Το φιλτράρισμα του μελιού

Τον τελευταίο καιρό συζητιέται αρκετά, ειδικά στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, το θέμα του φιλτραρίσματος του μελιού. Πόσο αυτό επηρεάζει το μέλι; Αφαιρεί πολύτιμα θρεπτικά συστατικά από μέσα του όπως γύρη ή σωματίδια πρόπολης;

Κατά τη διαδικασία του τρύγου θα πέσουν μέσα στο μέλι κομμάτια κεριού από τις κηρήθρες, φτερά μελισσών, ολόκληρες μέλισσες κ.α. Οι περισσότεροι μελισσοκόμοι έχουν ουσιαστικά δύο επιλογές. Είτε θα χρησιμοποιήσουν το απλό φίλτρο με τη διπλή σήτα ώστε να απομακρύνουν αυτά τα σωματίδια, είτε θα συλλέξουν όλο το μέλι σε ένα δοχείο και θα το αφήσουν εκεί για μερικά εικοσιτετράωρα, ώστε να γίνει η διαύγαση και στη συνέχεια θα αφαιρέσουν σχολαστικά τον αφρό και τα ξένα σωματίδια από την επιφάνεια.

Το συνηθισμένο φίλτρο με τη διπλή σήτα, που χρησιμοποιούν οι περισσότεροι μελισσοκόμοι.

Το απλό φίλτρο έχει δύο σήτες. Η πρώτη έχει οπές με διαστάσεις που κυμαίνονται από 1500 έως και 2000 μικρόν. Χρησιμοποιείται για να αφαιρέσει τα πολύ μεγάλα κεριά. Το δεύτερο και μικρότερο φίλτρο, έχει οπές διαστάσεων από 400 έως και 800 μικρόν. Τα περισσότερα είναι γύρω στα 650μm. Τα σωματίδια γύρης έχουν μέγεθος γύρω στα 25μm, με τα περισσότερα να κυμαίνονται μεταξύ 10 και 50μm, ενώ τα μεγαλύτερα φτάνουν τα 100μm. Οι μελισσοκόμοι λοιπόν που χρησιμοποιούν το απλό φίλτρο με τη διπλή σήτα ΔΕΝ αφαιρούν την γύρη από το μέλι.

Μεγαλύτερες μελισσοκομικές μονάδες χρησιμοποιούν αυτόματα μέσα εξαγωγής και φιλτραρίσματος του μελιού, ακόμα και εκεί όμως η σήτα δεν είναι μικρότερη των 400μm.

Σ’ αυτό το σημείο θα πρέπει να τονίσουμε ότι το μέλι θα πρέπει να φιλτράρεται κατά τον τρύγο και γιατί αν παραμείνουν πολλά απ’ τα σωματίδια στο μέλι, αυτό μπορεί να υποστεί ζύμωση, αλλά και γιατί αν αποθηκευτεί σε δοχείο, άφιλτρο, ώστε να γίνει η διαύγαση μπορεί να συμβεί το εξής: το μέλι επειδή είναι βαρύ, στέλνει τα ελαφριά ξένα σώματα (κεριά, μέλισσες κτλ) στην επιφάνεια, απ’ όπου και αφαιρούνται στη συνέχεια, όμως τα βαρύτερα (όπως για παράδειγμα ένα καρφί απ’ την κυψέλη) θα καταλήξει στον πυθμένα…

Ποιο φίλτρο λοιπόν αφαιρεί τη γύρη και γιατί;
Το μέλι περιέχει ένα σημαντικό αριθμό γυρεόκοκκων οι οποίοι προέρχονται από τα φυτά που επισκέπτεται η μέλισσα. Από αναλύσεις που έχουν γίνει στα ελληνικά μέλια, κατά μέσο όρο κάθε δείγμα περιείχε γυρεόκοκκους από 10-24 διαφορετικά είδη φυτών. Η γυρεοσκοπική ανάλυση είναι μια διαδικασία πολύ σημαντική για τον καθορισμό της βοτανικής προέλευσης αλλά και της χώρας συγκομιδής.

Κάποιος με ρώτησε κάποτε, αν ο λόγος που αφαιρείται η γύρη είναι για να προστατέψει άτομα που παρουσιάζουν αλλεργία, αλλά αυτό δεν ισχύει. Η γύρη που περιέχει το μέλι είναι σε τόσο μικρές ποσότητες, που στην ουσία λειτουργεί θεραπευτικά. Είναι γνωστό ότι καταναλώνοντας μέλι της περιοχής σας (που περιέχει γυρεόκοκκους των φυτών που σας ενοχλούν) μπορείτε σταδιακά να μειώσετε τα αλλεργικά συμπτώματα.

Η συγκεκριμένη μηχανή υπόσχεται φιλτράρισμα κάτω των 5μm! Μάλιστα στο εγχειρίδιο χρήσης αναφέρει ότι δεν θα είναι δυνατός ο εντοπισμός της χώρας προέλευσης.

