Η γύρη ως εργαλείο ιατροδικαστικής

Η ιατροδικαστική επιστήμη καταφεύγει συχνά σε περίεργες μεθόδους, όπως για παράδειγμα ο εντοπισμός και η ανάλυση της γύρης. Πολλές υποθέσεις φόνων αλλά και αινίγματα της αρχαιολογίας έχουν λυθεί με αυτόν τον τρόπο.

Πότε πέθανε ο «άνθρωπος των πάγων», η καλοδιατηρημένη μούμια των Άλπεων που υπολογίζεται ότι έζησε πριν από περίπου 5250 χρόνια; Σε αυτό το ερώτημα οι επιστήμονες κατάφεραν να απαντήσουν μελετώντας τα ίχνη γύρης που εντόπισαν στο πεπτικό σύστημα της μούμιας των Άλπεων. Ο «Έτζι», όπως τον αποκαλούν στα γερμανικά, πέθανε πιθανώς από εχθρικά βέλη κατά τη διάρκεια επίθεσης που έλαβε χώρα την άνοιξη. Αυτό καταμαρτυρούν τα ίχνη γύρης που εντοπίζονται μέχρι σήμερα. Αντίστοιχα, χάρη στα ίχνη γύρης εξιχνιάστηκε και το μυστήριο γύρω από την εξαφάνιση της μικρής Πέγκυ πριν από 17 χρόνια στη Βαυαρία. Το πτώμα της βρέθηκε τυχαία σε δάσος της Θουριγγίας και ταυτοποιήθηκε, μεταξύ άλλων επειδή βρέθηκαν ίχνη γύρης.

«Η ιατροδικαστική ανάλυση της γύρης είναι μια εξαιρετικά λεπτομερής, τεκμηριωμένη και ‘όμορφη’ μέθοδος όταν γίνεται από τους κατεξοχήν ειδικούς», λέει ο εγκληματολόγος Μαρκ Μπένεκε από την Κολωνία. «Αποτελεί μια σημαντική συνεισφορά της βοτανικής στην εγκληματολογία». Οι ειδικοί που ασχολούνται με τη μελέτη και την ανάλυση της γύρης ονομάζονται παλυνολόγοι – από τα παλυνόμορφα, τα οποία αποτελούν μικροσκοπικού μεγέθους φυτικές και ζωικές δομές.

Μια από τις λίγες ειδικούς που υπάρχουν παγκοσμίως είναι και η καθηγήτρια Μαρτίνα Βέμπερ από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Σε αυτή προστρέχουν ειδικοί αστυνομικοί, ανακριτές και εγκληματολόγοι ακόμη και από άλλες χώρες, προκειμένου να ακούσουν τη γνώμη τους.

Όσο πιο σπάνια η γύρη τόσο πιο εύκολη η εγκληματολογική ταυτοποίηση 

Η Αυστρία θεωρείται πρωτοπόρος σε θέματα εγκληματολογικής ανάλυσης γύρης. Ήδη το 1959 καταγράφηκε η πρώτη περίπτωση εξιχνίασης εγκλήματος βάσει των αναλύσεων της παλυνολογίας. Χάρη σε μια απολιθωμένη γύρη από άνθη καρυδιάς οι ανακριτές κατάφεραν να ταυτοποιήσουν ένα θύμα και να εντοπίσουν τον δράστη. Για να γίνει ο συσχετισμός πτώματος και δράστη αναλύθηκαν εκατοντάδες δείγματα μικροσκοπικών κόκκων γύρης. Η ανάλυση των δειγμάτων και η σύγκρισή τους μπορεί να οδηγήσει σε απρόσμενα αποτελέσματα.

Μάλιστα όσο πιο σπάνια είναι η μορφή γύρης που εντοπίζεται στα ευρήματα ενός εγκλήματος «τόσο το καλύτερο», εξηγεί η Βέμπερ. Τότε γίνεται πιο εύκολη η διαδικασία ταυτοποίησης. Κάτι τέτοιο συνέβη με ένα δείγμα σπάνιας γύρης από τη Νέα Ζηλανδία που εντοπίστηκε σε έναν ύποπτο για δολοφονία και στο επίμαχο πτώμα. Οι ειδικοί που χειρίζονταν την υπόθεση κατέληξαν έτσι στο συμπέρασμα ότι ο εντοπισμός των συγκεκριμένων κόκκων γύρης δεν μπορούσε να είναι τυχαίος.

Αλλά γιατί η γύρη θεωρείται τόσο «καλό» εύρημα σε μια εγκληματολογική ανάλυση; «Τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα είναι εξαιρετικοί συλλέκτες γύρης», σημειώνει επίσης η Βέμπερ, ενώ οι κόκκοι γύρης είναι ανιχνεύσιμοι στα ρούχα ακόμη και μετά από πολλές πλύσεις. Επίσης με τη βοήθεια ειδικών αναλύσεων η γύρη μπορεί να εντοπιστεί ακόμη και σε απειροελάχιστες ποσότητες στο ανθρώπινο αναπνευστικό και πεπτικό σύστημα καθώς και στα μαλλιά. Όλα αυτά λειτουργούν, λοιπόν, ως ένα σπάνιο μεν σημαντικό βοήθημα δε για την ιατροδικαστική και την εγκληματολογία.

