Η μαζική εξαφάνιση των εντόμων

Οι επιστήμονες έχουν αναγνωρίσει περίπου 2 εκατομμύρια είδη ζώντων οργανισμών. Κανείς δεν ξέρει πόσα ακόμα βρίσκονται εκεί έξω, αλλά και πόσα μπορεί να εξαφανιστούν πριν ακόμα έχουμε την ευκαιρία να τα συναντήσουμε.

Η Γη είναι γεμάτη ζωή. Τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια μετά την εμφάνιση των πρώτων μικροβίων στη γη και 200.000 χρόνια μετά την άφιξη των ανθρώπων, εξακολουθούν να ανακαλύπτονται νέα είδη. Για τους βιολόγους που ασχολούνται με τη συστηματική ταξινόμηση, τον κλάδο της Βιολογίας που έχει να κάνει με την κατάταξη των έμβιων όντων, το περασμένο φθινόπωρο έμοιαζε όπως ακριβώς και τα προηγούμενα. Δηλαδή, εξαιρετικό!

Ξεκίνησε με 95 νέα είδη σκαθαριών από τη Μαδαγασκάρη. Αλλά αυτό ήταν μόνο η αρχή, καθώς έπειτα ανακάλυψαν 10 μικροσκοπικές αράχνες από τον Ισημερινό και επτά αφρικάνικες αράχνες από τη Νότια Αφρική, όλες τους δηλητηριώδεις. Επίσης ένα οστρακόδερμο από τη Βραζιλία, επτά είδη δερμάπτερων, τέσσερις κινεζικές κατσαρίδες, μια νυκτόβια μέδουσα από την Ιαπωνία, δώδεκα σκουλήκια από τον πυθμένα του ωκεανού, τρία μαύρα κοράλλια από τις Βερμούδες, έναν βάτραχο των Άνδεων, του οποίου τα λαμπερά πορτοκαλί μάτια θύμιζαν τον Θεό του Ήλιου των Ίνκας, αλλά και αρκετά ακόμα.

Περίπου δύο εκατομμύρια είδη φυτών, ζώων και μυκήτων είναι γνωστά στην επιστήμη μέχρι στιγμής. Κανένας δε μπορεί να πει με σιγουριά πόσα ακόμα μένουν να ανακαλυφθούν. Αλλά ενώ ανακαλύπτονται χιλιάδες νέα είδη κάθε χρόνο, χιλιάδες άλλα φαίνεται ότι εξαφανίζονται. Θύματα μιας τεράστιας οικολογικής καταστροφής γνωστής ως η έκτη εξαφάνιση. Υπήρξαν πέντε τέτοιες καταστροφές στο παρελθόν. Η πιο διάσημη (και πρόσφατη) είναι η μαζική εξαφάνιση ειδών στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου, όταν πλήγηκαν κυρίως τα είδη της ξηράς και εξαφανίστηκαν μεταξύ άλλων και οι Δεινόσαυροι. Αυτό συνέβη πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια.

Το σκαθάρι Oxysternon conspicillatum από Νότια Αμερική.

Η μαζικότερη εξαφάνιση όμως που έχει καταγραφεί στην παλαιοντολογία, συνέβη πριν από 250 εκατομμύρια χρόνια κατά την Πέρμια περίοδο. Το 90% με 95% των υδρόβιων οργανισμών εξαφανίστηκαν, όπως και το 70% περίπου των χερσαίων! Για να μάθουμε σίγουρα αν βρισκόμαστε πριν από την έκτη εξαφάνιση, οι επιστήμονες πρέπει να καθορίσουν τόσο το ρυθμό με τον οποίο εξαφανίζονται σήμερα τα είδη, όσο και το ρυθμό με τον οποίο θα εξαφανίζονταν χωρίς την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Το 2015, μια ομάδα αμερικανών και μεξικανών επιστημόνων, αφού κατέγραψε όλα τα γνωστά σπονδυλωτά, υποστήριξε ότι τα ζωικά είδη εξαφανίζονται έως και 100 φορές γρηγορότερα από ότι θα συνέβαινε χωρίς εμάς. Ένας ρυθμός εξαφάνισης αντίστοιχος με αυτόν των δεινοσαύρων. Όμως ο Terry Erwin, ένας θρύλος της τροπικής εντομολογίας, διαφωνεί. Υποστηρίζει ότι αυτές οι εκτιμήσεις δεν είναι ακριβείς, μιας και υπολογίζουν μια μικρή μερίδα της βιοποικιλότητας. Όταν πρόκειται για ασπόνδυλα, αλλά κυρίως έντομα, που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των ζωικών ειδών στον κόσμο, απλώς υποθέτουμε. Πιστεύει ότι οι οικολόγοι πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη βαρύτητα στα ασπόνδυλα.

