Φερομόνη ίχνους

Οι μέλισσες στο τελευταίο άρθρο του ταρσού και στα τρία ζεύγη ποδιών τους διαθέτουν τον αδένα Arnhart. Όταν μία εργάτρια περπατά πάνω σε ένα άνθος, αφήνει μια ελαιώδη ουσία, μικρής πτητικότητας, η οποία είναι γνωστή ως «φερομόνη ίχνους».

Πλευρική όψη, σε μεγέθυνση, του τελευταίου μέρους (άρθρου), που ονομάζεται ταρσός του ποδιού μιας μέλισσας, όπου α) διακρίνεται ο αδένας Arnhart.

Αυτή η φερομόνη τις βοηθάει να προσανατολιστούν ενώ παράλληλα προσελκύει και άλλες μέλισσες, που θα περάσουν από εκεί κοντά. Οι μέλισσες προσελκύονται περισσότερο σ’ ένα άνθος όταν υπάρχουν σε αυτό επιπρόσθετες οι φερομόνες ίχνους.

Υπάρχει επίσης η άποψη ότι οι μέλισσες χρησιμοποιούν τη φερομόνη ίχνους για να μαρκάρουν φυτά στα οποία τελείωσε το νέκταρ, ώστε να μην δέχονται άλλες επισκέψεις*.

*Free, J.B. 1987. Pheromones of Social Bees.

Παραπλάνηση

Οι μέλισσες δεν μπορούν να διακρίνουν διαφορές ανάμεσα στα σχήματα της πρώτης σειράς, αλλά ούτε και ανάμεσα σε αυτά της δεύτερης. Μπορούν όμως να ξεχωρίσουν εύκολα ένα σχήμα της πρώτης σειράς από ένα της δεύτερης.

Η ερώτηση λοιπόν είναι η εξής: Στον επάνω όροφο αυτών των κυψελών έχει δημιουργηθεί μια δεύτερη είσοδος ώστε να διευκολύνονται οι μέλισσες και να γίνεται ταχύτερα η συλλογή. Πιστεύετε ότι οι μέλισσες είναι σε θέση να τις ξεχωρίσουν ή θα υπάρξει παραπλάνηση;

Δηλαδή μία μέλισσα που θα βγει για παράδειγμα από την στρογγυλή είσοδο, επιστρέφοντας κουρασμένη θα μπορέσει να βρει την κυψέλη της ή θα μπει στην 449 γιατί δεν την ξεχωρίζει απ’ την δική της; Οι μέλισσες που ξεγελιούνται οδηγούνται στον θάνατο καθώς τις σκοτώνουν, εκτός κι αν κατά την είσοδό τους κουβαλούν μέλι. Οπότε η παραπλάνηση είναι ένα σοβαρό πρόβλημα.

Η απάντηση λοιπόν είναι ότι η στρογγυλή είσοδος της 313 σε σχέση με τη μακρόστενη της 449 στα μάτια των μελισσών διαφέρει ελάχιστα. Η σανίδα πτήσης μπροστά στις εισόδους δεν κάνει καμία διαφορά στην αντίληψή τους παρότι αυτή στην 449 είναι εμφανώς μεγαλύτερη. Το μπλε όμως της 313 με το κίτρινο της 449 στις εισόδους των λευκών ορόφων, είναι καταλυτικό για την αποφυγή του ξεγελάσματος τους.

Αντίστοιχα στους κάτω ορόφους οι κυψέλες έχουν ακριβώς τις ίδιες εισόδους. Οι αριθμοί 313 και 449 είναι ακριβώς τα ίδια σχήματα για τις μέλισσες. Απλά μαύρες γραμμές. Το συμπαγές πράσινο της πρόσοψης του 313 με το γραμμικό του 449 είναι εξαιρετικά διαφορετικά για τα μάτια των μελισσών.

Τα Μυρμήγκια του Μελιού

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν συνδέσει το μέλι με τις μέλισσες. Η γνωστή μας μέλισσα (Apis mellifera) όμως δεν είναι το μόνο έντομο που φτιάχνει μέλι. Βομβίνοι, σφήκες, άκεντρες μέλισσες και πεταλούδες φτιάχνουν επίσης μέλι, όμως κανένα από αυτά τα έντομα δεν παρουσιάζει τόσο εντυπωσιακή συμπεριφορά όσο τα μυρμήγκια του μελιού.

Η άκεντρη μέλισσα (Melipona) που ζει στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές της γης, παράγει ένα μέλι με μεγαλύτερη ρευστότητα και πιο αψιά γεύση από αυτά που έχουμε συνηθίσει. Βέβαια η παραγωγή είναι πολύ μικρότερη και η συγκομιδή πιο περίπλοκη, όμως η ζήτηση του μελιού της Melipona παρουσιάζει αυξανόμενη τάση, καθώς θεωρείται θεραπευτικό, ενώ και η γονιμοποίηση κάποιων ενδημικών φυτών γίνεται καλύτερα από αυτές τις μέλισσες.

Οι βομβίνοι φτιάχνουν και αυτοί μέλι, αν και σε πολύ μικρότερη κλίμακα, μιας και όλα τα μέλη της αποικίας χάνονται πριν το χειμώνα και διαχειμάζουν μόνο οι νέες συζευγμένες βασίλισσες. Έτσι δεν χρειάζεται να αποθηκεύουν μεγάλες ποσότητες. Επίσης διάφορα είδη σφηκών, ιδιαίτερα οι Μεξικανικές σφήκες μελιού (Brachygastra spp.) αποθηκεύουν νέκταρ στις φωλιές που φτιάχνουν από χαρτί.

Πολλά έντομα λοιπόν συλλέγουν και αποθηκεύουν νέκταρ ώστε να το χρησιμοποιήσουν αργότερα, ωστόσο τα μυρμήγκια Honeypot δεν αποθηκεύουν το νέκταρ στη φωλιά τους, αλλά κάνουν κάτι ακόμα πιο εντυπωσιακό. Κάποια μέλη της αποικίας μετατρέπονται σε ζωντανές αποθήκες τροφίμων. Αποθηκεύουν το νέκταρ στις κοιλιές τους, οι οποίες διογκώνονται τόσο πολύ που φτάνουν να γίνουν πολλές φορές μεγαλύτερες από το κανονικό τους μέγεθος και δρουν ουσιαστικά ως δεξαμενές τροφίμων για την αποικία.

