβάλλον αλληλεπιδρώντας, καθιστώντας πολύ δύσκολη την διάκριση. Ο ευρύτερα αποδεκτός ορισμός προέρχεται από τον εξελικτικό βιολόγο Ernst Mayr, ο οποίος χαρακτήριζε ως είδη τις ομάδες ζώων που γεννούν μεταξύ τους, αλλά όχι με άλλους – τουλάχιστον όχι στην κανονική πορεία των γεγονότων. Για παράδειγμα αν αναγκάσετε μια ζέβρα να ζευγαρώσει με έναν γάιδαρο, θα δημιουργηθεί ένα υβρίδιο, όμως επειδή ένα τέτοιο ζευγάρωμα δεν θα συμβεί στη φύση, θεωρούμε τα δύο αυτά ζώα ως διαφορετικά είδη.

Οι ταξινομιστές δεν δίνουν ονόματα μόνο σε μεμονωμένα είδη, πρέπει επίσης να κατανοήσουν πως τα είδη συνδέονται μεταξύ τους. Στην ιστορία πολλοί προσπάθησαν να χωρέσουν τα πλάσματα του κόσμου σε ένα συνεκτικό σύστημα. Ο Αριστοτέλης προσπάθησε να ταξινομήσει όλες τις μορφές ζωής με βάση τα βασικά χαρακτηριστικά τους και ειδικότερα τον τρόπο με τον οποίο κινούνταν. Οι ακίνητοι οργανισμοί του δημιούργησαν τα περισσότερα προβλήματα. Πέρασε πάρα πολύ χρόνο στο νησί της Λέσβου προσπαθώντας να καταλάβει αν οι ανεμώνες και τα σφουγγάρια ήταν ζώα, φυτά ή κάτι ενδιάμεσο.

Η πραγματική επανάσταση στην ταξινόμηση ήρθε τον 18ο αιώνα, κατά την εποχή του Διαφωτισμού, κυρίως από τον Κάρολο Λινναίο ο οποίος δημιούργησε ένα εκτεταμένο σύστημα ταξινόμησης τόσο για τα φυτά όσο και για τα ζώα, το οποίο σήμερα μπορεί να έχει αλλάξει αρκετά, αλλά οι βασικές αρχές του παραμένουν ίδιες. Οι κατηγορίες, οι ταξινομικές μονάδες στις οποίες ομαδοποιούνται οι οργανισμοί, τοποθετούνται σε μια απ’ τις πολλές ταξινομικές βαθμίδες. Βασίλειο, συνομοταξία (φύλο), ομοταξία (κλάση), τάξη, οικογένεια, γένος και είδος. Η μεγαλύτερη καινοτομία του Λινναίου, και το σημαντικότερο στοιχείο του συστήματός του, είναι η χρήση της διωνυμικής ονοματολογίας που εισήγαγε.

Η αράχνη με τα μακριά πόδια Macropodia rostrata.

Μεταγενέστεροι βιολόγοι βρήκαν πολλά για να ανατρέψουν στο σύστημα του, όπως για παράδειγμα ότι ομαδοποίησε τους σκαντζόχοιρους και τις νυχτερίδες μαζί ως «άγρια ​​ζώα», όμως το επίτευγμα του Λινναίου δεν ήταν η δημιουργία των ίδιων των ομάδων, αλλά το σύστημα με το οποίο θα κατονομάζονται τα είδη. Είναι ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό σύστημα και για την ονοματοδοσία αλλά και για την κατάταξη. Έτσι μπορούμε να πούμε ότι εμείς, οι Homo sapiens, είμαστε συγγενείς και διακριτοί από τους Homo erectus και Homo habilis.

Και ενώ οι επιστήμονες διαφωνούν μεταξύ τους για το αν οι κοραλλιογενείς ύφαλοι κινδυνεύουν από την κλιματική αλλαγή και τη μόλυνση των ωκεανών, αλλά και για το κατά πόσον αυτό θα επηρέαζε το υπόλοιπο οικοσύστημα, όλοι συμφωνούν ότι μια μαζική απώλεια των εντόμων θα επέφερε μια τεράστια κρίση. Τις διαστάσεις της οποίας οι εντομολόγοι έχουν ήδη αρχίσει να αντιμετωπίζουν.

Το 1982 ο Terry Erwin δημοσίευσε μια σύντομη επιστημονική διατριβή για το σκαθάρι. Προσπάθησε να υπολογίσει πόσα είδη σκαθαριών ζούσαν σε μια περιοχή 4 στρεμμάτων τροπικού δάσους στον Παναμά, όπου δούλευε. Για να το καταφέρει αυτό κάλυψε το έδαφος κάτω από ένα δέντρο με ένα πανί και στη συνέχεια ψέκασε το δέντρο με εντομοκτόνο. Αφού περίμενε αρκετές ώρες μέχρι να πέσουν νεκρά τα σκαθάρια, πέρασε αρκετούς μήνες ταξινομώντας τα όλα. Επανέλαβε το πείραμα σε όλα τα δέντρα που βρίσκονταν σε αυτά τα 4 στρέμματα και αυτό που βρήκε ήταν εκπληκτικό: περίπου 1.200 είδη ζούσαν σε κάθε δέντρο. Περισσότερα από 100 ζούσαν σε αυτό το συγκεκριμένο δέντρο και πουθενά αλλού! Έτσι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν 41.000 διαφορετικά είδη σε κάθε εκτάριο τροπικού δάσους και 30 εκατομμύρια είδη παγκοσμίως.