Αφού λοιπόν η γύρη αποκαλύπτει την προέλευση του μελιού, γιατί κάποιος να θέλει να την αποκρύψει; Πράγματι για κανέναν στον κόσμο δεν θα είχε νόημα να μπει σ’ αυτού του είδους τη διαδικασία. Για κανέναν πλην ενός… Η Κίνα ξεκίνησε να διακινεί μέλι σε απίστευτα εξευτελιστικές τιμές και επειδή κανείς δε μπορούσε να τις ανταγωνιστεί, οι ΗΠΑ αποφάσισαν να επιβάλουν δασμούς στις εισαγωγές Κινεζικού μελιού. Τότε (2001) οι Κινέζοι τελειοποίησαν μια τεχνική, «υπερ-φιλτραρίσματος» του μελιού, που αφαιρούσε ολοκληρωτικά όλους τους γυρεόκοκκους και στη συνέχεια διακινούσαν το μέλι μέσω τρίτων χωρών και πλέον άνευ δασμών…

Γίνεται αντιληπτό ότι για να αφαιρεθούν όλοι οι γυρεόκοκκοι, πρέπει το μέλι να περάσει από ένα φίλτρο με οπές διαστάσεων μικρότερων των 10μm. Για να καταλάβετε αυτό είναι το μέγεθος των ερυθρών αιμοσφαιρίων που βρίσκονται στο αίμα σας! Το μέλι είναι ένα σχετικά παχύρρευστο υγρό και είναι αδύνατον να περάσει από οπές αυτού του μεγέθους. Γι αυτό θερμαίνεται ώστε να μειωθεί το ιξώδες του, κάποιες φορές του προστίθεται υγρασία ενώ του ασκείται και έντονη πίεση. Οι μηχανές αυτές είναι γνωστές ως Zero Micron Filtration.

Σε οποιαδήποτε ανάλυση, είτε στην ΕΕ είτε στις ΗΠΑ δε μπορεί να βρεθεί η βοτανική προέλευση αλλά και η χώρα παραγωγής. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι είναι από την Κίνα χωρίς πρακτικά να μπορούμε να το αποδείξουμε. Κανένας άλλος όμως στον κόσμο δεν έχει κίνητρο να μπει σ’ αυτή τη διαδικασία.

Ποιοι ωφελούνται απ’ το Κινέζικο μέλι;
Από την στιγμή που επιτρέπεται η ανάμιξη μελιών (περισσότερα εδώ), δόθηκε η δυνατότητα στους συσκευαστές να δημιουργήσουν χαρμάνια μελιών πχ Ελληνικό με Κινέζικο μέλι και στη συνέχεια να το διακινήσουν ως Ελληνικό. Σε οποιοδήποτε έλεγχο και ανάλυση το μέλι θα φαίνονταν Ελληνικό, αφού θα εμφανίζονταν μόνο οι γυρεόκοκκοι των Ελληνικών φυτών. Μάλιστα επειδή στο φιλτραρισμένο Κινέζικο μέλι δεν προκύπτει και η βοτανική προέλευση, ένας συσκευαστής μπορεί να το αναμίξει με ένα εμπορικό μέλι (πχ Θυμαρίσιο) και εφόσον η ποσοστιαία αναλογία των γυρεόκοκκων στο μείγμα πληροί τις προδιαγραφές (στο συγκεκριμένο παράδειγμα είναι 18%) αυτό σε κάθε ανάλυση θα προκύπτει Ελληνικό και Θυμαρίσιο!

Προσπαθήστε να αποφεύγετε να αγοράζετε μέλια από το σούπερ μάρκετ. Προτιμήστε μικρούς παραγωγούς και ακόμα καλύτερα μικρούς παραγωγούς της περιοχής σας. Τα μίγματα μελιών έχουν υποστεί μεγάλη επεξεργασία και έχουν χάσει κάθε θρεπτική αξία ενώ αρκετές φορές κατά την διαδικασία υπερ-φιλτραρίσματος γίνεται προσθήκη σιροπιού καλαμποκιού ή πατζαριού ώστε να αποκτήσει αρκετή υγρασία και να περάσει απ’ τις οπές.

Το μέλι που θα προμηθευτείτε από έναν μικρό παραγωγό και έχει εξαχθεί με τον τρόπο που συνηθίζεται (του διπλού φίλτρου) δεν έχει χάσει ούτε την γύρη αλλά ούτε και την πρόπολη. Επίσης  εφόσον δεν έχει αναμιχθεί με άλλες ποικιλίες δεν έχει θερμανθεί και άρα δεν παρουσιάζει απώλεια ωφέλιμων ενζύμων και διατηρεί την αντιοξειδωτική του δράση.

Στράτος Σαραντουλάκης
Μελισσοκόμος

Advertisements

Δραματική η μείωση των εντόμων.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν για έναν οικολογικό «αρμαγεδδώνα» έπειτα από τη δραματική πτώση του πληθυσμού των εντόμων. Τα τρία τέταρτα των ιπτάμενων εντόμων στη Γερμανία έχουν εξαφανιστεί κατά τα τελευταία 25 χρόνια και αυτό θα έχει σοβαρές συνέπειες για όλη τη ζωή στη Γη, λένε οι επιστήμονες.