Όταν οι κοιλιές τους γεμίσουν, κρέμονται ανάποδα, ακίνητα μέσα στις υπόγειες φωλιές τους. Άλλες εργάτριες τα φροντίζουν και τα καθαρίζουν και αντλούν νέκταρ όταν χρειαστούν για να τροφοδοτήσουν την υπόλοιπη αποικία. Όσο βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση, πρησμένα, δεν μπορούν να κινηθούν. Το μέγεθος της κοιλιάς τους μπορεί να φτάσει αυτό μιας ρόγας σταφυλιού.

Ορισμένα είδη αυτών των μυρμηγκιών ζουν σε εξαιρετικά καυτές ερήμους, ενώ άλλα σε δασικές εκτάσεις που είναι κάπως δροσερές αλλά εξακολουθούν να είναι πολύ ξηρές για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα, στο πολύ καλά μελετημένο Myrmecocystus mexicanus που ζει στους στους άγονους οικοτόπους της νοτιοδυτικής Αμερικής, έχει παρατηρηθεί ότι στείρες εργάτριες ενεργούν ως ζωντανές αποθήκες τροφίμων σε περιόδους έλλειψης τροφίμων.

Τα μυρμήγκια Honeypot όπως το είδος Melophorus bagoti αλλά και το Camponotus spp. είναι βρώσιμα έντομα και αποτελούν μέρος της διατροφής διαφόρων αυτόχθονων Αυστραλών, οι οποίοι ξύνουν με τα χέρια την επιφάνεια ώστε να εντοπίσουν τις κάθετες σήραγγες των φωλιών και να βρουν το νέκταρ. Τα μυρμήγκια αυτά δεν συλλέγουν μόνο νέκταρ από τα λουλούδια αλλά όπως και οι μέλισσες συλλέγουν και μελιτώματα που παράγονται από κοκκοειδή και αφίδες που παρασιτούν διάφορα φυτά.

Ο πόλεμος του μελιού

Η Κίνα ήταν ανέκαθεν μία χώρα που πουλούσε μέλι σε εξευτελιστικά χαμηλές τιμές. Παρά την κακή φήμη όμως που πάντα συνόδευε το Κινέζικο μέλι αρκετοί εισαγωγείς στις ΗΠΑ το επέλεγαν ώστε να το χρησιμοποιήσουν κυρίως ως συστατικό στη βιομηχανία τροφίμων. Οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής μελιού στον κόσμο. Το 25% του παραγόμενου μελιού της γης καταναλώνεται στις ΗΠΑ. Οι Αμερικανοί είναι ταυτόχρονα ο 3ος μεγαλύτερος παραγωγός του κόσμου και 1η χώρα σε εισαγωγές μελιού παγκοσμίως χωρίς πρακτικά να εξάγουν τίποτα. Είναι δηλαδή μία τεράστια αγορά.

Η παγκόσμια αγορά μελιού μετά την επιβολή δασμών απ’ τις ΗΠΑ

Η τιμή του Κινεζικού μελιού στο μεταίχμιο της χιλιετίας ήταν σχεδόν 50 σεντς το κιλό. Οι Αμερικάνοι μελισσοκόμοι ήταν αδύνατον να ανταγωνιστούν αυτές τις τιμές και έτσι μετά από πιέσεις, το Υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ για να κρατήσει το εγχώριο προϊόν ανταγωνιστικό, αποφασίζει, στα τέλη του 2001, να επιβάλει δασμούς, ύψους 2,80$ ανά κιλό, στις εισαγωγές Κινεζικού μελιού και ένας πόλεμος ξεκινά. Οι Κινέζοι απαντούν άμεσα τελειοποιώντας μια διαδικασία υπερ-φιλτραρίσματος του μελιού, με την οποία, αφαιρούν όλους τους γυρεόκοκκους απ’ το μέλι, καθιστώντας αδύνατο τον καθορισμό της χώρας προέλευσης και στη συνέχεια διακινούν το μέλι μέσω τρίτων χωρών.

Ο κορυφαίος μελλισοπαλυνολόγος και αυθεντία στα θέματα γύρης Vaughn Bryant.

Η Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων στις ΗΠΑ παραδέχεται ότι δεν μπορεί να ελέγξει πάνω από ένα 5% των εισαγωγών λόγω έλλειψης πόρων. Βλέπετε μόλις έχει ξεκινήσει ο πόλεμος στο Αφγανιστάν… Εντούτοις στις ΗΠΑ εντοπίζεται κάποια στιγμή, μέλι χωρίς ίχνος γυρεόκοκκων και οι αρχές ξεκινούν να ερευνούν την υπόθεση. Στις έρευνες συμμετέχει και ο Vaughn Bryant, κορυφαίος μελλισοπαλυνολόγος και διευθυντής του Παλυνολογικού Ερευνητικού Εργαστηρίου του Πανεπιστημίου του Τέξας, ο οποίος θεωρείται αυθεντία στα θέματα γύρης. Ο καθηγητής όμως δε μπορεί να βγάλει κανένα συμπέρασμα, πέρα απ’ το ότι έχουμε να κάνουμε με ένα μέλι που κάποιος του αφαίρεσε την γύρη τεχνητά.

Οι Κινέζοι έχουν καταφέρει με αυτήν την τεχνική να αποκρύψουν όχι μόνο την χώρα προέλευσης αλλά και τη βοτανική προέλευση (δηλαδή δεν φαίνεται ούτε το είδος του μελιού). Μην βγάζοντας άκρη με τις εργαστηριακές αναλύσεις, οι Αμερικάνοι αποφασίζουν να ερευνήσουν την διαδρομή που ακολουθεί το μέλι μέχρι να φτάσει σ’ αυτούς. Όμως και εκεί οι Κινέζοι είναι ένα βήμα μπροστά. Έχουν στήσει ένα δίκτυο συνεργαζόμενων χωρών, μέσω των οποίων διακινούν το μέλι αφού προηγουμένως παραποιούν τα Ναυτιλιακά έγγραφα. Οι Αμερικάνοι καταλήγουν πάντα σε αδιέξοδο. Οι ΗΠΑ εμφανίζονται να εισάγουν μέλι από Ασιατικές χώρες με τις οποίες ουδέποτε είχαν σχέση στο παρελθόν. Ινδία, Μαλαισία, Ταϊβάν, Ταϊλάνδη κ.α. Η σημαντικότερη απ΄αυτές τις χώρες είναι το Βιετνάμ, το οποίο πλέον παρουσιάζεται ως ο μεγαλύτερος προμηθευτής των ΗΠΑ.

