Οι Κέδροι του Θεού, που επέζησαν από εκστρατείες και πολέμους, τώρα απειλούνται από την κλιματική αλλαγή.

Περπατώντας κανείς ανάμεσα στους κέδρους του Λιβάνου, αισθάνεται ότι βρίσκεται στη συντροφιά αρχέγονων οντοτήτων της Γης. Αμέτρητα δέντρα ηλικίας άνω των 1.000 ετών, απλώνουν τα οριζόντια κλαδιά τους πάνω από τα κεφάλια των επισκεπτών, με τις ρίζες τους βαθιά μέσα στο ασβεστολιθικό έδαφος.

Ένας κέδρος στο δάσος του Τανουρίν που πέθανε έπειτα από προσβολή εντόμων (Josh Haner/The New York Times)

Οι κέδροι ευδοκιμούν λόγω της υγρασίας και των ασυνήθιστα χαμηλών θερμοκρασίώνς της περιοχής, που δημιουργούν ένα σπάνιο οικοσύστημα για τη Μέση Ανατολή. Καθώς όμως το κλίμα αλλάζει απότομα, τα δάση του Λιβάνου κινδυνεύουν για πρώτη φορά στην ιστορία τους με εξαφάνιση. Οι ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες στη χώρα περιορίζουν τις βιώσιμες ζώνες των κέδρων σε μεγαλύτερα υψόμετρα.

Νέοι κέδροι ξεπετάγονται από το έδαφος στο δάσος του Μπαρούκ.

Το πιο διάσημο δάσος κέδρων του Λιβάνου είναι το Δάσος των Κέδρων του Θεού (αραβικά: Horsh Arz el-Rab, Χορς Αρζ ελ-Ραμπ) που βρίσκεται στο κεδροδάσος του όρους Μαχμάλ σε ύψος 1.920 μέτρων, με κέδρους που ξεπερνούν σε ηλικία και τα 1.500 χρόνια. Η πιο ονομαστή συστάδα κέδρων βρίσκεται στην περιοχή που είναι γνωστή ως «Κέδροι του Θεού», κοντά στην πόλη Μπσαρί στο βόρειο Λίβανο, όπου υπάρχουν 375 υπεραιωνόβιοι κέδροι.

Δεξιά ένας νεκρός κέδρος δίπλα σε έναν υγιή στο δάσος του Τανουρίν.

Στους κέδρους του Λιβάνου υπάρχουν αναφορές τόσο στο «Έπος του Γκιγκαλμές» όσο και στην Παλαιά Διαθήκη. Τα δάση από κέδρους του Λιβάνου προμήθευσαν το περιζήτητο ξύλο τους (cedrus libani), με το οποίο οικοδομήθηκε ο Ναός του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ. Οι Φοίνικες και οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν το ξύλο των κέδρων του Λιβάνου για τη ναυπήγηση των πλοίων τους και ο Ναβουχοδονόσωρ Β’, βασιλιάς της Βαβυλώνας τον 6ο π. Χ. αιώνα, υλοτομούσε τους κέδρους για να χρησιμοποιηθούν ως δομικό υλικό σε κατασκευές. Επίσης, η ρητίνη (resina cedir) και το έλαιο (oleum cedri) του κέδρου χρησιμοποιούνταν στην ιατρική, αλλά και για τη μουμιοποίηση των φαραώ της Αιγύπτου.

Αυτοί οι κέδροι φυτεύτηκαν πριν από 90 χρόνια για να δημιουργήσουν σκιά σε μια αυλή ενός σπιτιού νοτιοανατολικά της Βηρυτού.

Τα δέντρα αυτά χρειάζονται πολύ χαμηλές θερμοκρασίες για να πολλαπλασιαστούν και έτσι η επιβίωσή τους στις χαμηλότερες πλαγιές, που οι θερμοκρασίες είναι υψηλότερες, γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Το ιδανικό υψόμετρο για τους κέδρους είναι μεταξύ 1.400 και 1.800 μέτρων αλλά σε πειράματά τους οι γεωπόνοι ανακάλυψαν πως τα δέντρα αυτά μπορούν να επιβιώσουν μέχρι και στα 2.100 μέτρα. Σε δάση όπως το Μπαρούκ όμως, δεν υπάρχει περιθώριο για τους κέδρους να «στείλουν» τους σπόρους τους σε ψηλότερα υψόμετρα. Τα πρώτα 40 με 50 χρόνια της ζωής τους, τα δέντρα αυτά μεγαλώνουν πάρα πολύ αργά.

Πολιτικές αφίσες στη Βηρυτό.