Η κατάσταση είναι τραγική στις γεωργικές περιοχές. Οι ερευνητές θεωρούν ότι την μεγαλύτερη ευθύνη για αυτή την κατάσταση έχουν τα εντομοκτόνα και λιγότερο η κλιματική αλλαγή αλλά και η απώλεια των ενδιαιτημάτων τους. Αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση είναι πολύ πιθανό τα επόμενα χρόνια, η παραγωγική δυνατότητα των εντόμων να μειωθεί στο ελάχιστο δυνατό, με άμεση συνέπεια τη ολοκληρωτική εξαφάνισή τους.

«Τα έντομα αποτελούν περίπου τα δύο τρίτα της ζωής στη Γη [αλλά] υπήρξε κάποια τρομακτική πτώση», δήλωσε ο καθηγητής Dave Goulson του Πανεπιστημίου του Sussex, που πήρε επίσης μέρος στη νέα μελέτη. «Φαίνεται ότι φτιάχνουμε τεράστιες εκτάσεις γης που είναι αφιλόξενες στις περισσότερες μορφές ζωής (έντομα) και τώρα βρισκόμαστε σε μία πορεία προς τον οικολογικό «Αρμαγεδδώνα». Αν χάσουμε τα έντομα τότε όλα θα καταρρεύσουν», τόνισε.

Η έρευνα,δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Plos One.

Δουλεύοντας με τις μέλισσες αναγκάστηκα να μετακινούμαι προς τον κάμπο για το ξεχειμώνιασμα και πράγματι παρατήρησα ότι ο αριθμός και η ποικιλία των εντόμων που συναντώ στα άνθη του κάμπου είναι πολύ μικρότερη σε σχέση με αυτή του βουνού. Ο κυριότερος λόγος είναι φυσικά τα φυτοφάρμακα και το πρόβλημα είναι πως οι ίδιοι οι αγρότες δεν καταλαβαίνουν πως έτσι κάνουν κακό στις καλλιέργειες τους, μιας και αυτές πλέον δεν γονιμοποιούνται το ίδιο καλά.

Ένα εξαιρετικά καλά διατηρημένο απολίθωμα σφήκας 240εκ ετών!

Αυτό το εξαιρετικά καλά διατηρημένο απολίθωμα σφήκας, ηλικίας 240 εκατομμυρίων ετών, είναι το παλαιότερο που έχουμε ανακαλύψει μέχρι σήμερα. Η λεπτομέρεια των φτερών είναι απίστευτη! Σφήκες υπήρχαν ήδη από τα μέσα της Τριαδικής περιόδου, δηλαδή περίπου 245 εκ. έτη πριν.

Αυτές ήταν μάλλον μικρές. Κάτι σαν σφήκες μινιατούρες. Σύμφωνα με τους συγγραφείς της έρευνας, φαίνεται ότι, στις αρχές της ιστορίας τους, τα μεγαλόπτερα, μια πολύ μικρή τάξη ολομετάβολων εντόμων, ο αριθμός των οποίων εκτιμάται παγκοσμίως σε μόνο τριακόσια σωζόμενα είδη περίπου, τα ραφιδιόπτερα, μια επίσης αρκετά μικρή τάξη εντόμων, αλλά και τα υμενόπτερα (σφήκα, μέλισσα, μυρμήγκι κτλ), βίωσαν μια περίοδο όπου υπήρξαν πολύ μικρά, γεγονός που επηρέασε βαθιά τη δομή του σώματος τους.

Φωτογραφία: Dmitry Shcherbakov

 

Κούλφι με μέλι, φιστίκια και σαφράνι

Το κούλφι (Kulfi) είναι ένα πολύ δημοφιλές ινδικό είδος παγωτού φτιαγμένο από παγωμένο γάλα, το οποίο γαρνίρεται συνήθως με διάφορους ξυρούς καρπούς.

time

Χρόνος Εκτέλεσης
40 λεπτά
merides

Μερίδες
4
difficulty

Δυσκολία
Σχετικά εύκολο

 

Συστατικά:
1,5 λίτρα γάλα
2 κουταλιές του γλυκού κορν φλάουρ
1 πρέζα σαφράνι
8 σπόροι κάρδαμου
50γρ άχνη ζάχαρη
10γρ φιστίκια, ψιλοκομμένα για το σερβίρισμα
2 κουταλιές της σούπας μέλι

Εκτέλεση:
Σε ένα βαθύ μπολ ανακατέψτε 100ml γάλακτος με το κορν φλάουρ, μέχρι να ομογενοποιηθούν. Πασπαλίστε το σαφράνι και αφήστε το στην άκρη. Τοποθετήστε το υπόλοιπο γάλα και το κάρδαμο σε ένα τηγάνι και σε μέτρια φωτιά αφήστε το να φτάσει κοντά στο σημείο βρασμού, ανακατεύοντας περιστασιακά την βάση για να μην κολλήσει. Αφού φτάσει στο σημείο βρασμού, ανακατεύετε πλέον αρκετά για 15 λεπτά, προσπαθώντας να σταματήσετε τον βρασμό, μέχρι το γάλα μειωθεί κατά το ήμισυ (περίπου 700ml). Στόχος είναι να φύγει η υγρασία απ’ το γάλα.