Ο Lin Zhao, διευθύνων σύμβουλος της Dewin GmbH, η οποία εισάγει Κινέζικο μέλι στην Ευρώπη μέσω της Γερμανίας. Όπως τονίζει ο ίδιος, οι σχέσεις Κίνας και Γερμανίας είναι εξαιρετικές.

Στην Ευρώπη, το μέλι που παράγουμε επαρκεί για να καλύψει ένα 55% με 60% των αναγκών μας, οπότε και εδώ υπάρχει μεγάλο περιθώριο στην αγορά για το Κινέζικο μέλι. Στις αρχές όμως του 2002 ανιχνεύονται στην Ευρώπη μέλια με υπολείμματα αντιβιοτικών (χλωραμφενικόλη) αλλά και βαρέων μετάλλων (μόλυβδος) τα οποία επίσης δεν περιέχουν και κανένα ίχνος γύρης. Για να καθησυχαστούν οι καταναλωτές η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγορεύει εντελώς τις εισαγωγές Κινεζικού μελιού.

Η Κινεζική υγειονομική αρχή (AQSIS) αυστηροποιεί τους ελέγχους για την ποιότητα του μελιού που εξάγουν, ιδίως στην ΕΕ, προκειμένου να περιορίσει τις απώλειες, με αποτέλεσμα το 2004 να αρθεί τελικά η απαγόρευση στις εισαγωγές Κινεζικού μελιού από την Ευρώπη και η διακίνηση να ξεκινήσει και πάλι κανονικά.

Στην άλλη μεριά του Ατλαντικού, μολυσμένο κινεζικό μέλι στέλνεται στον Καναδά και στη συνέχεια μεταφέρεται σε μια αποθήκη στο Χιούστον, απ’ όπου πουλιέται στην εταιρεία κατασκευής μαρμελάδων και γλυκών Smucker’s και στην αλυσίδα αρτοποιείων Sara Lee. Μέχρι η FDA (η Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων των ΗΠΑ) να εντοπίσει ότι διακινείται μέλι με υπολείμματα αντιβιοτικών, στα Smucker’s είχαν ήδη πουληθεί 12.040 συσκευασμένα μέλια αλλά και μισό εκατομμύριο προϊόντα που περιείχαν στα συστατικά τους το συγκεκριμένο μέλι. 

Ο τρόπος που λειτουργούσε η Γερμανική Alfred L. Wolff ώστε να εισάγεται το Κινέζικο μέλι στις ΗΠΑ, μέσω τρίτων χωρών αποφεύγοντας τους δασμούς.

Το 2006, μέλη του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (DHS), εισβάλουν στα γραφεία του υποκαταστήματος της Γερμανικής εταιρείας Alfred L. Wolff στο Σικάγο και διεξάγουν έρευνα. Αυτά που θα ανακαλύψουν θα μείνουν στην ιστορία ως το μεγαλύτερο διατροφικό σκάνδαλο στην ιστορία των ΗΠΑ. Η Susan Berfield έχει γράψει ένα εξαιρετικό χρονικό της υπόθεσης στο Bloomberg. Η Γερμανική εταιρεία, ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές της βιομηχανίας τροφίμων παγκοσμίως, λειτουργούσε ως μεσάζοντας ώστε να φτάνει το Κινέζικο μέλι στις ΗΠΑ, αποφεύγοντας τους δασμούς.

Η Alfred L. Wolff συνεργαζόταν με έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς και εξαγωγείς της Κίνας, την QHD Sanhai Honey, απ’ την οποία αγόραζε μέλι σε πολύ χαμηλό κόστος. Στη συνέχεια έστελνε το μέλι σε διάφορες χώρες, όπως η Ινδία, η Μογγολία και η Ρωσία, όπου φιλτράρονταν για να αφαιρεθεί η γύρη και να εξαφανιστεί κάθε στοιχείο που το συνέδεε με την Κίνα. Έπειτα το αναμείγνυε με άλλο μέλι και το επανασυσκεύαζε με πλαστές ετικέτες οι οποίες ανέφεραν ότι προέρχεται από άλλες χώρες, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις το επεσήμανε ακόμη και ως Βιολογικό και μάλιστα με πιστοποίηση.

Η Stefanie Giesselbach, ανώτατο στέλεχος της Alfred L. Wolff, συνελήφθη τον Μάρτιο του 2008 στο αεροδρόμιο Ο’ Χερ του Σικάγο καθώς προσπαθούσε να διαφύγει στην Γερμανία.

Παρά της ρητές οδηγίες της Alfred L. Wolff προς τους εργαζομένους της, να μην αφήνουν ηλεκτρονικά ίχνη και να συνομιλούν μόνο μέσω τηλεφώνου και μόνο στα Γερμανικά, οι Αμερικανοί εντοπίζουν στους υπολογιστές της εταιρείας, ηλεκτρονική αλληλογραφία που αποκαλύπτει τη σχέση Σικάγου, Αμβούργου, Χονγκ Κονγκ, Πεκίνου και η οποία “καίει” τους Γερμανούς. Ο ομοσπονδιακός εισαγγελέας που ασχολήθηκε με την υπόθεση σχολίασε: «Σε κάποιους τομείς είχαν ελιχθεί πολύ έξυπνα και σε κάποιους άλλους πολύ χαζά. Δηλαδή τι πίστευαν; Ότι κανείς δεν θα μπορούσε να μεταφράσει τα Γερμανικά;»

Όπως αποδείχτηκε αργότερα στο δικαστήριο, σε μία περίπτωση ένας πελάτης της Alfred L. Wolff απέρριψε μια παρτίδα μελιού, καθώς εντόπισε σ’ αυτήν υπολείμματα χλωραμφενικόλης, ενός αντιβιοτικού απαγορευμένου στις ΗΠΑ. Παρ’ όλα αυτά η Alfred L. Wolff αντί να αποσύρει το μολυσμένο μέλι, το πούλησε σε κάποια άλλη εταιρεία από το Τέξας. Μάλιστα στην εσωτερική αλληλογραφία τα στελέχη της Alfred L. Wolff αναφέρονταν στην εταιρεία αυτή ως “ο σκουπιδοτενεκές” για την προθυμία που έδειξε να αγοράσει το μολυσμένο μέλι που οι άλλοι απέρριψαν.