Ζούμε σε έναν κόσμο ασπόνδυλων. Από όλα τα γνωστά είδη ζώων, λιγότερα από 5% έχουν ραχοκοκαλιά. Περίπου το 70% είναι έντομα. Μόλις 1 στα 200 είναι θηλαστικό, εκ των οποίων ένα τεράστιο ποσοστό είναι τρωκτικά. Από την άποψη της ποικιλομορφίας των ειδών, τα θηλαστικά είναι μόνο μια χούφτα ποντίκια σε μια σφαίρα γεμάτη μυρμήγκια. Η μεγάλη πλειοψηφία αυτών των μυρμηγκιών είναι φυτοφάγα που προέρχονται από τις τροπικές περιοχές. Έτσι εάν προσεγγίσετε ολιστικά το ζήτημα, για να υπολογίσετε τον ρυθμό εξαφάνισης θα πρέπει να μελετήσετε πόσα είδη μυρμηγκιών χάνονται ανά ποικιλία τροπικού δέντρου.

Το μαύρο μυρμήγκι του κήπου Lasius niger.

Πριν όμως καταμετρήσετε τα είδη, θα πρέπει να τα ονομάσετε. Εδώ έρχονται οι ταξινομιστές. Η ιδέα των ειδών είναι από μόνη της μια σπαζοκεφαλιά για τους βιολόγους, επειδή τα είδη ζουν σε ένα κοινό περιβάλλον αλληλεπιδρώντας, καθιστώντας πολύ δύσκολη την διάκριση. Ο ευρύτερα αποδεκτός ορισμός προέρχεται από τον εξελικτικό βιολόγο Ernst Mayr, ο οποίος χαρακτήριζε ως είδη τις ομάδες ζώων που γεννούν μεταξύ τους, αλλά όχι με άλλους – τουλάχιστον όχι στην κανονική πορεία των γεγονότων. Για παράδειγμα αν αναγκάσετε μια ζέβρα να ζευγαρώσει με έναν γάιδαρο, θα δημιουργηθεί ένα υβρίδιο, όμως επειδή ένα τέτοιο ζευγάρωμα δεν θα συμβεί στη φύση, θεωρούμε τα δύο αυτά ζώα ως διαφορετικά είδη.

Οι ταξινομιστές δεν δίνουν ονόματα μόνο σε μεμονωμένα είδη, πρέπει επίσης να κατανοήσουν πως τα είδη συνδέονται μεταξύ τους. Στην ιστορία πολλοί προσπάθησαν να χωρέσουν τα πλάσματα του κόσμου σε ένα συνεκτικό σύστημα. Ο Αριστοτέλης προσπάθησε να ταξινομήσει όλες τις μορφές ζωής με βάση τα βασικά χαρακτηριστικά τους και ειδικότερα τον τρόπο με τον οποίο κινούνταν. Οι ακίνητοι οργανισμοί του δημιούργησαν τα περισσότερα προβλήματα. Πέρασε πάρα πολύ χρόνο στο νησί της Λέσβου προσπαθώντας να καταλάβει αν οι ανεμώνες και τα σφουγγάρια ήταν ζώα, φυτά ή κάτι ενδιάμεσο.

Η πραγματική επανάσταση στην ταξινόμηση ήρθε τον 18ο αιώνα, κατά την εποχή του Διαφωτισμού, κυρίως από τον Κάρολο Λινναίο ο οποίος δημιούργησε ένα εκτεταμένο σύστημα ταξινόμησης τόσο για τα φυτά όσο και για τα ζώα, το οποίο σήμερα μπορεί να έχει αλλάξει αρκετά, αλλά οι βασικές αρχές του παραμένουν ίδιες. Οι κατηγορίες, οι ταξινομικές μονάδες στις οποίες ομαδοποιούνται οι οργανισμοί, τοποθετούνται σε μια απ’ τις πολλές ταξινομικές βαθμίδες. Βασίλειο, συνομοταξία (φύλο), ομοταξία (κλάση), τάξη, οικογένεια, γένος και είδος. Η μεγαλύτερη καινοτομία του Λινναίου, και το σημαντικότερο στοιχείο του συστήματός του, είναι η χρήση της διωνυμικής ονοματολογίας που εισήγαγε.

Η αράχνη με τα μακριά πόδια Macropodia rostrata.

Μεταγενέστεροι βιολόγοι βρήκαν πολλά για να ανατρέψουν στο σύστημα του, όπως για παράδειγμα ότι ομαδοποίησε τους σκαντζόχοιρους και τις νυχτερίδες μαζί ως «άγρια ​​ζώα», όμως το επίτευγμα του Λινναίου δεν ήταν η δημιουργία των ίδιων των ομάδων, αλλά το σύστημα με το οποίο θα κατονομάζονται τα είδη. Είναι ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό σύστημα και για την ονοματοδοσία αλλά και για την κατάταξη. Έτσι μπορούμε να πούμε ότι εμείς, οι Homo sapiens, είμαστε συγγενείς και διακριτοί από τους Homo erectus και Homo habilis.

Και ενώ οι επιστήμονες διαφωνούν μεταξύ τους για το αν οι κοραλλιογενείς ύφαλοι κινδυνεύουν από την κλιματική αλλαγή και τη μόλυνση των ωκεανών, αλλά και για το κατά πόσον αυτό θα επηρέαζε το υπόλοιπο οικοσύστημα, όλοι συμφωνούν ότι μια μαζική απώλεια των εντόμων θα επέφερε μια τεράστια κρίση. Τις διαστάσεις της οποίας οι εντομολόγοι έχουν ήδη αρχίσει να αντιμετωπίζουν.