πηγή: DW (Dpa, Φρανκ Κρίστιανσεν / Δήμητρα Κυρανούδη)

Advertisements

Οι τρομακτική αύξηση της θερμοκρασίας τα τελευταία 120 χρόνια, σε ένα γράφημα.

Οι αύξηση της θερμοκρασίας σε 191 χώρες από το 1900 έως το 2017:

Τα στοιχεία έχουν αντληθεί από το National Aeronautics and Space Administration, Goddard Institute for Space Studies

Η περίεργη συμπεριφορά των μελισσών κατά την έκλειψη

Κατά την ολική έκλειψη Ηλίου που ήταν ορατή στις ΗΠΑ το 2017, οι άνθρωποι μαζεύτηκαν για να κοιτάξουν μαγεμένοι τον ουρανό, την στιγμή που οι καμηλοπαρδάλεις κινούνταν γρήγορα προς τον αχυρώνα όπως κάνουν τη νύχτα ενώ οι πιγκουίνοι άρχισαν να βγάζουν θορύβους. Οι μέλισσες όμως, σύμφωνα με μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στα Annals of the Entomological Society of America, απλώς σταμάτησαν και αποφάσισαν να κάνουν ένα διάλειμμα από τις πολυάσχολες ζωές τους.

Την 21η Αυγούστου του 2017, οι μέλισσες σταμάτησαν να κάνουν το οτιδήποτε. Προηγουμένως οι επιστήμονες εγκατέστησαν μικροσκοπικά μικρόφωνα στις κυψέλες τους, ώστε να ελέγξουν πώς τα έντομα θα αντιδρούσαν κατά τη διάρκεια της έκλειψης, όταν δηλαδή το φως θα μειώνονταν. Πριν ξεκινήσει το πείραμα, η ομάδα ανέμενε ότι οι μέλισσες θα κινούνταν πιο αργά, όπως κάνουν όταν ο Ήλιος αρχίζει να δύει, αλλά αυτό δεν συνέβη.

Αντ ‘αυτού, οι μέλισσες ήταν δραστήριες, όπως συνήθως, μέχρι την στιγμή που η Σελήνη κάλυψε ολόκληρο τον Ηλιακό δίσκο και είχαμε ολική έκλειψη. Τότε, σαν κάποιος να γύρισε έναν διακόπτη, οι μέλισσες σταμάτησαν να κάνουν το οτιδήποτε, και μπήκαν στη φάση της χαμηλής κατανάλωσης ενέργειας, μέχρις ότου ο Ήλιος ξαναφάνηκε. «Αναμενόταν, με βάση τις αναφορές που έχουμε από τη βιβλιογραφία, ότι η δραστηριότητα των μελισσών θα έπεφτε καθώς το φως θα εξασθενούσε και θα έφτανε στο ελάχιστο όταν θα κρύβονταν εντελώς ο Ήλιος», δήλωσε ο Dr. Candace Galen του Πανεπιστημίου του Μισσούρι.

«Αλλά κανείς δεν περίμενε ότι αυτό θα γινόταν τόσο απότομα. Ήταν σαν να έσβησαν. Αυτό μας εξέπληξε» συνέχισε ο Galen. Πολλά ζώα ακόμα παρουσιάζουν περίεργη συμπεριφορά κατά την έκλειψη. Οι αράχνες αποσυναρμολογούν τους ιστούς τους, οι μαύρες αρκούδες τρέχουν σε κύκλους και στη συνέχεια μετά την επιστροφή του ήλιου ηρεμούν, ενώ τα καβούρια βγαίνουν στην ακτή πιθανώς πιστεύοντας ότι είναι νύχτα και ότι δεν θα υπάρχουν πουλιά για να τους επιτεθούν.

Η έρευνα διεξήχθη με τη βοήθεια απλών πολιτών και μαθητών σε ολόκληρο το Όρεγκον, το Αϊντάχο και το Μιζούρι. Το αποτέλεσμα ήταν πραγματικά απροσδόκητο, και μέχρι στιγμής σε μεγάλο βαθμό ανεξήγητο. Ήδη προετοιμάζονται για την επόμενη ηλιακή έκλειψη που αναμένεται στο Μιζούρι το 2024.

Οι Κέδροι του Θεού, που επέζησαν από εκστρατείες και πολέμους, τώρα απειλούνται από την κλιματική αλλαγή.

Περπατώντας κανείς ανάμεσα στους κέδρους του Λιβάνου, αισθάνεται ότι βρίσκεται στη συντροφιά αρχέγονων οντοτήτων της Γης. Αμέτρητα δέντρα ηλικίας άνω των 1.000 ετών, απλώνουν τα οριζόντια κλαδιά τους πάνω από τα κεφάλια των επισκεπτών, με τις ρίζες τους βαθιά μέσα στο ασβεστολιθικό έδαφος.