Αποσύρετε από τη φωτιά, αφαιρέστε τους σπόρους κάρδαμου και αναμείξτε το γάλα με το μείγμα κορν φλάουρ. Μεταφέρετε σε ένα καθαρό τηγάνι το νέο μείγμα και σε υψηλή θερμοκρασία φέρτε το σε σημείο βρασμού ανακατεύοντας συνεχώς. Μειώστε τη θερμοκρασία και προσθέστε τη ζάχαρη, τα φιστίκια και το μέλι και αφήστε τα για 2 λεπτά.

Τοποθετήστε το μείγμα σε ένα μπολ, τυλίξτε το με μια ζελατίνα και ανοίξτε του μερικές τρύπες. Μόλις έρθει σε θερμοκρασία δωματίου, βάλτε το σε 4 κωνικά καλούπια. Σκεπάστε το πάλι με ζαλατίνα και τοποθετήστε το στο ψυγείο για 6 ώρες ή ακόμα καλύτερα για όλη τη νύχτα. Βγάλτε το κούλφι απ’ το ψυγείο για 30 λεπτά ώστε να μαλακώσει και σερβίρετε. Αν δυσκολεύεστε να βγάλετε το κούλφι απ’ το καλούπι, βυθίστε τη βάση του σε ζεστό νερό. Γαρνίρετε με λίγα φιστίκια και μέλι.

* Το Ορεινό Μέλι συνιστά να μη μαγειρεύετε θερμαίνοντας το μέλι σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες των 45-50 °C γιατί έτσι χάνονται όλα του τα θρεπτικά συστατικά. *

Photography Alan Benson
Styling Michelle Crawford
Food Preparation Kate Flower
πηγή: sbs.com

Νησί Καγκουρό, το τελευταίο καταφύγιο της Ιταλικής Μέλισσας

Το νησί Καγκουρό είναι το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Αυστραλίας. Κατοικήθηκε από Αβορίγινες πριν από τουλάχιστον 11.000 χρόνια, όμως αυτοί εξαφανίστηκαν από εκεί γύρω στο 200 π.Χ. Από τότε και μέχρι το 1802 που το ανακάλυψε και πάλι ο Άγγλος εξερευνητής Μάθιου Φλίντερς, το μέρος παρέμεινε παρθένο.

Ο Peter Davis επιθεωρεί τις κυψέλες του, οι οποίες βρίσκονται διάσπαρτες σε όλο το νησί Καγκουρό.

Σήμερα έχει περίπου 4000 κατοίκους, οι οποίοι ασχολούνται κατά κύριο λόγο με την αγροτική παραγωγή (κρασί, μαλλί, μέλι). Για τη μελισσοκομία το νησί Καγκουρό είναι σημαντικό και για έναν άλλο λόγο. Το 1884 εισήχθη στο νησί από το Μπρίσμπεϊν η Ιταλική μέλισσα Apis mellifera ligustica και σήμερα θεωρείται το τελευταίο μέρος στον κόσμο όπου παραμένει ακόμα “καθαρή” αυτή η φυλή μελισσών.

Η Ιταλική μέλισσα Apis mellifera ligustica ενώ μεταφέρει γύρη.

Η Ιταλική μέλισσα (Λιγκούστικα) θεωρείται ότι προέρχεται από το ηπειρωτικό τμήμα της Ιταλίας, νότια των Άλπεων και βόρεια της Σικελίας. Είναι η πιο διαδεδομένη παγκοσμίως μέλισσα, καθώς μπορεί να προσαρμοστεί στα περισσότερα κλίματα. Ένα χαρακτηριστικό της είναι ότι δεν σχηματίζει σφιχτή μελισσόσφαιρα τον χειμώνα, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την κατανάλωση περισσότερης τροφής, λόγω της απώλειας θερμότητας.

Είναι πιο ευάλωτη από τις βορειοευρωπαϊκές μέλισσες στη νοζεμίαση, ενώ επίσης δε μπορεί να συγκρατήσει τα κόπρανα στο έντερο της για μεγάλες περιόδους, με αποτέλεσμα να χρειάζεται πιο συχνές πτήσεις καθαρισμού. Είναι όμως μια πολύ ήρεμη και συνεργάσιμη μέλισσα, που δεν έχει έντονες τάσεις για σμηνουργία. και θεωρείται πολύ καλή στο χτίσιμο των κηρηθρών. Αυτό όμως που την έκανε να διαδοθεί τόσο μεταξύ των ανθρώπων, είναι ότι έχει εξαιρετικές ικανότητες στη συλλογή μελιού, δείχνοντας όμως μια προτίμηση στη συλλογή νέκταρος αντί μελιτωμάτων.