Το 1982 ο Terry Erwin δημοσίευσε μια σύντομη επιστημονική διατριβή για το σκαθάρι. Προσπάθησε να υπολογίσει πόσα είδη σκαθαριών ζούσαν σε μια περιοχή 4 στρεμμάτων τροπικού δάσους στον Παναμά, όπου δούλευε. Για να το καταφέρει αυτό κάλυψε το έδαφος κάτω από ένα δέντρο με ένα πανί και στη συνέχεια ψέκασε το δέντρο με εντομοκτόνο. Αφού περίμενε αρκετές ώρες μέχρι να πέσουν νεκρά τα σκαθάρια, πέρασε αρκετούς μήνες ταξινομώντας τα όλα. Επανέλαβε το πείραμα σε όλα τα δέντρα που βρίσκονταν σε αυτά τα 4 στρέμματα και αυτό που βρήκε ήταν εκπληκτικό: περίπου 1.200 είδη ζούσαν σε κάθε δέντρο. Περισσότερα από 100 ζούσαν σε αυτό το συγκεκριμένο δέντρο και πουθενά αλλού! Έτσι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν 41.000 διαφορετικά είδη σε κάθε εκτάριο τροπικού δάσους και 30 εκατομμύρια είδη παγκοσμίως.

Το σκαθάρι βιολί Mormolyce phylloies.

Ωστόσο, πολλοί εντομολόγοι είναι σκεπτικοί σχετικά με τις εκτιμήσεις του Erwin και οι πιο πρόσφατες μελέτες τείνουν να τις αναθεωρήσουν κάπως. Παντού, τα ασπόνδυλα απειλούνται από την αλλαγή του κλίματος και την απώλεια ενδιαιτημάτων τους. Η αφθονία των εντόμων φαίνεται να μειώνεται ραγδαία, ακόμη και σε περιοχές όπου τα ενδιαιτήματά τους δεν έχουν υποστεί σημαντικές νέες απώλειες. Μια ανησυχητική νέα έκθεση από τη Γερμανία έδειξε 75% πτώση στους πληθυσμούς εντόμων από το 1989, γεγονός που υποδηλώνει ότι ενδέχεται να είναι ακόμη πιο επικίνδυνες από ό, τι πρότειναν προηγούμενες μελέτες.

Οι εντομολόγοι σε όλο τον κόσμο παρακολούθησαν αυτήν την παρακμή με αυξανόμενη ανησυχία. Ο Brian Fisher ένας εντομολόγος της Ακαδημίας Επιστημών της Καλιφόρνιας με ιδιαίτερη εμπειρία στα μυρμήγκια, έφτασε στη Μαδαγασκάρη το 1993, για να τα μελετήσει. Εντόπισε περισσότερα από 1000 νέα είδη μυρμηγκιών, συμπεριλαμβανομένων μερικών των οποίων οι ενήλικες τρέφονται αποκλειστικά με το αίμα των δικών τους μικρών, μια ομάδα που έχει αποκαλέσει “μυρμήγκια δράκουλα”. Από την εποχή που ο Fisher ξεκίνησε τις αποστολές στη Μαδαγασκάρη, η αποψίλωση των δασών επιταχύνθηκε και σήμερα μόνο το 10% των παρθένων δασών της παραμένει άθικτο.

Επειδή πολλά έντομα εξαρτώνται από ένα είδος φυτού για την επιβίωσή τους, οι καταστροφές που προκαλούνται από την αποδάσωση είναι τεράστιες. Ενώ δεν έχουμε ακόμα μια σαφή ιδέα για το τι συμβαίνει με τα έντομα σε επίπεδο ειδών, γνωρίζουμε σίγουρα ότι βρισκόμαστε εν μέσω κρίσης σε ότι αφορά το επίπεδο των πληθυσμών τους. Με απλά λόγια, αν και πολλά είδη εντόμων παραμένουν, ο συνολικός τους αριθμός μειώνεται δραματικά.

Ο σκόρος Neopalpa donaldtrumpi.

Αν και τα εντομοκτόνα κατηγορήθηκαν ως ο βασικός υπαίτιος για την απώλεια των εντόμων ο Erwin θεωρεί ότι τη μεγαλύτερη ζημιά την έχει κάνει η κλιματική αλλαγή. Η τοποθεσία που κάνει τις παρατηρήσεις του στον Ισημερινό είναι παρθένα. «Δεν υπάρχουν εντομοκτόνα εδώ, τίποτα», λέει. Αλλά σταδιακά, σχεδόν ανεπαίσθητα, στο χρόνο που ήταν εκεί, άλλαξε κάτι στην ισορροπία του δάσους. Ο Erwin και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι τα τελευταία 35 χρόνια το τροπικό δάσος του Αμαζονίου ουσιαστικά αργοπεθαίνει. Αν αυτή η τάση επρόκειτο να συνεχιστεί επ ‘αόριστον, οι συνέπειες θα ήταν καταστροφικές.