Η εταιρεία “σκουπιδοτενεκές” ήταν η Honey Holding η οποια ασκούσε επιχειρηματικές δραστηριότητες ως Honey Solutions, πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους προμηθευτές μελιού των ΗΠΑ. Φυσικά της ασκήθηκε ποινική δίωξη και κλήθηκε να πληρώσει πρόστιμο 1 εκατομμυρίου δολαρίων, ενώ συμφώνησε να συμμορφωθεί. Το 2008, οι Stefanie Giesselbach και Magnus von Buddenbrock, ανώτατα στελέχη της Alfred L. Wolff, συνελήφθησαν προτού προλάβουν να εγκαταλείψουν τις ΗΠΑ και συνεργάστηκαν στις έρευνες. Άλλα 10 στελέχη της Alfred L. Wolff αλλά και άλλων θυγατρικών εταιρειών του Γερμανικού ομίλου, όλοι τους Γερμανοί υπήκοοι, μεταξύ των οποίων και ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Alexander Wolff, αλλά και 5 Κινέζοι της QHD, κατηγορήθηκαν για εμπλοκή στην υπόθεση και τέθηκαν αντιμέτωποι με ποινές φυλάκισης έως και τα 20 χρόνια, αλλά και χρηματικά πρόστιμα ύψους 250.000 δολαρίων.

Από το 2002 εισήχθη παράνομα στις ΗΠΑ, μέσω της Alfred L. Wolff, μέλι αξίας άνω των 40 εκατομμυρίων δολαρίων το οποίο προέρχονταν από την Κίνα, αποφεύγοντας δασμούς συνολικού ύψους σχεδόν 80 εκατομμυρίων δολαρίων. Χαρακτηριστικό είναι ότι Ινδία και Βιετνάμ εμφανίζονται να στέλνουν στις ΗΠΑ περισσότερο μέλι απ’ όσο παράγουν, όταν πριν το 2001 οι εξαγωγές τους ήταν μηδενικές.

Οι διακινητές γίνονται κάθε χρόνο και πιο τολμηροί. Το 2013, πράκτορας της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνειακής Επιβολής (ICE), υποδύεται τον συνεργάτη του Κινέζου Jun Yang,  ιδιοκτήτη της National Commodities Company από το Χιούστον, που εισάγει παράνομα Κινέζικο μέλι, το οποίο δηλώνει ψευδώς ότι προέρχεται από χώρες όπως η Ινδία ή η Μαλαισία, ώστε να αποφύγει τους δασμούς. Ο πράκτορας δείχνει στον Yang τα αποτελέσματα της ανάλυσης μιας παρτίδας μελιού που μόλις έχουν εισάγει από το Βιετνάμ και η οποία βγαίνει θετική στην χλωραμφενικόλη. Ο Yang λέει στον πράκτορα της ICE ότι θα επανεξετάσει το μέλι και λίγες μέρες μετά εμφανίζεται με μία νέα ανάλυση που δείχνει ότι το μέλι είναι καθαρό και ζητά από τον πράκτορα να καταστρέψει την προηγούμενη που βγήκε θετική στο αντιβιοτικό.

Ο Jun Yang συνελήφθη και δήλωσε ένοχος. Μάλιστα στο δικαστήριο αποδείχτηκε ότι η εταιρεία του δεν περιοριζόταν μόνο στα προϊόντα μελιού, αλλά δραστηριοποιούνταν και στα θαλασσινά (γαρίδες), τα οποία επίσης εισήγαγε στις ΗΠΑ παρανόμως και όταν ελέγχθηκαν, ένα μικρό ποσοστό τους βρέθηκε και αυτό θετικό στην χλωραμφενικόλη. Συνολικά, από το 2004, εισήγαγε μέλι αξίας 23 εκατομμυρίων δολαρίων, αποφεύγοντας δασμούς περίπου 38 εκατομμυρίων δολαρίων.

Αντίστοιχα είναι τα πράγματα και στην Αυστραλία. Εκεί, ενώ οι εισαγωγές από την Σιγκαπούρη, μια χώρα χωρίς μελισσοκομική παράδοση, είναι μηδενικές έως το 2001, ξαφνικά την επόμενη χρονιά φτάνουν τους 1500 τόνους. Ταυτόχρονα οι εξαγωγές της Αυστραλίας προς τις ΗΠΑ ενώ κυμαίνονταν στους 100-150 τόνους τον χρόνο, φτάνουν τους 2500 τόνους το 2002, μια χρονιά που η παραγωγή μελιού αποδεκατίστηκε, από τη χειρότερη ξηρασία που γνώρισε η Αυστραλία από το 1788. Το 2009 το περιοδικό Bee Culture ανέφερε ότι o άνθρωπος που αποκάλυψε ότι η Αυστραλία λειτουργεί ουσιαστικά ως ενδιάμεσος για να περάσει το Κινέζικο μέλι στις ΗΠΑ, δέχτηκε απειλές για τη ζωή του, ενώ λίγες εβδομάδες αργότερα ενεπλάκη σε ένα περίεργο τροχαίο, στο οποίο δεν λειτούργησαν τα φρένα του αυτοκινήτου του. Σύμφωνα με την Αυστραλιανή Υπηρεσία Καραντίνας και Επιθεώρησης Υπηρεσιών (AQIS), το κινεζικό μέλι διέρχεται από την Αυστραλία για να επισημανθεί ως Αυστραλιανό.

Από την παρουσίαση στο Alibaba, μεγάλης Κινεζικής εταιρείας παραγωγής σιροπιού ρυζιού.