Ένας κέδρος στο δάσος του Τανουρίν που πέθανε έπειτα από προσβολή εντόμων (Josh Haner/The New York Times)

Οι κέδροι ευδοκιμούν λόγω της υγρασίας και των ασυνήθιστα χαμηλών θερμοκρασίώνς της περιοχής, που δημιουργούν ένα σπάνιο οικοσύστημα για τη Μέση Ανατολή. Καθώς όμως το κλίμα αλλάζει απότομα, τα δάση του Λιβάνου κινδυνεύουν για πρώτη φορά στην ιστορία τους με εξαφάνιση. Οι ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες στη χώρα περιορίζουν τις βιώσιμες ζώνες των κέδρων σε μεγαλύτερα υψόμετρα.

Νέοι κέδροι ξεπετάγονται από το έδαφος στο δάσος του Μπαρούκ.

Το πιο διάσημο δάσος κέδρων του Λιβάνου είναι το Δάσος των Κέδρων του Θεού (αραβικά: Horsh Arz el-Rab, Χορς Αρζ ελ-Ραμπ) που βρίσκεται στο κεδροδάσος του όρους Μαχμάλ σε ύψος 1.920 μέτρων, με κέδρους που ξεπερνούν σε ηλικία και τα 1.500 χρόνια. Η πιο ονομαστή συστάδα κέδρων βρίσκεται στην περιοχή που είναι γνωστή ως «Κέδροι του Θεού», κοντά στην πόλη Μπσαρί στο βόρειο Λίβανο, όπου υπάρχουν 375 υπεραιωνόβιοι κέδροι.

Δεξιά ένας νεκρός κέδρος δίπλα σε έναν υγιή στο δάσος του Τανουρίν.

Στους κέδρους του Λιβάνου υπάρχουν αναφορές τόσο στο «Έπος του Γκιγκαλμές» όσο και στην Παλαιά Διαθήκη. Τα δάση από κέδρους του Λιβάνου προμήθευσαν το περιζήτητο ξύλο τους (cedrus libani), με το οποίο οικοδομήθηκε ο Ναός του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ. Οι Φοίνικες και οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν το ξύλο των κέδρων του Λιβάνου για τη ναυπήγηση των πλοίων τους και ο Ναβουχοδονόσωρ Β’, βασιλιάς της Βαβυλώνας τον 6ο π. Χ. αιώνα, υλοτομούσε τους κέδρους για να χρησιμοποιηθούν ως δομικό υλικό σε κατασκευές. Επίσης, η ρητίνη (resina cedir) και το έλαιο (oleum cedri) του κέδρου χρησιμοποιούνταν στην ιατρική, αλλά και για τη μουμιοποίηση των φαραώ της Αιγύπτου.

Αυτοί οι κέδροι φυτεύτηκαν πριν από 90 χρόνια για να δημιουργήσουν σκιά σε μια αυλή ενός σπιτιού νοτιοανατολικά της Βηρυτού.

Τα δέντρα αυτά χρειάζονται πολύ χαμηλές θερμοκρασίες για να πολλαπλασιαστούν και έτσι η επιβίωσή τους στις χαμηλότερες πλαγιές, που οι θερμοκρασίες είναι υψηλότερες, γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Το ιδανικό υψόμετρο για τους κέδρους είναι μεταξύ 1.400 και 1.800 μέτρων αλλά σε πειράματά τους οι γεωπόνοι ανακάλυψαν πως τα δέντρα αυτά μπορούν να επιβιώσουν μέχρι και στα 2.100 μέτρα. Σε δάση όπως το Μπαρούκ όμως, δεν υπάρχει περιθώριο για τους κέδρους να «στείλουν» τους σπόρους τους σε ψηλότερα υψόμετρα. Τα πρώτα 40 με 50 χρόνια της ζωής τους, τα δέντρα αυτά μεγαλώνουν πάρα πολύ αργά.

Πολιτικές αφίσες στη Βηρυτό.

Οι κλιματολόγοι προειδοποιούν πως, αν οι θερμοκρασίες συνεχίσουν να ανεβαίνουν (όπως αναμένεται), μέχρι το 2100 οι κέδροι θα μπορούν να ευδοκιμήσουν μόνο στο βορειότερο άκρο του Λιβάνου. Ωστόσο ούτε εκεί η εικόνα είναι ιδανική αφού στο πυκνότερο δάσος κέδρων, στο Φυσικό Καταφύγιο του Τανουρίν, το 7% των δέντρων ξεράθηκε στις αρχές του 2000, από έντομα που έκαναν την εμφάνισή τους μετά το 1997.