Τα έντομα είναι περισσότερα από κάθε άλλο είδος στον πλανήτη και από μία άποψη αυτά έχουν δημιουργήσει τον κόσμο έτσι όπως τον ξέρουμε. Επικονιάζουν τα φυτά και ο ρόλος τους στην τροφική αλυσίδα είναι τόσο σημαντικός όσο και του φυτοπλαγκτόν για την θάλασσα. Σύμφωνα με τον Έντουαρντ Όσμπορν Γουίλσον, γνωστού βιολόγου και θεωρητικού απ’ το Χάρβαρντ, χωρίς τα έντομα η ανθρωπότητα δεν θα αντέξει για πολύ. Σε λίγους μήνες τα αμφίβια, τα ερπετά, τα πτηνά και τα θηλαστικά θα εξαφανιστούν μαζί με τα ανθοφόρα φυτά. Ο πλανήτης θα γίνει ένας τεράστιος σωρός κομποστοποίησης, που θα καλύπτεται από κουφάρια και νεκρά δέντρα που αρνούνται να σαπίσουν.

Η Γη θα επιστρέψει στην Σιλούρια περίοδο, δηλαδή όπως ήταν πριν από 440 εκατομμύρια χρόνια, όταν η ζωή μόλις άρχιζε, ένα σιωπηλό μέρος γεμάτο με βρύα.

πηγή: The Guardian

Advertisements

Ήττα της Monsanto για τη γλυφοσάτη σε δικαστήριο της Καλιφόρνιας!

Στο ζιζανιοκτόνο γλυφοσάτη της Monsanto θα αναγράφεται πλέον: «πιθανά καρκινογόνο». Το δικαστήριο της Καλιφόρνιας απέρριψε την προσπάθεια της Monsanto να κρατήσει τους πολίτες στο σκοτάδι για πιθανούς κινδύνους από τα προϊόντα της.

Στο Σαν Φρανσίσκο, το 5ο  Περιφερειακό Εφετείο, τάχθηκε υπέρ της Πολιτείας της Καλιφόρνιας και του Κέντρου για την Ασφάλεια των Τροφίμων (CFS) επιβεβαιώνοντας ότι το ζιζανιοκτόνο γλυφοσάτη (glyphosate), δραστική ουσία του Roundup της Monsanto, θα αναγράφεται πλέον ως «πιθανά καρκινογόνο».

Η γλυφοσάτη είναι ένα ζιζανιοκτόνο ευρέος φάσματος το οποίο χρησιμοποιείται στη γεωργία, σε πάρκα ακόμη και σε κήπους σπιτιών. Είναι το πλέον χρησιμοποιούμενο φυτοφάρμακο στον κόσμο, κυρίως λόγω της καλλιέργειας των γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών (Roundup Ready της Monsanto) που είναι ανθεκτικές σε αυτό.

Το 2015, η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η γλυφοσάτη είναι «πιθανώς καρκινογόνος». Στη συνέχεια η Υπηρεσία Αξιολόγησης Κινδύνου για την Περιβαλλοντική Υγεία της πολιτείας της Καλιφόρνιας (OEHHA), γνωστοποίησε την πρόθεσή της να καταγράψει τη γλυφοσάτη σύμφωνα με την «Πρόταση 65». Σύμφωνα με αυτή: «κανένα πρόσωπο δεν μπορεί να εκθέσει εν γνώσει του ή εκ προθέσεως οποιοδήποτε άτομο σε χημική ουσία που είναι γνωστό στο κράτος ότι μπορεί να προκαλέσει καρκίνο, γενετικές ανωμαλίες ή αναπαραγωγικές βλάβες, χωρίς προηγουμένως να δώσει σαφή και λογική προειδοποίηση. Η απόρριψη αυτού του χημικού προϊόντος σε πηγή πόσιμου νερού απαγορεύεται».

Η απόφαση του δικαστηρίου, είναι αποτέλεσμα της αγωγής που κατέθεσε ακολούθως η Monsanto. Το Κέντρο για την Ασφάλεια των Τροφίμων παρενέβη στην υπόθεση, υπερασπίζοντας την πρόταση για την καταγραφή της γλυφοσάτης ως πιθανά καρκινογόνος ουσία και το δικαίωμα του κοινού να γνωρίζει πότε εκτίθεται σε χημικές ουσίες που προκαλούν καρκίνο.

«Αυτή είναι μια τεράστια νίκη για όλους τους Καλιφορνέζους – και μια τεράστια απώλεια για τη Monsanto – καθώς υποστηρίζει το δικαίωμά μας να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας και το περιβάλλον μας από την περιττή και ανεπιθύμητη έκθεση στο επικίνδυνο χημικό προϊόν γλυφοσάτη», δήλωσε δικηγόρος του CFS. «Όλοι οι καταναλωτές της Καλιφόρνια έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν ότι η γλυφοσάτη θεωρείται πιθανά καρκινογόνος και έτσι τώρα εξασφαλίζεται ότι το κοινό αποκτά αυτή τη γνώση», δήλωσε η Διευθύντρια του Κέντρου, συμπληρώνοντας: «Είμαστε ευχαριστημένοι που το δικαστήριο της Καλιφόρνιας απέρριψε την προσπάθεια της Monsanto να κρατήσει τους πολίτες στο σκοτάδι για πιθανούς κινδύνους από τα προϊόντα της».