Στην Αυστραλία όπως και στις ΗΠΑ, μόνο ένα μικρό ποσοστό των εισαγωγών ελέγχεται δειγματοληπτικά. Μάλιστα, σύμφωνα με τον καθηγητή Mark Taylor απ’ το Πανεπιστήμιο Μακουάιρ, στους ελέγχους χρησιμοποιούν το τεστ C4 για την εξεύρεση νοθείας με πρόσθετα σάκχαρα, ένα απαρχαιωμένο τεστ που δεν μπορεί να ανιχνεύσει σιρόπια όπως αυτό του ρυζιού.

Ο τρόπος παραγωγής σακχάρων στα φυτά διαφέρει και εξαρτάται κυρίως από το είδος της φωτοσύνθεσης. Κάποια φυτά χρησιμοποιούν τον μηχανισμό C4 για την φωτοσύνθεση και κάποια τον C3. Οι μέλισσες συλλέγουν ως επί το πλείστον από άνθη φυτών C3. Ο αραβόσιτος και το ζαχαροκάλαμο είναι C4 φυτά. Οπότε ένα τεστ C4 εντοπίζει τα σιρόπια ζάχαρης και καλαμποκιού, όχι όμως νεότερα υποκατάστατα όπως για παράδειγμα το σιρόπι ρυζιού που προέρχεται από φυτό C3.

Ο καθηγητής Mark Taylor (δεξιά) απ’ το Πανεπιστήμιο Μακουάιρ στην Αυστραλία, καθώς ελέγχει μέλι μεγάλης Ελληνικής εταιρείας.

Το Allowrie, ένα μείγμα μελιού ανθέων, της εταιρείας Capilano, που είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός μελιού της Αυστραλίας, πέρασε επιτυχώς τα Αυστραλιανά τεστ με την μέθοδο C4. Όταν όμως ελέγχθηκε με τη μέθοδο NMR σε ένα εργαστήριο της Γερμανίας, ένα στα δύο δείγματα βρέθηκε νοθευμένο. Ο έλεγχος με τη χρήση πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (ΝΜR), δίνει το «δακτυλικό αποτύπωμα» του μελιού και θεωρείται ότι δεν περιορίζεται μόνο στον εντοπισμό πρόσθετων σακχάρων αλλά μπορεί να εντοπίσει και τη γεωγραφική προέλευση του μελιού. Η εταιρεία υποστήριξε ότι η μέθοδος ελέγχου είναι αναξιόπιστη, καθώς μπορεί να δώσει διαφορετικά αποτελέσματα ανάλογα με το εργαστήριο, τα οποία οφείλονται στο γεγονός ότι χρησιμοποιούνται διαφορετικές βάσεις δεδομένων αναφοράς αλλά και ότι δεν συμπεριλαμβάνεται στις επίσημες Αυστραλιανές αναλυτικές μεθόδους. Έτσι ξεκίνησε μια τεράστια δικαστική διαμάχη που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, ενώ στις έρευνες συμμετέχει και η Ιντερπόλ.

Από αριστερά ο Albert Tse, ιδρυτής της Wattle Hill, μαζί με τον Ben McKee διευθύνων σύμβουλο της Capilano και τον Mike Lukin διευθύνων σύμβουλο της Roc Partners.

Η Capilano τελικά απέσυρε το συγκεκριμένο μέλι. Το 60% του μεριδίου της λιανικής αγοράς μελιού στην Αυστραλία, ελέγχεται απ’ αυτήν την εταιρεία. O Ben McKee διευθύνων σύμβουλος της Capilano, διαβεβαιώνει πως δεν έχουν καμία σχέση με την Κίνα και ότι το μέλι τους προέρχεται 100% από την Αυστραλία. Την ώρα που γράφεται αυτό το άρθρο όμως, η Capilano βρίσκεται σε διαδικασία εξαγοράς από την Wattle Hill, την εταιρεία του Albert Tse, πρώην τραπεζίτη (της επενδυτικής τράπεζας Macquarie) και γαμπρού του πρώην πρωθυπουργού της Αυστραλίας Kevin Rudd. Στην Wattle Hill, που δραστηριοποιείται σε Σίδνεϊ, Χονγκ Κονγκ και Πεκίνο, συμμετέχει και ο Ashok Jacob ο οποίος διαχειρίζεται μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια από την Κίνα αλλά και ο Mike Lukin ο οποίος διαχειρίζεται κεφάλαια της τράπεζας Macquarie. Ο Albert Tse έχει δηλώσει ότι έχει ισχυρές σχέσεις στην Ασιατική αγορά και ο στόχος του είναι να επεκτείνει τις εξαγωγικές σχέσεις της Capilano με την Κίνα…

Η πρακτική της Κίνας

Όπως όλες οι χώρες, έτσι και η Κίνα υποφέρει από τη μείωση των μελισσοσμηνών, ως απόρροια των φυτοφαρμάκων, της ρύπανσης και της αστικοποίησης. Καταφέρνει όμως να εκτοξεύσει την παραγωγή της, από 200.000 τόνους το 1999, στους 550.000 τόνους σήμερα, χωρίς τα μελίσσια της να παρουσιάζουν ανάλογη αύξηση . Πως είναι δυνατόν κάτι τέτοιο;

Είναι γενικότερα πρακτική στην Ασία η συγκομιδή ανώριμου (ασφράγιστου) μελιού. Το μέλι κανονικά πρέπει να σφραγιστεί για να τρυγηθεί, γιατί διαφορετικά παρουσιάζει υψηλό ποσοστό υγρασίας (ουσιαστικά μιλάμε για νέκταρ), το οποίο μετά έχει πολλές πιθανότητες να υποστεί ζύμωση και να ξινίσει.

Φίλτρο της Κινεζικής Multi-Sweet-Group το οποίο αφαιρεί την υγρασία από το μέλι. Η περιγραφή του προϊόντος ήταν σε σπαστά αγγλικά και ήταν δύσκολη η κατανόηση της λειτουργίας του.