Ο Peter Davis μεγάλωσε στο αγρόκτημα της οικογένειάς του στο νησί του Καγκουρό και γρήγορα αντιλήφθηκε την σπουδαιότητα της μέλισσας Λιγκούστικα. Από το 1950, έχει αφιερώσει την επαγγελματική του ζωή στην προστασία αυτής της μέλισσας. Με δεδομένο ότι οι μέλισσες δεν πετούν πάνω απ’ την θάλασσα και με το νησί Καγκουρό ακόμα ανέγγιχτο απ’ την βαρρόα, οι μέλισσες αυτές απολαμβάνουν ένα προνόμιο να βοσκάνε σε έναν παράδεισο.

Στο νησί Καγκουρό υπάρχουν ευκάλυπτοι του είδους mallee, που δεν υπάρχουν αλλού στον κόσμο.

«Τα τελευταία 12 χρόνια υπήρξε τεράστια ευαισθητοποίηση των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, που κάνουν ό, τι μπορούν για να προστατεύσουν τις μέλισσες. Αλλά νομίζω ότι μπορούμε να κάνουμε πολύ περισσότερα» λέει ο Peter, ο οποίος στα 71 του πια, διευθύνει την Island Beehive, μια μελισσοκομική επιχείρηση με περίπου 1000 κυψέλες. Ο ίδιος θεωρεί ότι το μέλι που παράγει είναι μοναδικό καθώς κάποια είδη ευκαλύπτων της περιοχής δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο.

πηγές: Wikipedia, South Australia News

Πόσο υγιεινό είναι τελικά ένα παστέλι;

Το παστέλι είναι ένα παραδοσιακό γλυκό από σουσάμι και μέλι που θεωρείται ιδιαίτερα τονωτικό και υγιεινό. Πόσο δύσκολο είναι όμως να βρει κάποιος στα ράφια των σούπερ μάρκετ το κλασσικό παστέλι με σουσάμι και μέλι χωρίς την προσθήκη ζάχαρης;

Η αλήθεια είναι ότι το παστέλι είναι ένα σνακ, του οποίου τα βασικά συστατικά έχουν αρκετά υψηλό κόστος. Και το σουσάμι αλλά και το μέλι είναι ακριβά και γι αυτό οι περισσότερες εταιρίες προσθέτουν ζάχαρη. Αρκετές μάλιστα εταιρίες έχουν καταφύγει στο σιρόπι γλυκόζης-φρουκτόζης, που είναι μια επεξεργασμένη μορφή ζάχαρης αλλά με ακόμα χαμηλότερο κόστος απ’ την απλή κρυσταλλική ζάχαρη. Το σιρόπι γλυκόζης-φρουκτόζης όμως προκαλεί την ανάπτυξη λιποκυττάρων γύρω από την καρδιά, το ήπαρ και άλλα ζωτικά όργανα και μπορεί να οδηγήσει σε διαβήτη, παχυσαρκία (όπως και η ζάχαρη) και καρδιοπάθειες.

Το παστέλι λόγω του σουσαμιού έχει αρκετές θερμίδες. Συνήθως διατίθεται σε συσκευασίες των 100γρ. οι οποίες φτάνουν τις 500 θερμίδες. Παρ’ όλα αυτά τα λιπαρά του είναι κυρίως τα καλά λιπαρά. Αυτό που θα πρέπει να θυμάστε πάντα για το παστέλι είναι ότι έχει σημασία η ποιότητα και όχι η ποσότητα! Αν δυσκολευτείτε να βρείτε παστέλι με μόνο σουσάμι και μέλι ή δεν εμπιστεύεστε τον παραγωγό, φτιάξτε το μόνοι σας. Βάλτε όριο μια μερίδα των 30γρ. Το κόστος δεν θα είναι πολύ υψηλό γιατί έχει μειωθεί η ποσότητα.

Αν πάλι αναγκαστείτε να επιλέξετε ανάμεσα στα παστέλια του εμπορίου που περιέχουν ζάχαρη, αποφύγετε όσα περιέχουν σιρόπι γλυκόζης-φρουκτόζης. Το παστέλι μπορεί να είναι ένα υγιεινό σνακ, εφόσον γνωρίζετε τα συστατικά του, καλύτερο απ’ τις γνωστές μπάρες δημητριακών και με περισσότερες πρωτεΐνες.