Αυτά εκτυλίσσονται στην Αμερική. Στην Ευρώπη, παρόλο το κίνημα που αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια ενάντια στη συγκεκριμένη ουσία, πρόσφατα δόθηκε πενταετής παράταση της άδειας κυκλοφορίας του συγκεκριμένου ζιζανιοκτόνου. Απόφαση στην οποία εναρμονίστηκε άμεσα κι η Ελλάδα.  Οι ιθύνοντες στην ΕΕ, που τόσο εξονυχιστικά εξετάζουν τα του ανταγωνισμού λόγω της επικείμενης εξαγοράς της Monsanto απ’ την Bayer δεν φαίνεται να εξετάζουν αντίστοιχα και όσα αφορούν την υγεία των καταναλωτών και το περιβάλλον.

Πηγή: yubanet.com via katiousa.gr

Η μανταρινιά

Η σημαντικότερη ανθοφορία της άνοιξης είναι αυτή των εσπεριδοειδών. Είναι αυτή που θα διεγείρει περισσότερο τα μελίσσια ώστε να αναπτυχθούν και αρκετές φορές θα δώσει και ένα πολύ φίνο ανοιχτόχρωμο μέλι.

Είναι γνωστό ότι αν οι μέλισσες είχαν διαθέσιμες ταυτόχρονα όλες τις ανθοφορίες και μελιτοφορίες, εκεί που θα επέλεγαν να πάνε πρώτα θα ήταν τα εσπεριδοειδή. Στη χώρα μας καλλιεργούνταν κατά κύριο λόγο πορτοκαλιές, όμως τα τελευταία χρόνια και λόγω της πτώσης της τιμής του πορτοκαλιού, αρκετοί παραγωγοί στράφηκαν στις λεμονιές, στις μανταρινιές, αλλά και σε άλλα εσπεριδοειδή.

Η μανταρινιά είναι ένα δέντρο αρκετά ευαίσθητο στο ψύχος. Αναπτύσσεται σε ηλιόλουστες και προστατευμένες από τους δυνατούς ανέμους και τον παγετό θέσεις φύτευσης. Η ιστορία του φρούτου ανάγεται πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια, στην Κίνα. Λέγεται ότι τα γευστικά φρούτα πήραν το όνομά τους από τους Μανδαρίνους, τους ανώτερους κρατικούς λειτουργούς της κινεζικής αυτοκρατορίας, εξαιτίας του χρώματος που είχαν οι στολές τους αλλά και γιατί αντάλλασσαν τα φρούτα αυτά ως δώρα.

Τα μανταρίνια Κλημεντίνες πήραν το όνομα τους από τον μοναχό Clement Rodier (1829 – 1904) που εντόπισε την συγκεκριμένη ποικιλία στην Αλγερία. Είναι συνήθως άσπορα, μικρού σχετικά μεγέθους. Είναι διαθέσιμα από τον Νοέμβριο έως τα τέλη Φεβρουαρίου με τις μεγαλύτερες ποσότητες τον Ιανουάριο. Είναι τα εσπεριδοειδή που προτιμούν τα παιδιά. Ο Ρώσος ναύαρχος Λογγίνος Χέιδεν φέρεται να έφερε πρώτος το μανταρίνι στη χώρα μας.

Το νέκταρ της μανταρινιάς, όπως και των υπόλοιπων εσπεριδοειδών, είναι ιδιαίτερα ελκυστικό για τις μέλισσες. Από αυτό το νέκταρ προκύπτει ένα ανοιχτόχρωμο κίτρινο, λεπτόρρευστο, εξαιρετικά αρωματικό μέλι, που κρυσταλλώνει σχετικά γρήγορα (1-3 μήνες). Φημίζεται για την αγχολυτική και καταπραϋντική του δράση. Είναι πλούσιο σε εσπερίνη, μία ιδιαίτερα αντιοξειδωτική ουσία, πολύ θρεπτικό και ιδιαίτερα πλούσιο σε ιχνοστοιχεία ενώ διαθέτει ιδιαίτερα καλά οργανοληπτικά συστατικά. Δίνει επίσης γύρη χρώματος καφεπορτοκαλί σε μικρές ποσότητες. Ανθίζει Απρίλιο – Μάιο.

Μία δύσκολη χρονιά…

Η φετινή χρονιά είναι ένα καλό παράδειγμα του πόσο σημαντικό είναι το φθινόπωρο. Το περσινό φθινόπωρο, για την Δυτική Ελλάδα, ήταν καταστροφικό. Με τους δύο πρώτους μήνες να είναι εντελώς άνυδροι, φυτά όπως το ρείκι, ο κισσός, η ακονιζιά και ο αρκουδόβατος δεν απέδωσαν με αποτέλεσμα τα μελίσσια να μην ανανεώσουν τους πληθυσμούς τους και να ξεχειμωνιάσουν με κουρασμένες μέλισσες.

Κεντρική Πίνδος. Στο δρόμο για το μελισσοκομείο κατά τα μέσα του φθινοπώρου.

Αν συνυπολογίσουμε σ’ αυτό και το γεγονός ότι και η κουμαριά που ανθίζει τελευταία πριν το χειμώνα, δεν έδωσε μέλι, καταλαβαίνουμε ότι οι μέλισσες αντιμετώπισαν το χειμώνα με λίγες προμήθειες. Ο χειμώνας υπήρξε αντικειμενικά ήπιος, χωρίς ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες, όμως αρκετά μελίσσια, παρ’ όλα αυτά δεν τα κατάφεραν.