Αυτό όμως δεν αποτελεί πρόβλημα για τους Κινέζους καθώς το αποξηραίνουν τεχνητά μετά τη συγκομιδή, στα «εργαστήρια μελιού». Γι αυτό το λόγο στην Κίνα επιτρέπεται υγρασία μελιού έως και 26%. Μάλιστα οι Κινέζοι έχουν χωρίσει το μέλι τους σε τρεις κατηγορίες: ποιότητα ΑΑΑ με υγρασία <20%, ποιότητα Α με <22% και το κανονικό (standard το ονομάζουν) με υγρασία <26%. Από εκεί και πέρα η διαδικασία που ακολουθούν διαφέρει ανάλογα με την αγορά στην οποία απευθύνονται. Δεν ισχύουν παντού τα ίδια πρότυπα για το μέλι.

Ταυτοποίηση γυρεόκοκκων στο μικροσκόπιο.

Οι Κινέζοι μελισσοκόμοι είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούν αντιβιοτικά για να θεραπεύσουν ασθένειες των μελισσών, κάτι που απαγορεύεται στις περισσότερες χώρες του Δυτικού κόσμου. Ένα από αυτά τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούσαν ήταν η χλωραμφενικόλη, η οποία έχει συσχετιστεί με την εκδήλωση καρκίνου αλλά και με την εμφάνιση απλαστικής αναιμίας, μιας σπάνιας αλλά σοβαρής διαταραχής του αίματος. Η ουσία αυτή αφού βρέθηκε σε υψηλές συγκεντρώσεις στα Κινέζικα μέλια, απαγορεύτηκε και στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Φυσικά χρησιμοποιούν και άλλα αντιβιοτικά όπως η φουμαγγιλίνη η οποία είναι νόμιμη στις ΗΠΑ αλλά δεν επιτρέπεται στην Ευρώπη.

Απ’ την άλλη, η κυριότερη αιτία που τα Κινέζικα μέλια παρουσιάζουν υπολείμματα βαρέων μετάλλων, βρίσκεται στα δοχεία που τα αποθηκεύουν (τα βαρέλια). Τα βαρέλια που χρησιμοποιούν  είναι εντελώς ακατάλληλα για τρόφιμα, μιας και τα τοιχώματα τους, αφήνουν στο μέλι υπολείμματα μολύβδου. Σε αρκετές περιπτώσεις ήταν τόσο έντονη η υπολειμματικότητα που επηρέαζε την οσμή και τη γεύση του μελιού σε τέτοιο βαθμό, που αναγκάζονταν να του προσθέτουν διάφορα σιρόπια και γλυκαντικά ώστε να μη γίνεται αντιληπτή οργανοληπτικά.

Οικονομικό φίλτρο της Ινδικής Leela Pharma Machineries, το οποίο έχει τη δυνατότητα να αφαιρέσει τη γύρη απ’ το μέλι. Το κόστος του είναι γύρω στα 1000€.

Στην Κίνα δεν απαγορεύεται η προσθήκη, ή η αφαίρεση ουσιών από το μέλι. Αυτό τους έδωσε τη δυνατότητα να αναπτύξουν τεχνικές όπως αυτή με την οποία αφαιρούν την γύρη. Μέχρι σήμερα η γύρη είναι το μόνο στοιχείο μέσω του οποίου μπορούμε να προσδιορίσουμε τη βοτανική και κατ’ επέκταση και τη γεωγραφική προέλευση του μελιού. Στην Ελλάδα σε αναλύσεις που είχαμε κάνει, είχαμε βρει ότι κατά μέσο όρο κάθε μέλι προέρχεται από 15-20 διαφορετικές πηγές. Δηλαδή τα ελληνικά μέλια περιέχουν συνήθως γυρεόκοκκους από 15-20 διαφορετικά φυτά. Κάποιες φορές κάποιο απ’ αυτά τα φυτά υπερισχύει, άλλες θεωρούμε το μέλι αυτό πολυανθικό.

Η Hangzhou Tianshan είναι ένας από τους μεγαλύτερους κατασκευαστές φίλτρων υψηλής ακρίβειας στην Κίνα. Ιδρύθηκε το 2001, την ίδια χρονιά που οι ΗΠΑ επέβαλαν δασμούς στις εισαγωγές μελιού…

Στο εργαστήριο λοιπόν μπορεί να βρεθεί αν ένα μέλι περιέχει πχ γυρεόκοκκους καστανιάς. Επίσης αν συγκρίνουμε ένα μέλι καστανιάς από τα Χανιά και ένα μέλι Καστανιάς από τη Χαλκιδική θα βρούμε διαφορές. Πόσο μάλλον με ένα μέλι καστανιάς πχ από τη Γαλλία. Έτσι οι Κινέζοι για να κάνουν το μέλι τους μη ανιχνεύσιμο, πρέπει να αφαιρέσουν όλους τους γυρεόκοκκους από μέσα.

Υπάρχει μια μυθολογία γύρω απ’ την τεχνική που χρησιμοποιούν, ίσως γιατί ελάχιστα έχουν βγει προς τα έξω. Σε γενικές γραμμές η διαδικασία έχει ως εξής: Οι γυρεόκοκκοι έχουν μέγεθος που κυμαίνεται από 10 έως 100μm ανάλογα το φυτό.  Για να αφαιρεθούν όλοι οι γυρεόκοκκοι χρησιμοποιούν κάποια φίλτρα τα οποία είναι γνωστά ως Zero Micron Filtration και με τα οποία καταφέρνουν να περάσουν το μέλι μέσα από οπές των οποίων η διάσταση είναι κάτω από 1μm! Τα ερυθρά αιμοσφαίρια στο αίμα μας έχουν διάσταση 6–8 μm.

Η Κινεζική εταιρεία Hunan Huisheng, ειδικεύεται σε όλων των ειδών τα σιρόπια. Ένα απ’ αυτά είναι σιρόπι ρυζιού με άρωμα μέλι της φωτογραφίας. Η εταιρεία εξάγει σε ΗΠΑ, ΕΕ, Ινδία, Ταϊλάνδη.