Μέλισσες και κάνναβη

Ελάχιστες είναι οι αναφορές στην παγκόσμια βιβλιογραφία για την αλληλεπίδραση των μελισσών με την κάνναβη και την ψυχοτρόπο ουσία Δ9-τετραϋδροκανναβινόλη, γνωστή ως THC. Στην πραγματικότητα, μόνο ένα επιστημονικό άρθρο υπάρχει σχετικά με αυτό. Ποια είναι λοιπόν η σχέση της κάνναβης και της μέλισσας Apis mellifera;

Όταν ξεκίνησα ως μελισσοκόμος, μετέφερα τις πρώτες μου κυψέλες κοντά στις βιολογικές καλλιέργειες του Όρεγκον. Οι μέλισσες έβρισκαν άφθονη τροφή εκεί και ταυτόχρονα επικονίαζαν τα φυτά των γεωργών. Εκείνη την εποχή ο νόμος στην συγκεκριμένη πολιτεία άλλαξε, επιτρέποντας την καλλιέργεια κάνναβης. Αρκετοί στράφηκαν προς τα εκεί, ξεκινώντας παράλληλα μια διαμάχη με τους αμπελοκαλλιεργητές, καθώς οι τελευταίοι θεωρούσαν ότι η μυρωδιά της κάνναβης μπορούσε να καταστρέψει την ποιότητα των σταφυλιών και κατά συνέπεια την ποιότητα του κρασιού.

Εγώ απ’ την άλλη όταν αντιλήφθηκα ότι οι μέλισσες μου είχαν πρόσβαση στα άνθη της κάνναβης, άρχισα να το συζητάω με ανθρώπους, οι οποίοι μου έκαναν πάντα την ίδια ερώτηση: αν επηρεάζονται οι μέλισσες και αν το μέλι που παράγεται έχει κάποιου είδους ψυχική επίδραση στον άνθρωπο. Αυτό με εντυπωσίασε! Είναι δυνατόν να παραχθεί ψυχοτρόπο μέλι; Ξεκίνησα λοιπόν μία έρευνα για να διαπιστώσω αρχικά κατά πόσον οι μέλισσες έλκονται από το φυτό, τι ακριβώς συλλέγουν, τι είδους διατροφική αξία έχει γι αυτές αλλά και τις συνέπειες στα προϊόντα που παράγουν.

Παρακολουθούσα τις κυψέλες σε εβδομαδιαία βάση και ήλπιζα να παρατηρήσω κάτι, όμως σύντομα απογοητεύτηκα. Παρά την αφθονία των καλλιεργειών κάνναβης στην περιοχή, δεν φαινόταν να υπάρχει καμία αλληλεπίδραση μεταξύ των μελισσών και του φυτού. Γιατί όχι όμως; Το πρώτο που υπέθεσα ήταν ότι οι μέλισσες δεν έλκονται απ’ το άρωμα του φυτού. Οι μέλισσες έχουν εξαίσια οσφρητική ικανότητα και την χρησιμοποιούν για την ανίχνευση φυτών. Επίσης προσελκύονται από έντονα χρώματα. Η κάνναβη όμως δεν διαθέτει τίποτα απ’ τα δύο.

Εντούτοις, ένα βίντεο που εμφανίστηκε στα κοινωνικά δίκτυα, έδειχνε φαινομενικά ενθουσιασμένες μέλισσες πάνω σε ένα φυτό κάνναβης. Πολλοί βλέποντας τον ενθουσιώδη αυτό τρόπο που συνέλεγαν οι μέλισσες αυτές, θεώρησαν ότι το φυτό είχε κάποιου είδους επίδραση επάνω τους. Μπορεί όμως να συμβεί κάτι τέτοιο;

Ψάχνοντας έπεσα πάνω σε ένα άρθρο του 2001 (των Mcpartland, J, DiMarzo, V, De Petrocellis, L, Mercer, A, Glass, M) που αναφέρει ότι οι υποδοχείς κανναβινοειδών απουσιάζουν στα έντομα. Οι συγγραφείς αποκάλυψαν ότι οι υποδοχείς CB1 και CB2 χάθηκαν στα έντομα κατά τη διάρκεια της εξέλιξης. Σημείωσαν επίσης ότι οι υποδοχείς αυτοί είναι οι μόνοι νευροϋποδοχείς που υπάρχουν στα θηλαστικά και δεν υπάρχουν στα έντομα. Έπειτα από αυτό, πιστεύω ότι μπορούμε να πούμε με σιγουριά πως οι μέλισσες δεν μπορούν να επηρεαστούν από κάποια ψυχοτρόπα ουσία της κάνναβης.

Το επόμενο που έπρεπε να βρω ήταν αν το μέλι που παράγεται από το φυτό της κάνναβης περιέχει THC και εάν ναι, κατά πόσον επηρεάζει αυτούς που το καταναλώνουν. Τα περισσότερα φυτά χρειάζονται τα έντομα για να μεταφέρουν τη γύρη σε άλλα άνθη και να τα γονιμοποιήσουν. Γι αυτό το λόγο και επειδή ο ανταγωνισμός, ειδικά την άνοιξη είναι μεγάλος (πολλά φυτά) αυτά προσφέρουν μια ανταμοιβή στα έντομα. Το νέκταρ παρασκευάζεται από τα φυτά αποκλειστικά ως δέλεαρ και αμοιβή. Το έντομο στη συνέχεια καθώς πετάει από άνθος σε άνθος μεταφέρει άθελά του και γύρη γονιμοποιώντας τα φυτά.