Το μελίσσια στον κάμπο για το ξεχειμώνιασμα. Στο βάθος χιονισμένο το όρος Ξηροβούνι και δεξιά ίσα που διακρίνονται τα Τζουμέρκα.

Όσες βροχοπτώσεις δεν είχαμε το φθινόπωρο όμως, τόσες είχαμε με το νέο έτος. Μάλιστα ο Μάρτης αποδείχτηκε πραγματικά παλουκοκαύτης, καθώς μόλις για 4-5 μέρες είδαμε τον ήλιο. Αυτό κράτησε μέσα τις μέλισσες, που δε μπόρεσαν να εκμεταλλευτούν τα ανοιξιάτικα ρείκια. Έχοντας μείνει εντυπωσιακά πίσω στην ανάπτυξη, ελπίζαμε ότι όλα θα αλλάξουν με την έναρξη της ανθοφορίας των εσπεριδοειδών.

Οι πορτοκαλιές άνοιξαν πρώιμα και ξεκίνησαν σχετικά καλά, όμως οι προσδοκίες μας για μέλι ήταν λίγες, μιας και τα μελίσσια ήταν πολύ πίσω. Όμως και τότε, ένα σύννεφο σκόνης κάλυψε την Ανατολική Μεσόγειο για μια εβδομάδα περίπου. Οι μέλισσες ελάττωσαν τις πτήσεις τους. Αρκετά εκνευρισμένες, δεν δέχονταν επιθεωρήσεις. Τις κατανοώ.

Ανθισμένη μανταρινιά στον κάμπο της Άρτας.

Για πρώτη φορά δυσκολευόμαστε τόσο πολύ στην ανάπτυξη. Με τη μελιτοφορία του ελάτου να πλησιάζει (ακούγεται ότι θα είναι και αυτή αρκετά πρώιμη) αναρωτιόμαστε αν θα έχουμε έτοιμα μελίσσια. Οι επόμενες 10-15 μέρες θα είναι οι σημαντικότερες της χρονιάς.

Το φιλτράρισμα του μελιού

Τον τελευταίο καιρό συζητιέται αρκετά, ειδικά στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, το θέμα του φιλτραρίσματος του μελιού. Πόσο αυτό επηρεάζει το μέλι; Αφαιρεί πολύτιμα θρεπτικά συστατικά από μέσα του όπως γύρη ή σωματίδια πρόπολης;

Κατά τη διαδικασία του τρύγου θα πέσουν μέσα στο μέλι κομμάτια κεριού από τις κηρήθρες, φτερά μελισσών, ολόκληρες μέλισσες κ.α. Οι περισσότεροι μελισσοκόμοι έχουν ουσιαστικά δύο επιλογές. Είτε θα χρησιμοποιήσουν το απλό φίλτρο με τη διπλή σήτα ώστε να απομακρύνουν αυτά τα σωματίδια, είτε θα συλλέξουν όλο το μέλι σε ένα δοχείο και θα το αφήσουν εκεί για μερικά εικοσιτετράωρα, ώστε να γίνει η διαύγαση και στη συνέχεια θα αφαιρέσουν σχολαστικά τον αφρό και τα ξένα σωματίδια από την επιφάνεια.

Το συνηθισμένο φίλτρο με τη διπλή σήτα, που χρησιμοποιούν οι περισσότεροι μελισσοκόμοι.

Το απλό φίλτρο έχει δύο σήτες. Η πρώτη έχει οπές με διαστάσεις που κυμαίνονται από 1500 έως και 2000 μικρόν. Χρησιμοποιείται για να αφαιρέσει τα πολύ μεγάλα κεριά. Το δεύτερο και μικρότερο φίλτρο, έχει οπές διαστάσεων από 400 έως και 800 μικρόν. Τα περισσότερα είναι γύρω στα 650μm. Τα σωματίδια γύρης έχουν μέγεθος γύρω στα 25μm, με τα περισσότερα να κυμαίνονται μεταξύ 10 και 50μm, ενώ τα μεγαλύτερα φτάνουν τα 100μm. Οι μελισσοκόμοι λοιπόν που χρησιμοποιούν το απλό φίλτρο με τη διπλή σήτα ΔΕΝ αφαιρούν την γύρη από το μέλι.

Μεγαλύτερες μελισσοκομικές μονάδες χρησιμοποιούν αυτόματα μέσα εξαγωγής και φιλτραρίσματος του μελιού, ακόμα και εκεί όμως η σήτα δεν είναι μικρότερη των 400μm.