Αυτό το κατάφεραν με την τεχνολογία ρητίνης. Στην Κίνα όπως είπαμε το μέλι συλλέγεται ασφράγιστο και άρα αρκετά ρευστό ενώ επίσης επιτρέπεται η προσθήκη ξένης ουσίας. Θερμαίνοντας λοιπόν το μέλι ώστε να μειωθεί επιπλέον το ιξώδες του (να γίνει ακόμα πιο ρευστό) και προσθέτοντας του υγρασία, καταφέρνουν να το περάσουν απ’ το φίλτρο και να αφαιρέσουν όλους τους γυρεόκοκκους. Στη συνέχεια με τεχνητή αφυδάτωση επαναφέρουν το μέλι στο φυσιολογικό. Ανάλογα με την αγορά στην οποία απευθύνονται προσθέτουν ή όχι και διάφορα σιρόπια, όπως πατζαριού, καλαμποκιού ή ρυζιού, είτε για να αυξήσουν την ποσότητα, είτε απλώς για να καλύψουν ξένες οσμές.

Η Γερμανία ως παγκόσμιος ρυθμιστής της αγοράς μελιού

Η υπόθεση της Alfred L. Wolff δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Η Γερμανία παίζει έναν σκοτεινό ρόλο όχι μόνο στη διακίνηση του Κινέζικου μελιού προς στις ΗΠΑ άνευ δασμών, αλλά και στην Ευρώπη, πιέζοντας την ΕΕ να υιοθετεί κανονισμούς με τους οποίους “διευκολύνεται” το εμπόριο, εις βάρος της ποιότητας. Μετά το 2005 οι κανονισμοί στην Ευρώπη για την διακίνηση μελιού από τρίτες χώρες είναι περίεργα χαλαροί. Για παράδειγμα, όποιος εισαγωγέας φέρνει μέλι από χώρες εκτός ΕΕ δεν απαιτείται να αναφέρει που το βρήκε. Το μέλι αυτό ονομάζεται απλώς: μέλι από χώρες εκτός ΕΕ. Επίσης όχι μόνο επιτρέπεται να το αναμείξει με ευρωπαϊκό μέλι αλλά δεν απαιτείται να αναφέρει καν τις αναλογίες (2001/110/ΕΚ).

Παρά το γεγονός ότι η Γερμανία έχει το μικρότερο ποσοστό επαγγελματιών μελισσοκόμων στην Ευρώπη (μετά τη Μ. Βρετανία), παρουσιάζει μια απ’ τις μεγαλύτερες παραγωγές ανά κυψέλη παγκοσμίως.

Το ίδιο ισχύει και για το μέλι που προέρχεται από Γενετικά Τροποποιημένες Καλλιέργειες όπως για παράδειγμα αυτό που εισάγουμε από το Μεξικό, παρά τις αντιδράσεις των Ευρωπαίων μελισσοκόμων να σημανθεί ως τέτοιο, δηλαδή μέλι που συλλέχθηκε από Γενετικά Τροποποιημένες Καλλιέργειες και άρα περιέχει γυρεόκοκκους από Γενετικά Τροποποιημένα Φυτά. Το επιχείρημα της ΕΕ ήταν πως η γύρη είναι φυσικό χαρακτηριστικό της σύνθεσης του μελιού και όχι συστατικό του μελιού, οπότε για να φέρει τέτοιου είδους σήμανση θα πρέπει το μέλι στο σύνολό του να περιέχει Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς άνω του 0,9%, πράγμα που δεν θα συμβεί ποτέ, οπότε δεν χρειάζεται να επισημανθεί ως τέτοιο. Το Μεξικό είναι στο Top-3 των χωρών απ’ τις οποίες εισάγει η Γερμανία…

Παράλληλα ορίζεται στη Ευρώπη όριο υγρασίας<20% το οποίο είναι περίεργα υψηλό… Πέρα από κάποιες εξαιρέσεις (π.χ. κουμαριά) τα Ευρωπαϊκά μέλια στο σύνολό τους δεν παρουσιάζουν τόσο υψηλή υγρασία. Όλοι αυτοί οι παράγοντες έδωσαν στην Γερμανία την δυνατότητα να μετατραπεί σε παγκόσμια δύναμη για την βιομηχανία μελιού. Η Γερμανία είναι μία χώρα που παράγει γύρω στους 20.000 τόνους μελιού ετησίως και επ΄ ουδενί δε μπορεί να σταθεί δίπλα σε μεγάλους παραγωγούς όπως η Κίνα 500.000 , η Τουρκία 105.000, ή οι ΗΠΑ 75.000. Επίσης είναι μία χώρα χωρίς σπουδαία μελισσοκομική κουλτούρα. Διαθέτει 680.000 κυψέλες όταν η Ισπανία έχει 2,5εκ, η Ελλάδα 1,5εκ και η Γαλλία 1,3εκ.

 

Η Γερμανία είναι ο 2ος μεγαλύτερος εισαγωγέας μελιού (μετά τις ΗΠΑ) και ταυτόχρονα σταθερά στους Top-5 εξαγωγείς παγκοσμίως. Είναι δηλαδή ο μεγαλύτερος μεταπωλητής του πλανήτη. Οι Top-4 χώρες απ’ τις οποίες εισάγει είναι η Κίνα, το Μεξικό, η Αργεντινή και η Ουκρανία. Αγοράζοντας φτηνό μέλι από τρίτες χώρες η Γερμανία έχει τη δυνατότητα να το αναμείξει με Ευρωπαϊκό και να το πουλήσει στη συνέχεια ακριβότερα, χωρίς να παραβιάσει κανέναν κανονισμό.

Όμως οι Ευρωπαίοι μελισσοκόμοι δεν πουλούν φτηνά για έναν σωρό από λόγους, ο βασικότερος εκ των οποίων είναι γιατί πολύ απλά δεν υπάρχει αρκετό μέλι. Για να μειώσει τις τιμές του Ευρωπαϊκού μελιού η Γερμανία χρησιμοποιεί διάφορα τεχνάσματα ώστε να υποβαθμίσει την αξία του, (ακόμη και με μη νομοθετημένα ποιοτικά κριτήρια) ώστε μετά να διαπραγματευτεί με καλύτερους όρους την τιμή του. Με μια παραγωγή λοιπόν της τάξης των 20.000 τόνων ετησίως, η Γερμανία καταφέρνει να γίνει ρυθμιστής της παγκόσμιας αγοράς μελιού. Φυσικά εξάγει μέλι ακόμα και στην Ελλάδα… Είναι μάλιστα βασικός μας προμηθευτής.