Η Λιλιάν Κεϊρούζ είναι μια καλλιτέχνης που σχεδιάζει πάνω σε ξύλο κέδρου, το οποίο συλλέχθηκε νομίμως από το δάσος των Κέδρων του Θεού.

Από τα δεκάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα δασών στα υψίπεδα του Λιβάνου όμως, μόνο 17 τ.χλμ απομένουν σε διάσπαρτα άλση. Οι κέδροι χρειάζονται το χιόνι για την επιτυχημένη επικονίαση τους. Όμως και ο φετινός χειμώνας ήταν «απογοητευτικά ήπιος», όπως εξηγούν οι ειδικοί. Ο συντονιστής οικοτουρισμού στο καταφύγιο βιόσφαιρας του Σουφ, Ομάρ Αμπού Άλι, επισημαίνει τα ανησυχητικά σημάδια. «Οι πρώτοι βλαστοί δεν εμφανίζονταν πριν τις αρχές του Μαΐου αλλά φέτος βγήκαν από τον Απρίλιο.»

Νομίσματα που απεικονίζουν κέδρους στο μουσείο της Τράπεζας του Λιβάνου στη Βηρυτό.

«Όσο πιο νωρίς φυτρώνουν τόσο πιο ευάλωτοι είναι, αυτή η πρόωρη βλάστηση μπορεί να τους οδηγήσει στον θάνατο». Τις προηγούμενες δεκαετίες, έβρεχε ή χιόνιζε 105 ημέρες τον χρόνο. Το χιόνι στα μεγαλύτερα υψόμετρα κάλυπτε το έδαφος ακόμα και για 4 μήνες. Τον περασμένο χειμώνα όμως έβρεξε μόλις 40 ημέρες και το χιόνι κράτησε για έναν μήνα. «Η κλιματική αλλαγή είναι γεγονός εδώ», λέει ο διευθυντής της Βιόσφαιρας του Σουφ, Νιζάρ Χανί. «Το δάσος των κέδρων “μεταναστεύει” σε μεγαλύτερα υψόμετρα αλλά δεν είναι σίγουρο πως θα καταφέρουν να το ακολουθήσουν και τα υπόλοιπα είδη με τα οποία συμβιώνει», τονίζει ο Χανί, που φοβάται ακόμα πιο σοβαρές εκτροπές του οικοσυστήματος στο άμεσο μέλλον.

Νεαροί κέδροι σε ένα φυτώριο του Λιβάνου.

Μία έρευνα του 2010 προειδοποιούσε ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη στον υφιστάμενο ρυθμό θα οδηγήσει στην πλήρη εξαφάνιση των κέδρων από το Σουφ. Μετά τη φετινή, περιορισμένη χιονόπτωση οι υπεύθυνοι του καταφυγίου στο Τανουρίν, είχαν προετοιμαστεί ψυχολογικά για μία δύσκολη σεζόν. Η κατάσταση επιδεινώθηκε από το Cephalcia tannourinensis, ένα έντομο που τρέφεται από τις μικρές βελόνες των κέδρων. Το έντομο ήταν άγνωστο στους επιστήμονες μέχρι το 1998, που ο Λιβανέζος εντομολόγος Ναμπίλ Νεμέρ το συνέδεσε με την εκτεταμένη καταστροφή κέδρων της προηγούμενης χρονιάς.

Κέδροι φυτεμένοι σε σειρές σε μια πλαγιά πάνω από το δάσος των Κέδρων του Θεού.

Παλιότερα, το έντομο δεν βασιζόταν στους κέδρους για την επιβίωσή του καθώς ξεχειμώνιαζε κάτω από το χώμα. Καθώς όμως τα χιόνια άρχισαν να λιώνουν νωρίτερα, τα έντομα αυτά άρχισαν να αφήνουν τα αυγά τους στις νέες ρίζες των κέδρων, καταστρέφοντας τα μικρά δέντρα. «Είμαστε σε έναν αγώνα δρόμου», παραδέχεται ο Χανί. «Και δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο».

πηγή: New York Times / Φωτογραφίες Josh Haner.

Βρέθηκε το αρχαιότερο ζωντανό δέντρο της Ευρώπης

Ένα πεύκο (Pinus heldreichii) που αναπτύσσεται στη νότια Ιταλία είναι 1.230 ετών, κερδίζοντας έτσι τον τίτλο του επιστημονικά χρονολογημένου πιο μεγάλου σε ηλικία δέντρου στην Ευρώπη. Επιπλέον, το αρχαίο πεύκο φαίνεται πως βιώνει μια ώθηση στην ανάπτυξη κατά τις τελευταίες δεκαετίες, όπου προστέθηκαν μεγαλύτεροι δακτύλιοι στον κορμό του, παρόλο που πολλά δέντρα στην περιοχή της Μεσογείου βιώνουν μείωση της ανάπτυξης.