Το σκαθάρι βιολί Mormolyce phylloies.

Ωστόσο, πολλοί εντομολόγοι είναι σκεπτικοί σχετικά με τις εκτιμήσεις του Erwin και οι πιο πρόσφατες μελέτες τείνουν να τις αναθεωρήσουν κάπως. Παντού, τα ασπόνδυλα απειλούνται από την αλλαγή του κλίματος και την απώλεια ενδιαιτημάτων τους. Η αφθονία των εντόμων φαίνεται να μειώνεται ραγδαία, ακόμη και σε περιοχές όπου τα ενδιαιτήματά τους δεν έχουν υποστεί σημαντικές νέες απώλειες. Μια ανησυχητική νέα έκθεση από τη Γερμανία έδειξε 75% πτώση στους πληθυσμούς εντόμων από το 1989, γεγονός που υποδηλώνει ότι ενδέχεται να είναι ακόμη πιο επικίνδυνες από ό, τι πρότειναν προηγούμενες μελέτες.

Οι εντομολόγοι σε όλο τον κόσμο παρακολούθησαν αυτήν την παρακμή με αυξανόμενη ανησυχία. Ο Brian Fisher ένας εντομολόγος της Ακαδημίας Επιστημών της Καλιφόρνιας με ιδιαίτερη εμπειρία στα μυρμήγκια, έφτασε στη Μαδαγασκάρη το 1993, για να τα μελετήσει. Εντόπισε περισσότερα από 1000 νέα είδη μυρμηγκιών, συμπεριλαμβανομένων μερικών των οποίων οι ενήλικες τρέφονται αποκλειστικά με το αίμα των δικών τους μικρών, μια ομάδα που έχει αποκαλέσει “μυρμήγκια δράκουλα”. Από την εποχή που ο Fisher ξεκίνησε τις αποστολές στη Μαδαγασκάρη, η αποψίλωση των δασών επιταχύνθηκε και σήμερα μόνο το 10% των παρθένων δασών της παραμένει άθικτο.

Επειδή πολλά έντομα εξαρτώνται από ένα είδος φυτού για την επιβίωσή τους, οι καταστροφές που προκαλούνται από την αποδάσωση είναι τεράστιες. Ενώ δεν έχουμε ακόμα μια σαφή ιδέα για το τι συμβαίνει με τα έντομα σε επίπεδο ειδών, γνωρίζουμε σίγουρα ότι βρισκόμαστε εν μέσω κρίσης σε ότι αφορά το επίπεδο των πληθυσμών τους. Με απλά λόγια, αν και πολλά είδη εντόμων παραμένουν, ο συνολικός τους αριθμός μειώνεται δραματικά.

Ο σκόρος Neopalpa donaldtrumpi.

Αν και τα εντομοκτόνα κατηγορήθηκαν ως ο βασικός υπαίτιος για την απώλεια των εντόμων ο Erwin θεωρεί ότι τη μεγαλύτερη ζημιά την έχει κάνει η κλιματική αλλαγή. Η τοποθεσία που κάνει τις παρατηρήσεις του στον Ισημερινό είναι παρθένα. «Δεν υπάρχουν εντομοκτόνα εδώ, τίποτα», λέει. Αλλά σταδιακά, σχεδόν ανεπαίσθητα, στο χρόνο που ήταν εκεί, άλλαξε κάτι στην ισορροπία του δάσους. Ο Erwin και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι τα τελευταία 35 χρόνια το τροπικό δάσος του Αμαζονίου ουσιαστικά αργοπεθαίνει. Αν αυτή η τάση επρόκειτο να συνεχιστεί επ ‘αόριστον, οι συνέπειες θα ήταν καταστροφικές.

Τα έντομα είναι περισσότερα από κάθε άλλο είδος στον πλανήτη και από μία άποψη αυτά έχουν δημιουργήσει τον κόσμο έτσι όπως τον ξέρουμε. Επικονιάζουν τα φυτά και ο ρόλος τους στην τροφική αλυσίδα είναι τόσο σημαντικός όσο και του φυτοπλαγκτόν για την θάλασσα. Σύμφωνα με τον Έντουαρντ Όσμπορν Γουίλσον, γνωστού βιολόγου και θεωρητικού απ’ το Χάρβαρντ, χωρίς τα έντομα η ανθρωπότητα δεν θα αντέξει για πολύ. Σε λίγους μήνες τα αμφίβια, τα ερπετά, τα πτηνά και τα θηλαστικά θα εξαφανιστούν μαζί με τα ανθοφόρα φυτά. Ο πλανήτης θα γίνει ένας τεράστιος σωρός κομποστοποίησης, που θα καλύπτεται από κουφάρια και νεκρά δέντρα που αρνούνται να σαπίσουν.

Η Γη θα επιστρέψει στην Σιλούρια περίοδο, δηλαδή όπως ήταν πριν από 440 εκατομμύρια χρόνια, όταν η ζωή μόλις άρχιζε, ένα σιωπηλό μέρος γεμάτο με βρύα.

πηγή: The Guardian

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s