Σ’ αυτό το σημείο θα πρέπει να τονίσουμε ότι το μέλι θα πρέπει να φιλτράρεται κατά τον τρύγο και γιατί αν παραμείνουν πολλά απ’ τα σωματίδια στο μέλι, αυτό μπορεί να υποστεί ζύμωση, αλλά και γιατί αν αποθηκευτεί σε δοχείο, άφιλτρο, ώστε να γίνει η διαύγαση μπορεί να συμβεί το εξής: το μέλι επειδή είναι βαρύ, στέλνει τα ελαφριά ξένα σώματα (κεριά, μέλισσες κτλ) στην επιφάνεια, απ’ όπου και αφαιρούνται στη συνέχεια, όμως τα βαρύτερα (όπως για παράδειγμα ένα καρφί απ’ την κυψέλη) θα καταλήξει στον πυθμένα…

Ποιο φίλτρο λοιπόν αφαιρεί τη γύρη και γιατί;
Το μέλι περιέχει ένα σημαντικό αριθμό γυρεόκοκκων οι οποίοι προέρχονται από τα φυτά που επισκέπτεται η μέλισσα. Από αναλύσεις που έχουν γίνει στα ελληνικά μέλια, κατά μέσο όρο κάθε δείγμα περιείχε γυρεόκοκκους από 10-24 διαφορετικά είδη φυτών. Η γυρεοσκοπική ανάλυση είναι μια διαδικασία πολύ σημαντική για τον καθορισμό της βοτανικής προέλευσης αλλά και της χώρας συγκομιδής.

Κάποιος με ρώτησε κάποτε, αν ο λόγος που αφαιρείται η γύρη είναι για να προστατέψει άτομα που παρουσιάζουν αλλεργία, αλλά αυτό δεν ισχύει. Η γύρη που περιέχει το μέλι είναι σε τόσο μικρές ποσότητες, που στην ουσία λειτουργεί θεραπευτικά. Είναι γνωστό ότι καταναλώνοντας μέλι της περιοχής σας (που περιέχει γυρεόκοκκους των φυτών που σας ενοχλούν) μπορείτε σταδιακά να μειώσετε τα αλλεργικά συμπτώματα.

Η συγκεκριμένη μηχανή υπόσχεται φιλτράρισμα κάτω των 5μm! Μάλιστα στο εγχειρίδιο χρήσης αναφέρει ότι δεν θα είναι δυνατός ο εντοπισμός της χώρας προέλευσης.

Αφού λοιπόν η γύρη αποκαλύπτει την προέλευση του μελιού, γιατί κάποιος να θέλει να την αποκρύψει; Πράγματι για κανέναν στον κόσμο δεν θα είχε νόημα να μπει σ’ αυτού του είδους τη διαδικασία. Για κανέναν πλην ενός… Η Κίνα ξεκίνησε να διακινεί μέλι σε απίστευτα εξευτελιστικές τιμές και επειδή κανείς δε μπορούσε να τις ανταγωνιστεί, οι ΗΠΑ αποφάσισαν να επιβάλουν δασμούς στις εισαγωγές Κινεζικού μελιού. Τότε (2001) οι Κινέζοι τελειοποίησαν μια τεχνική, «υπερ-φιλτραρίσματος» του μελιού, που αφαιρούσε ολοκληρωτικά όλους τους γυρεόκοκκους και στη συνέχεια διακινούσαν το μέλι μέσω τρίτων χωρών και πλέον άνευ δασμών…

Γίνεται αντιληπτό ότι για να αφαιρεθούν όλοι οι γυρεόκοκκοι, πρέπει το μέλι να περάσει από ένα φίλτρο με οπές διαστάσεων μικρότερων των 10μm. Για να καταλάβετε αυτό είναι το μέγεθος των ερυθρών αιμοσφαιρίων που βρίσκονται στο αίμα σας! Το μέλι είναι ένα σχετικά παχύρρευστο υγρό και είναι αδύνατον να περάσει από οπές αυτού του μεγέθους. Γι αυτό θερμαίνεται ώστε να μειωθεί το ιξώδες του, κάποιες φορές του προστίθεται υγρασία ενώ του ασκείται και έντονη πίεση. Οι μηχανές αυτές είναι γνωστές ως Zero Micron Filtration.

Σε οποιαδήποτε ανάλυση, είτε στην ΕΕ είτε στις ΗΠΑ δε μπορεί να βρεθεί η βοτανική προέλευση αλλά και η χώρα παραγωγής. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι είναι από την Κίνα χωρίς πρακτικά να μπορούμε να το αποδείξουμε. Κανένας άλλος όμως στον κόσμο δεν έχει κίνητρο να μπει σ’ αυτή τη διαδικασία.

Ποιοι ωφελούνται απ’ το Κινέζικο μέλι;
Από την στιγμή που επιτρέπεται η ανάμιξη μελιών (περισσότερα εδώ), δόθηκε η δυνατότητα στους συσκευαστές να δημιουργήσουν χαρμάνια μελιών πχ Ελληνικό με Κινέζικο μέλι και στη συνέχεια να το διακινήσουν ως Ελληνικό. Σε οποιοδήποτε έλεγχο και ανάλυση το μέλι θα φαίνονταν Ελληνικό, αφού θα εμφανίζονταν μόνο οι γυρεόκοκκοι των Ελληνικών φυτών. Μάλιστα επειδή στο φιλτραρισμένο Κινέζικο μέλι δεν προκύπτει και η βοτανική προέλευση, ένας συσκευαστής μπορεί να το αναμίξει με ένα εμπορικό μέλι (πχ Θυμαρίσιο) και εφόσον η ποσοστιαία αναλογία των γυρεόκοκκων στο μείγμα πληροί τις προδιαγραφές (στο συγκεκριμένο παράδειγμα είναι 18%) αυτό σε κάθε ανάλυση θα προκύπτει Ελληνικό και Θυμαρίσιο!