Οι κλιματολόγοι προειδοποιούν πως, αν οι θερμοκρασίες συνεχίσουν να ανεβαίνουν (όπως αναμένεται), μέχρι το 2100 οι κέδροι θα μπορούν να ευδοκιμήσουν μόνο στο βορειότερο άκρο του Λιβάνου. Ωστόσο ούτε εκεί η εικόνα είναι ιδανική αφού στο πυκνότερο δάσος κέδρων, στο Φυσικό Καταφύγιο του Τανουρίν, το 7% των δέντρων ξεράθηκε στις αρχές του 2000, από έντομα που έκαναν την εμφάνισή τους μετά το 1997.

Η Λιλιάν Κεϊρούζ είναι μια καλλιτέχνης που σχεδιάζει πάνω σε ξύλο κέδρου, το οποίο συλλέχθηκε νομίμως από το δάσος των Κέδρων του Θεού.

Από τα δεκάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα δασών στα υψίπεδα του Λιβάνου όμως, μόνο 17 τ.χλμ απομένουν σε διάσπαρτα άλση. Οι κέδροι χρειάζονται το χιόνι για την επιτυχημένη επικονίαση τους. Όμως και ο φετινός χειμώνας ήταν «απογοητευτικά ήπιος», όπως εξηγούν οι ειδικοί. Ο συντονιστής οικοτουρισμού στο καταφύγιο βιόσφαιρας του Σουφ, Ομάρ Αμπού Άλι, επισημαίνει τα ανησυχητικά σημάδια. «Οι πρώτοι βλαστοί δεν εμφανίζονταν πριν τις αρχές του Μαΐου αλλά φέτος βγήκαν από τον Απρίλιο.»

Νομίσματα που απεικονίζουν κέδρους στο μουσείο της Τράπεζας του Λιβάνου στη Βηρυτό.

«Όσο πιο νωρίς φυτρώνουν τόσο πιο ευάλωτοι είναι, αυτή η πρόωρη βλάστηση μπορεί να τους οδηγήσει στον θάνατο». Τις προηγούμενες δεκαετίες, έβρεχε ή χιόνιζε 105 ημέρες τον χρόνο. Το χιόνι στα μεγαλύτερα υψόμετρα κάλυπτε το έδαφος ακόμα και για 4 μήνες. Τον περασμένο χειμώνα όμως έβρεξε μόλις 40 ημέρες και το χιόνι κράτησε για έναν μήνα. «Η κλιματική αλλαγή είναι γεγονός εδώ», λέει ο διευθυντής της Βιόσφαιρας του Σουφ, Νιζάρ Χανί. «Το δάσος των κέδρων “μεταναστεύει” σε μεγαλύτερα υψόμετρα αλλά δεν είναι σίγουρο πως θα καταφέρουν να το ακολουθήσουν και τα υπόλοιπα είδη με τα οποία συμβιώνει», τονίζει ο Χανί, που φοβάται ακόμα πιο σοβαρές εκτροπές του οικοσυστήματος στο άμεσο μέλλον.

Νεαροί κέδροι σε ένα φυτώριο του Λιβάνου.

Μία έρευνα του 2010 προειδοποιούσε ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη στον υφιστάμενο ρυθμό θα οδηγήσει στην πλήρη εξαφάνιση των κέδρων από το Σουφ. Μετά τη φετινή, περιορισμένη χιονόπτωση οι υπεύθυνοι του καταφυγίου στο Τανουρίν, είχαν προετοιμαστεί ψυχολογικά για μία δύσκολη σεζόν. Η κατάσταση επιδεινώθηκε από το Cephalcia tannourinensis, ένα έντομο που τρέφεται από τις μικρές βελόνες των κέδρων. Το έντομο ήταν άγνωστο στους επιστήμονες μέχρι το 1998, που ο Λιβανέζος εντομολόγος Ναμπίλ Νεμέρ το συνέδεσε με την εκτεταμένη καταστροφή κέδρων της προηγούμενης χρονιάς.

Κέδροι φυτεμένοι σε σειρές σε μια πλαγιά πάνω από το δάσος των Κέδρων του Θεού.

Παλιότερα, το έντομο δεν βασιζόταν στους κέδρους για την επιβίωσή του καθώς ξεχειμώνιαζε κάτω από το χώμα. Καθώς όμως τα χιόνια άρχισαν να λιώνουν νωρίτερα, τα έντομα αυτά άρχισαν να αφήνουν τα αυγά τους στις νέες ρίζες των κέδρων, καταστρέφοντας τα μικρά δέντρα. «Είμαστε σε έναν αγώνα δρόμου», παραδέχεται ο Χανί. «Και δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο».

πηγή: New York Times / Φωτογραφίες Josh Haner.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.