Η κάνναβη όμως είναι ένα φυτό που γονιμοποιείται ως επί το πλείστον από τον αέρα. Αυτού του είδους τα φυτά δεν έχουν εξελιχθεί ώστε να προσελκύουν έντομα επικονιαστές. Τα άνθη της δεν παράγουν έντονη μυρωδιά, ούτε έχουν έντονα χρώματα ώστε να κεντρίσουν το ενδιαφέρον των μελισσών. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι δεν προσφέρουν ανταμοιβή. Δηλαδή νέκταρ! Σε ένα σχετικό με το θέμα άρθρο (Dalio, J.S., 2012) επισημαίνεται ότι η γύρη κάνναβης φαίνεται να αποτελεί για τις μέλισσες μια απ’ τις τελευταίες επιλογές. Ο συγγραφέας σημειώνει ότι οι μέλισσες (στην Ινδία όπου έγιναν οι παρατηρήσεις) στράφηκαν τελικά στην γύρη κάνναβης ως πηγή πρωτεΐνης όταν δεν υπήρχαν άλλες πηγές γύρω, αλλά επισκέφτηκαν μόνο τα αρσενικά άνθη!

Τι μας λέει αυτό; Πολύ απλά ότι η κάνναβη δεν δίνει νέκταρ, αλλά αποκλειστικά γύρη. Η γύρη είναι τα αρσενικά αναπαραγωγικά κύτταρα των φυτών. Τα θηλυκά άνθη δεν έχουν γύρη και γι αυτό όταν οι μέλισσες τα επισκέπτονται το κάνουν για να συλλέξουν το νέκταρ. Υπάρχουν όμως αναφορές ατόμων που υποστηρίζουν ότι έχουν δει μέλισσες σε θηλυκά άνθη κάνναβης. Αναζητώντας απαντήσεις, ο ίδιος ο συγγραφέας του άρθρου προσέγγισε τον Norman Carreck (Διευθυντή του επιστημονικού περιοδικού Apiculture Research) ο οποίος του πρότεινε ότι ένας πιθανός λόγος που έκανε τις μέλισσες να έλκονται απ’ τα θηλυκά άνθη της κάνναβης θα μπορούσε να είναι τα εξωανθικά νεκτάρια, τα οποία υπάρχουν στην κάνναβη τεκμηριωμένα από το βιβλίο του John Free που εκδόθηκε το 1970, με τον τίτλο Έντομα Επικονίασης Καλλιεργειών.

Τα εξωανθικά νεκτάρια περιλαμβάνουν αδένες που βρίσκονται έξω στον κάλυκα και παράγουν τόσο νερό, όσο και σάκχαρα. Ωστόσο, η ύπαρξη τους θα μπορούσε να εξυπηρετεί κυρίως έναν αμυντικό σκοπό, προσελκύοντας μυρμήγκια τα οποία χρησιμεύουν για να προστατεύουν το φυτό από άλλα φυτοφάγα έντομα. Εντούτοις, η κάνναβη είναι γνωστό ότι έχει αδενικά τριχώματα (φυτικές τρίχες που εκκρίνουν μια ρευστή ουσία) η οποία θα μπορούσε επίσης να είναι η αιτία που έλκει τις μέλισσες.

Στην κάνναβη υπάρχουν διαφόρων ειδών τριχοειδή. Τα βολβοειδούς τύπου τριχοειδή, που είναι τα μικρότερα, είναι ελάχιστα ορατά με γυμνό μάτι. Έχουν μέγεθος 15-30 μίκρον, δηλαδή όσο περίπου και μια τρίχα. Τα περισσότερα όμως είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος και φτάνουν τα 150-500 μίκρον, δηλαδή όσο περίπου και το πάχος ενός κόκκου ζάχαρης. Αυτά τα τελευταία περιέχουν την πλειονότητα των ψυχοδραστικών κανναβινοειδών (THC, THCV, CBN) η επιδραστικότητα των οποίων εξαρτάται από την αποδόμηση που θα γίνει πριν τη συγκομιδή του φυτού. Φαίνεται λοιπόν ότι αυτά τα τριχοειδή έχουν εξελιχθεί με σκοπό να καταστήσουν το φυτό “λιγότερο νόστιμο” για τα φυτοφάγα ζώα και τα έντομα.