Η ανακάλυψη δείχνει ότι ορισμένα δέντρα μπορούν να επιβιώσουν για αιώνες ακόμη και όταν είναι αντιμέτωπα με ακραίες αλλαγές στο κλίμα. Αυτό το αρχαίο πεύκο, για παράδειγμα, έχει επιβιώσει από μια κρύα περίοδο κατά τη διάρκεια των μεσαιωνικών χρόνων και έπειτα έζησε σε πολύ πιο υψηλές θερμοκρασίες, συμπεριλαμβανομένων περιόδων ξηρασίας. Αν αναλυθεί η ανάπτυξή του μέσα από τόσα χρόνια μεταβαλλόμενων συνθηκών, αυτό θα βοηθήσει τους επιστήμονες να καταλάβουν καλύτερα πώς τα δάση θα μπορούσαν να ανταποκριθούν στις σύγχρονες κλιματικές αλλαγές, λέει η ομάδα μελέτης.

«Η μελέτη τόσο μεγάλων σε ηλικία δέντρων είναι πολύτιμη για να προβλέψουμε καλύτερα τις μελλοντικές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στα δασικά οικοσυστήματα», λέει ο Maxime Cailleret από το Ελβετικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Δασών που μελετά τη θνησιμότητα των δένδρων. Ο Gianluca Piovesan από το Πανεπιστήμιο της Τοscia και οι συνάδελφοί του εντόπισαν το πεύκο σε μια απότομη, βραχώδη πλαγιά, ψηλά στα βουνά του Εθνικού Πάρκου Pollino.

Ενώ το δέντρο φαινόταν πολύ μεγάλο σε ηλικία, η ομάδα συνειδητοποίησε σύντομα ότι ο καθορισμός της πραγματικής ηλικίας του δεν θα ήταν τόσο απλός καθώς δεν μπορούσε να γίνει με χρονολόγηση των δακτυλίων του. Το κεντρικό τμήμα του δέντρου, το οποίο θα περιείχε τους αρχαιότερους δακτυλίους, έλειπε. «Το εσωτερικό του ξύλου ήταν σαν σκόνη – δεν το είδαμε ποτέ», λέει ο Alfredo Di Filippo, μέλος της ομάδας. «Έλειπαν τουλάχιστον 20 εκατοστά ξύλου, πράγμα που αντιπροσωπεύει πολλά χρόνια».

Οι ρίζες του δέντρου ήταν σε καλύτερη κατάσταση, οπότε η ομάδα αποφάσισε να ερευνήσει αν θα μπορούσε να αποκαλύψει την ηλικία του χρησιμοποιώντας μια νέα μέθοδο που συνδυάζει μερικές υπάρχουσες τεχνικές. Αν και τόσο ο κορμός και οι ρίζες ενός δέντρου παράγουν ετήσια δακτυλίους, μπορούν να αναπτυχθούν με διαφορετικούς ρυθμούς, κάτι που δεν κάνει εύκολο να συσχετιστεί η ανάπτυξή τους. Ωστόσο, τα δείγματα που χρονολογούνται από τις εκτεθειμένες ρίζες του επέτρεψαν στους ερευνητές να προσδιορίσουν πότε βλάστησε το δέντρο.

Η ομάδα ήταν στη συνέχεια σε θέση να διασταυρώσει την ανάπτυξη δακτύλων σε δείγματα ρίζας και κορμού για να αποκαλύψει τα χρόνια που λείπουν από τον κορμό. «Συνδυάζοντας αυτές τις δύο μεθόδους, κατορθώσαμε να καθορίσουμε το χρονοδιάγραμμα με μεγαλύτερη ακρίβεια», λέει ο Piovesan.

Η ηλικία του δέντρου είναι εντυπωσιακή, λαμβάνοντας υπόψη τον πυκνό ανθρώπινο πληθυσμό που αναπτύχθηκε στην περιοχή κατά τη διάρκεια των τελευταίων χιλιετιών, λέει ο Oliver Konter από το Πανεπιστήμιο του Mainz στη Γερμανία. Αυτός ο επιστήμονας είναι που εντόπισε ένα πεύκο 1.075 ετών στη βόρεια Ελλάδα και που έως τώρα θεωρούνταν το μεγαλύτερο σε ηλικία δέντρο στην Ευρώπη.

Οι δασικές εκτάσεις έχουν αξιοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό από τους ανθρώπους σε αυτό το χρονικό πλαίσιο, καθώς η γη έχει χρησιμοποιηθεί για τη γεωργία και οι πόλεις έχουν εξαπλωθεί. Ωστόσο, απομακρυσμένες περιοχές, όπως αυτή η γη των αρχαίων πεύκων, γλίτωσαν λόγω της δυσκολίας στην πρόσβαση. Παρόλο που το πάρκο φιλοξενεί χιλιάδες πεύκα του είδους Pinus heldreichii, τα περισσότερα είναι ηλικίας μεταξύ 500 και 600 ετών. Η ομάδα διαπίστωσε μόνο τρία ακόμη που είναι πιθανό να είναι ηλικίας άνω των χιλίων ετών.