Προσπαθήστε να αποφεύγετε να αγοράζετε μέλια από το σούπερ μάρκετ. Προτιμήστε μικρούς παραγωγούς και ακόμα καλύτερα μικρούς παραγωγούς της περιοχής σας. Τα μίγματα μελιών έχουν υποστεί μεγάλη επεξεργασία και έχουν χάσει κάθε θρεπτική αξία ενώ αρκετές φορές κατά την διαδικασία υπερ-φιλτραρίσματος γίνεται προσθήκη σιροπιού καλαμποκιού ή πατζαριού ώστε να αποκτήσει αρκετή υγρασία και να περάσει απ’ τις οπές.

Το μέλι που θα προμηθευτείτε από έναν μικρό παραγωγό και έχει εξαχθεί με τον τρόπο που συνηθίζεται (του διπλού φίλτρου) δεν έχει χάσει ούτε την γύρη αλλά ούτε και την πρόπολη. Επίσης  εφόσον δεν έχει αναμιχθεί με άλλες ποικιλίες δεν έχει θερμανθεί και άρα δεν παρουσιάζει απώλεια ωφέλιμων ενζύμων και διατηρεί την αντιοξειδωτική του δράση.

Στράτος Σαραντουλάκης
Μελισσοκόμος

Δραματική η μείωση των εντόμων.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν για έναν οικολογικό «αρμαγεδδώνα» έπειτα από τη δραματική πτώση του πληθυσμού των εντόμων. Τα τρία τέταρτα των ιπτάμενων εντόμων στη Γερμανία έχουν εξαφανιστεί κατά τα τελευταία 25 χρόνια και αυτό θα έχει σοβαρές συνέπειες για όλη τη ζωή στη Γη, λένε οι επιστήμονες.

Η κατάσταση είναι τραγική στις γεωργικές περιοχές. Οι ερευνητές θεωρούν ότι την μεγαλύτερη ευθύνη για αυτή την κατάσταση έχουν τα εντομοκτόνα και λιγότερο η κλιματική αλλαγή αλλά και η απώλεια των ενδιαιτημάτων τους. Αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση είναι πολύ πιθανό τα επόμενα χρόνια, η παραγωγική δυνατότητα των εντόμων να μειωθεί στο ελάχιστο δυνατό, με άμεση συνέπεια τη ολοκληρωτική εξαφάνισή τους.

«Τα έντομα αποτελούν περίπου τα δύο τρίτα της ζωής στη Γη [αλλά] υπήρξε κάποια τρομακτική πτώση», δήλωσε ο καθηγητής Dave Goulson του Πανεπιστημίου του Sussex, που πήρε επίσης μέρος στη νέα μελέτη. «Φαίνεται ότι φτιάχνουμε τεράστιες εκτάσεις γης που είναι αφιλόξενες στις περισσότερες μορφές ζωής (έντομα) και τώρα βρισκόμαστε σε μία πορεία προς τον οικολογικό «Αρμαγεδδώνα». Αν χάσουμε τα έντομα τότε όλα θα καταρρεύσουν», τόνισε.

Η έρευνα,δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Plos One.

Δουλεύοντας με τις μέλισσες αναγκάστηκα να μετακινούμαι προς τον κάμπο για το ξεχειμώνιασμα και πράγματι παρατήρησα ότι ο αριθμός και η ποικιλία των εντόμων που συναντώ στα άνθη του κάμπου είναι πολύ μικρότερη σε σχέση με αυτή του βουνού. Ο κυριότερος λόγος είναι φυσικά τα φυτοφάρμακα και το πρόβλημα είναι πως οι ίδιοι οι αγρότες δεν καταλαβαίνουν πως έτσι κάνουν κακό στις καλλιέργειες τους, μιας και αυτές πλέον δεν γονιμοποιούνται το ίδιο καλά.

Ένα εξαιρετικά καλά διατηρημένο απολίθωμα σφήκας 240εκ ετών!

Αυτό το εξαιρετικά καλά διατηρημένο απολίθωμα σφήκας, ηλικίας 240 εκατομμυρίων ετών, είναι το παλαιότερο που έχουμε ανακαλύψει μέχρι σήμερα. Η λεπτομέρεια των φτερών είναι απίστευτη! Σφήκες υπήρχαν ήδη από τα μέσα της Τριαδικής περιόδου, δηλαδή περίπου 245 εκ. έτη πριν.

Αυτές ήταν μάλλον μικρές. Κάτι σαν σφήκες μινιατούρες. Σύμφωνα με τους συγγραφείς της έρευνας, φαίνεται ότι, στις αρχές της ιστορίας τους, τα μεγαλόπτερα, μια πολύ μικρή τάξη ολομετάβολων εντόμων, ο αριθμός των οποίων εκτιμάται παγκοσμίως σε μόνο τριακόσια σωζόμενα είδη περίπου, τα ραφιδιόπτερα, μια επίσης αρκετά μικρή τάξη εντόμων, αλλά και τα υμενόπτερα (σφήκα, μέλισσα, μυρμήγκι κτλ), βίωσαν μια περίοδο όπου υπήρξαν πολύ μικρά, γεγονός που επηρέασε βαθιά τη δομή του σώματος τους.

Φωτογραφία: Dmitry Shcherbakov