Σε μια συζήτηση με τον διακεκριμένο εντομολόγο Δρ Dewey Caron εμβάθυνα ακόμα περισσότερο. Εκτός από το νέκταρ οι μέλισσες έλκονται και από τα μελιτώματα. Παρασιτικά έντομα απομυζούν τα φυτά αποβάλλοντας σακχαρούχους χυμούς τους οποίους στη συνέχεια οι μέλισσες συλλέγουν και μετατρέπουν σε μέλι. Η κάνναβη θα μπορούσε να φιλοξενεί τέτοια έντομα. Επίσης οι μέλισσες συλλέγουν ρητίνες απ’ τα φυτά, τις οποίες μετατρέπουν σε πρόπολη, μια κολλώδη ουσία την οποία χρησιμοποιούν για να κλείσουν τυχόν τρύπες στην κυψέλη τους, αλλά και για απολύμανση των κελιών στις κηρήθρες καθώς αυτή έχει αντισηπτικές ιδιότητες. Επί του παρόντος, ορισμένες πτυχές της σχέσης μεταξύ μελισσών και κάνναβης δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.

Είναι λοιπόν απλώς ένας μύθος το κανναβόμελο; Για κάποια πράγματα είμαστε σίγουροι. Πρώτον, η κάνναβη δεν έχει καμία ψυχική επίδραση στις μέλισσες καθώς σ’ αυτές απουσιάζουν οι νευροϋποδοχείς. Δεύτερον, από τη διεθνή βιβλιογραφία γνωρίζουμε ότι οι μέλισσες δεν προτιμούν τη γύρη κάνναβης και θα καταφύγουν σ’ αυτήν μόνο σε περίπτωση που υπάρχει έλλειψη άλλων πηγών. Τρίτον, αν θεαθούν μέλισσες σε θηλυκά άνθη κάνναβης αυτό δεν συμβαίνει γιατί συλλέγουν νέκταρ, μιας και η κάνναβη δεν δίνει νέκταρ. Ωστόσο, το φυτό μπορεί να παράγει σάκχαρα από εξωανθικά νεκτάρια αλλά αυτό δεν έχει ακόμα αποδειχτεί. Ενώ και παρασιτικά έντομα πιθανόν εκκρίνουν μελίτωμα.

Τέταρτον, αν δεχτούμε ότι με κάποιον τρόπο οι μέλισσες συλλέγουν σακχαρώδεις χυμούς κάνναβης, αυτοί αφού μετατραπούν σε μέλι, μπορούν να περιέχουν ψυχοδραστικες ουσίες μόνο εφόσον έχουν προέλθει απ’ τα τριχοειδή. Πέμπτον, ακόμη όμως κι αν δεχτούμε ότι προκύπτει μέλι από κάνναβη, το οποίο μάλιστα περιέχει αλκαλοειδή, αυτό δεν θα ήταν ψυχοδραστικό εάν δεν είχε προηγουμένως θερμανθεί ώστε από το φυτοκανναβινοειδές ΤΗC-Α, να δημιουργηθεί το ενεργό THC (αποκαρβοξυλίωση).

Οι μέλισσες πράγματι μπορούν να εκπαιδευτούν να συλλέγουν από συγκεκριμένα φυτά, όταν ανταμείβονται με κάποιο σακχαρούχο χυμό. Ο Γάλλος μελισσοκόμος που ανέβασε το βίντεο με τις μέλισσες στην κάνναβη δέχτηκε ότι οι μέλισσές του είχαν προηγουμένως εκπαιδευτεί από τον ίδιο. Κάποιοι βέβαια ισχυρίζονται ότι ο ενθουσιασμός των μελισσών που συλλέγουν στην κάνναβη και φαίνονται στο παρακάτω βίντεο, οφείλεται σε σιρόπι με το οποίο έχει ψεκάσει ο μελισσοκόμος το φυτό. Η παρατήρηση στο μέλλον θα μας δώσει περισσότερες πληροφορίες για την κάνναβη και το πως η μέλισσα Apis mellifera αλληλεπιδρά με το φυτό.

Στο μέτρο που είναι γνωστό, κανείς μέχρι σήμερα δεν έχει εξετάσει στο μικροσκόπιο, το περιεχόμενο της κοιλιάς των μελισσών που εθεάθησαν να συλλέγουν από φυτό κάνναβης ή τη σύνθεση της πρόπολης τους, ώστε να γνωρίζουμε σίγουρα αν προέρχεται από εκεί. Λόγω της νομιμοποίησης της καλλιέργειας κάνναβης πλέον σε αρκετά μέρη, φαίνεται πιθανό ότι θα υπάρξει τελικά μεγαλύτερο ενδιαφέρον και ευκαιρία για συστηματική παρατήρηση και έρευνα. Αναμένουμε.

Της Sharon Schmidt
πηγή: Beeculture
Επιμέλεια: Στράτος Σαραντουλάκης

Παραπομπές
Dalio, J.S. Cannabis sativa- an important subsistence pollen source for apis mellifera. IOSR J. of Pharmacy and Biological Sciences (IOSRJPBS) ISSN: 2278-3008 Volume 1, Issue 4 (July-August 2012), PP 01-03

Free, J. (1070. Insect pollination of crops. London, New York: Academic Press.

Mcpartland, J, DiMarzo, V, De Petrocellis, L, Mercer, A, Glass, M. Cannabinoid receptors are absent in insects. Journal of Comparative Neurology, 2001 Aug 6, Vol 463(4), pp423-429.