Οι λόγοι για την ευνοϊκή ανάπτυξη που παρουσιάζει το πεύκο είναι πιθανόν να είναι πολύπλοκοι. Εν μέρει, τα ψηλά βουνά έχουν το δικό τους μικροκλίμα, όπου οι θερμοκρασίες παραμένουν πιο δροσερές. Ο Piovesan και η ομάδα του πιστεύουν επίσης ότι έχει συμβάλει και η μείωση της ρύπανσης λόγω των πρόσφατων ευρωπαϊκών νόμων και των προσπαθειών επανόρθωσης.

Επιπλέον, η μοναδική βιολογία των δένδρων μπορεί να βοηθήσει το παλιό πεύκο να επιβιώσει. Σε αντίθεση με τα ζώα, η γήρανση δεν είναι προγραμματισμένη φυσικά, επομένως είναι θεωρητικά αθάνατα. Οι σεκόγιες που αναπτύσσονται σε ανέγγιχτα τοπία στις Η.Π.Α., μπορεί μερικές φορές να είναι χιλιάδες ετών. Τα κωνοφόρα, τα οποία αναπτύσσονται αργά, είναι γνωστό ότι ζουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, εν μέρει επειδή παραμένουν μικρότερα για μεγαλύτερα τμήματα της ζωής τους, καθιστώντας τα λιγότερο ευάλωτα σε ακραία γεγονότα όπως η ξηρασία και οι καταιγίδες.

Επιπλέον, τα παλιά δένδρα μπορεί να θεωρηθούν ζωντανοί οργανισμοί όταν στην πραγματικότητα ζουν μόνο μικρά μέρη αυτών. Στην περίπτωση του αρχαίου πεύκου, το μεγαλύτερο μέρος του στέμματος του πέθανε, αλλά θα μπορούσε ενδεχομένως να συνεχίσει να ζει σε αυτήν την κατάσταση για αιώνες περισσότερο.

Πηγή: www.lifo.gr με πληροφορίες από National Geogrpahic 

Η Pinus heldreichii (κοινές ονομασίες: Ρόμπολο, Bosnian pine, whitebark pine, Heldreich pine) εμφανίζεται σποραδικά σε όρη της Βαλκανικής χερσονήσου και σε ένα απομονωμένο σταθμό στη νότια Ιταλία (Καλαβρία). Η σημερινή της εξάπλωση θεωρείται υπολειμματική, σε σχέση με ευρύτερη της προπαγετωνικής περιόδου. Είναι είδος βραδυαυξές, προσαρμοσμένο στις συνθήκες της υπαλπικής ζώνης των υψηλών βουνών της Βαλκανικής. Υπάρχουν διάσπαρτοι μικροί πληθυσμοί P. heldreichii που επιβιώνουν σε βραχώδεις ασβεστο λιθικές πλαγιές σε υψόμετρα 2.200-2.650 m.

Στην Ελλάδα εμφανίζεται στη Β. Πίνδο, το Βούρινο, το Βέρμιο, τον Όρβηλο και τον Όλυμπο, σε υψόμετρα από 1.300 έως 2.600 m. Είναι το πλέον ψυχρόβιο από τα αυτοφυή είδη πεύκης. Αναπτύσσεται σε αβαθή πετρώδη εδάφη που εδράζονται σε ασβεστολιθικά ή υπερβασικά πετρώματα και σπανιότερα σε γρανίτες. Συχνά, σε χαμηλότερα υψόμετρα απαντά σε μικτά δάση με τη μαύρη πεύκη, ενώ σε μεγάλα υψόμετρα σχηματίζει αμιγές δάσος μέχρι τα δασοόρια.

Κοράκης, Γ., 2015. Δασική βοτανική. [ηλεκτρ. βιβλ.] Αθήνα: Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών.

Γιατί οι εργάτριες σκοτώνουν τις βασίλισσες;

Γιατί οι μέλισσες προτιμούν ορισμένες βασίλισσες έναντι των άλλων; Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύεται στο Springer, δείχνει ότι κάποιες εργάτριες δολοφονούν τις βασίλισσες τους, εάν αυτές δεν γεννούν τον σωστό τύπο αρσενικών απογόνων.

Άκεντρες μέλισσες φρουρούν την είσοδο της φωλιάς τους. (Graham Wise/Flickr)

Ως άνθρωποι διαφέρουμε από τις μέλισσες καθώς είμαστε διπλοειδείς οργανισμοί. Αυτό σημαίνει ότι κάθε ένας από εμάς περιέχει δύο αντίγραφα του κάθε χρωμοσώματος (ένα από κάθε γονέα). Οι μέλισσες, ωστόσο, λειτουργούν λίγο διαφορετικά. Οι θηλυκές μέλισσες είναι διπλοειδείς (όπως και εμείς) προέρχονται δηλαδή από γονιμοποιημένα αυγά. Μια βασίλισσα πρέπει να ζευγαρώσει για να γεννήσει θηλυκές μέλισσες. Αλλά οι αρσενικές μέλισσες, γνωστές ως κηφήνες, είναι συνήθως απλοειδείς οργανισμοί, που δημιουργούνται από μη γονιμοποιημένα αυγά και μια βασίλισσα μπορεί να τα παραγάγει χωρίς ποτέ να ζευγαρώσει.

Η βασίλισσα γονιμοποιείται μια φορά, αποθηκεύει το σπέρμα και γεννάει για όλη την υπόλοιπη ζωή της. Έπειτα μπορεί να επιλέξει η ίδια τι είδους αυγό θα αφήσει σε κάθε κελί. Αν αυτό είναι γονιμοποιημένο, θα δημιουργηθεί μια θηλυκή εργάτρια, ενώ αν είναι αγονιμοποίητο θα δημιουργηθεί κηφήνας. Περιστασιακά, όμως, εμφανίζεται ένα σπανιότερο είδος αρσενικού πάνω στο οποίο η βασίλισσα δεν έχει κανέναν έλεγχο. Αυτά τα αρσενικά είναι διπλοειδή και συνήθως στείρα. Δημιουργούνται όταν ένας διπλοειδής οργανισμός (ουσιαστικά μια εργάτρια) “ξεγελιέται” και γίνεται αρσενικός. Αυτού του είδους οι κηφήνες είναι καταστροφικοί για την επιβίωση της αποικίας, επειδή καταναλώνουν πόρους, δεν μπορούν να συμβάλλουν στην αναπαραγωγή και όπως όλα τα αρσενικά υμενόπτερα (μέλισσες, μυρμήγκια και σφήκες) αρνούνται να εργαστούν.

Ο διάσπαρτος γόνος είναι συχνά σημάδι μεγάλης παρουσίας διπλοειδών κηφήνων.

Όταν καθορίζεται το φύλο το αναπτυσσόμενο σώμα των μελισσών εξετάζει μόνο ένα γονίδιο που ονομάζεται Complementary Sex Determination (CSD). Εάν αυτό το γονίδιο έχει δύο διαφορετικά αλληλόμορφα, προέρχεται δηλαδή από γονιμοποιημένο ωάριο, η μέλισσα γίνεται θηλυκή και εάν έχει μόνο ένα αλληλόμορφο, προέρχεται δηλαδή από ένα μη γονιμοποιημένο ωάριο, η μέλισσα γίνεται αρσενική. Κανονικά αυτό το σύστημα καθορισμού φύλου λειτουργεί καλά. Όμως εάν τυχαία η βασίλισσα ζευγαρώσει με ένα αρσενικό που φέρει ένα CSD αλληλόμορφο ίδιο με το δικό της, όπως για παράδειγμα σε περιπτώσεις αιμομιξίας, τότε οι μισοί διπλοειδείς απόγονοί της θα έχουν μόνο ένα είδος αλληλόμορφου CSD και θα γίνουν αρσενικοί αντί για θηλυκοί, μειώνοντας κατά το ήμισυ το εργατικό δυναμικό της νέας γενιάς.

Οι ερευνητές εξέτασαν το είδος Scaptotrigona depilis, ένα είδος άκεντρης μέλισσας που ζει στην Βραζιλία. Αφού δημιούργησαν δύο ομάδες αποικιών, με νέες και υγιείς βασίλισσες, τοποθέτησαν στη μία ομάδα, γόνο στείρων κηφήνων. Παρακολουθώντας την δραστηριότητά τους, παρατήρησαν ότι στις αποικίες που εισήχθησαν οι γόνοι με τα στείρα αρσενικά, οι βασίλισσες πέθαναν “μυστηριωδώς” περίπου 10 ημέρες μετά την εμφάνιση αυτών των αρσενικών. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλες οι βασίλισσες είχαν ελεγχθεί ενδελεχώς από τους ερευνητές και ότι δολοφονήθηκαν παρά το γεγονός ότι ο γόνος δεν ήταν δικός τους.

Πως όμως οι εργάτριες ανιχνεύουν τα στείρα αρσενικά; Οι ερευνητές έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα φυσιολογικά απλοειδή αρσενικά μυρίζουν διαφορετικά από τα στείρα διπλοειδή αρσενικά. Η μυρωδιά τους αρχίζει να διαφέρει μετά την 10η μέρα, ακριβώς τη στιγμή που οι βασίλισσες ξεκίνησαν “μυστηριωδώς” να πεθαίνουν. Μπορούν να τα βρουν νωρίτερα; Οι γνωστές μας μελιτοφόρες μέλισσες, Apis mellifera, είναι σε θέση να εντοπίζουν εύκολα αυγά και προνύμφες που είναι διπλοειδή αρσενικά και να τα σκοτώνουν. Όμως στις άκεντρες μέλισσες οι προνύμφες σφραγίζονται νωρίτερα και οι εργάτριες δεν έχουν καμία επαφή μαζί τους, μέχρι οι κηφήνες να εκκολαφτούν.

Το Αμερικανικό κόκκινο μυρμήγκι (Solenopsis invicta).

Αυτό το είδος συμπεριφοράς δε συναντάται μόνο στις μέλισσες. Τα μυρμήγκια και οι σφήκες επίσης δολοφονούν τις βασίλισσες τους. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Αμερικανικό κόκκινο μυρμήγκι στις αποικίες του οποίου δημιουργούνται “συμμορίες”. Κάθε “συμμορία” έχει την δικιά της οσμή που παράγεται από το συνδυασμό αλληλόμορφων ενός συγκεκριμένου γονιδίου, που επιτρέπει στα μυρμήγκια να εντοπίζουν ποιος είναι στη συμμορία τους και ποιος όχι. Οι εργάτριες θα σκοτώσουν βασίλισσες που έχουν διαφορετική οσμή. Στις κοινές σφήκες αλλά και μέλισσες οι εργάτριες συνήθως σκοτώνουν τις βασίλισσες τους όταν γεράσουν καθώς μειώνεται η ωοτοκία τους και εκπέμπουν λιγότερες φερομόνες.

Στράτος Σαραντουλάκης
Ορεινό Μέλι

Ορχιδέα Ophrys. Ένας απ’ τους μεγαλύτερους απατεώνες της φύσης!

Η ορχιδέα του γένους Ophrys είναι ένα απ’ τα πιο φαντασμαγορικά είδη ορχιδέας. Το όνομα της προέρχεται από την ελληνική λέξη οφρύς, δηλαδή φρύδια και αναφέρεται στις πλούσιες τρίχες που έχει γύρω από τα πέταλα. Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους απατεώνες της φύσης και αυτό γιατί έχει αναπτύξει μια ασυνήθιστη συμπεριφορά για να προσελκύσει επικονιαστές.

Αρσενική μέλισσα του είδους Andrena σε ψευδοσυνουσία με άνθος ορχιδέας Ophrys illyrica

Το κατώτερο πέταλο του άνθους της, που ονομάζεται γλωσσάριο, είναι πολύ μεγαλύτερο από τα υπόλοιπα. Χρησιμοποιείται από τα έντομα ως διάδρομος προσγείωσης. Αυτό το πέταλο όχι μόνο θυμίζει την πλάτη μιας θηλυκής μέλισσας, αλλά εκπέμπει και παρόμοιες φερομόνες. Οι φερομόνες είναι πτητικές ουσίες που παράγονται από ειδικούς αδένες αρκετών εντόμων. Οι ουσίες αυτές καθορίζουν το είδος αλλά και το φύλο. Η φερομόνη του θηλυκού, για παράδειγμα, είναι ενδεικτική της παρουσίας οίστρου και προσελκύει τα ώριμα αρσενικά για αναπαραγωγή.

Οφρύς η μελισσοφόρος (Ophrys apifera)

Το τεράστιο βιοχημικό οπλοστάσιο των φυτών, κατάφερε να αναπαράγει αυτές τις ουσίες ώστε να παραπλανήσει και να προσελκύσει τα αρσενικά έντομα. Αρκετά είδη του γένους Ophrys έχουν εξειδικευτεί να θυμίζουν συγκεκριμένα είδη θηλυκών μελισσών. Για παράδειγμα τα ορχεοειδή του γένους Ophrys, εκλύουν στην ατμόσφαιρα το τερπενοειδές δ-καδινένιο που αποτελεί τη φερομόνη μια θηλυκής μέλισσας Andrena. Η ορχιδέα Ophrys bombyliflora θυμίζει την θηλυκή μέλισσα Eucera κ.ο.κ.

Αρσενική μέλισσα του είδους Eucera σε ψευδοσυνουσία με άνθος ορχιδέας Ophrys bombyliflora

Έτσι τα αρσενικά, με πλήρη απώλεια συνείδησης, γελοιοποιούνται προσπαθώντας να συνουσιαστούν με το άνθος της. Στη μάταιη αυτή προσπάθεια, σ’ αυτήν την ψευδοσυνουσία, το αρσενικό τραντάζει τους στήμονες απ’ τους οποίους πετάγεται γύρη, η οποία πασπαλίζει το σώμα της μέλισσας. Αφού καταλάβει ότι εξαπατήθηκε, το αρσενικό, όντας αθεράπευτα διεγερμένο, αναζητεί νέες περιπέτειες. Έτσι είτε θα καταλήξει να βρει τελικά μια θηλυκή μέλισσα και να διαιωνίσει το είδος του, είτε θα συνεισφέρει στη διαιώνιση ενός άλλου είδους, της ορχιδέας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το φυτό έχει διαπράξει απάτη. Μάλιστα σ’ αντίθεση με τα υπόλοιπα φυτά που δίνουν αμοιβή (νέκταρ) η συγκεκριμένη ορχιδέα γλιτώνει και τα μεταφορικά για τη γύρη!

Στράτος Σαραντουλάκης – Ορεινό Μέλι