Ενιαία ετικέτα για όλους τους Γερμανούς μελισσοκόμους, ώστε να μπορεί να ξεχωρίζει ο καταναλωτής το ντόπιο απ’ το εισαγόμενο προϊόν.

Βέβαια με όλο αυτό το φτηνό μέλι να ρέει στο εσωτερικό της, η Γερμανία κινδυνεύει να υποβαθμίσει το δικό της προϊόν. Έτσι για να κρατήσει το μέλι της ανταγωνιστικό, βγάζει ΕΝΙΑΙΑ ΕΤΙΚΕΤΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ μελισσοκόμους. Οι φιλελεύθεροι Γερμανοί λοιπόν αφού έστησαν ένα εμπορικό όργιο, γίνονται κομμουνιστές όταν πρόκειται να προστατέψουν το δικό τους προϊόν. Έπειτα διαφημίζουν το μέλι αυτό ως καλύτερο από το εισαγόμενο γιατί όπως τονίζουν έχει υγρασία <18%. Μάλιστα για τίτλο γράφει: «ΓΝΗΣΙΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΜΕΛΙ». Για έναν περίεργο λόγο τέτοιοι χαρακτηρισμοί απαγορεύονται στην Ελλάδα, γιατί, σύμφωνα με την ερμηνεία του κανονισμού, υπονοούν ότι τα άλλα μέλια δεν είναι γνήσια, θέτοντας έτσι θέμα αθέμιτου ανταγωνισμού. Φυσικά οι Γερμανοί καταναλωτές γνωρίζουν και ξεχωρίζουν ποιο μέλι εγγυάται επίσημα η Ομοσπονδία τους, οπότε, όπως είναι λογικό, θα προτιμήσουν αυτό.

Οι επιπτώσεις του 20ετούς πολέμου

Στις ΗΠΑ ολοένα και περισσότεροι μελισσοκόμοι εγκαταλείπουν το μέλι και στρέφονται πλέον στην ενοικίαση μελισσιών σε καλλιεργητές για επικονίαση, καθώς αυτό τους αποφέρει περισσότερα. Ενδεικτικά οι αμυγδαλοπαραγωγοί της Καλιφόρνια πληρώνουν από $165 έως και $200 ανά κυψέλη. Το αμερικάνικο μέλι βυθίζεται.

Οι Κινέζοι με όλες αυτές τις αλχημείες έβγαλαν το 2017 απ’ τις εξαγωγές περίπου 270εκ. δολάρια, με μια παραγωγή που αγγίζει τους 550.000 τόνους, έχοντας όμως αμαυρώσει την εικόνα τους. Η Γερμανία, με μια παραγωγή γύρω στους 20.000 τόνους, έβγαλε 145εκ. δολάρια από εξαγωγές πέρσι, ουσιαστικά μεταπουλώντας μέλι από τρίτες χώρες και με το προϊόν της αλώβητο. Δηλαδή με το 1/25 της παραγωγής της Κίνας, η Γερμανία κατάφερε να κερδίσει από εξαγωγές πάνω απ’ το 1/2 σε σχέση με όσα έβγαλε η Κίνα, πουλώντας ουσιαστικά… μέλι Κίνας..

Είναι αξιοσημείωτο ότι η Γερμανία είναι η μόνη χώρα στην Ευρώπη που εξάγει περισσότερα απ’ όσα παράγει, χαρακτηριστικό των χωρών που συνεργάζονται με την Κίνα (Βιετνάμ, Ινδία, Σιγκαπούρη, Ταϊλάνδη κ.α.). Επίσης ενώ διαθέτει μαζί με τη Μ. Βρετανία, τους λιγότερους επαγγελματίες μελισσοκόμους σε ολόκληρη την Ευρώπη, ο μέσος όρος κυψελών ανά μελισσοκόμο είναι 8, όταν στην Ισπανία είναι 103 και στην Ελλάδα 75, παρουσιάζει απ’ τις μεγαλύτερες παραγωγές ανά κυψέλη στον κόσμο. Οι Γερμανοί μελισσοκόμοι παράγουν 30kg/κυψέλη, όταν οι έμπειροι επαγγελματίες Ισπανοί παράγουν 13kg, οι Έλληνες 10kg, οι Τσέχοι 14kg και οι Αυστριακοί 16kg…

Τι κάνουμε εμείς; Οι ποσότητες μελιού που εξάγει η Ελλάδα είναι μετρημένες στα δάχτυλα. Συνήθως κυμαίνονται από 500 έως 1500 τόνους ετησίως. Τι είδους μέλια είναι αυτά που στέλνουμε; Το 2011 το FSN πραγματοποιει τυχαία ελέγχους σε δείγματα που εισέρχονται στις ΗΠΑ από την Ευρώπη. Όλα τα μέλια που προέρχονταν από την Ελλάδα ήταν Κινέζικα…

 

Έρευνα – Επιμέλεια: Στράτος Σαραντουλάκης / Ορεινό Μέλι
Πρώτη δημοσίευση: Ορεινό Μέλι

πηγές:
Διεθνής Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας
Εθνικό Κέντρο Βιοτεχνολογικής Πληροφόρησης των ΗΠΑ
Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών των ΗΠΑ
PLoS One
EurActiv
Bloomberg
The Sydney Morning Herald
Food Safety News

Αν θέλετε να σώσετε τον κόσμο, ο βεγκανισμός δεν είναι η απάντηση.

Η αυστηρή ή ολική χορτοφαγία (γνωστή και ως βεγκανισμός, αγγλ. veganism), παρουσιάζει μια αύξηση στο Ηνωμένο Βασίλειο τα τελευταία δύο χρόνια – από περίπου μισό εκατομμύριο ανθρώπους το 2016 σε περισσότερα από 3,5 εκατομμύρια – 5% του πληθυσμού σήμερα. Και στην Ελλάδα το ποσοστό των χορτοφάγων αυξάνεται όλο και περισσότερο.

Έξυπνα ντοκιμαντέρ όπως το Cowspiracy: The Sustainability Secret ή το What the Health έδειξαν στο ευρύ κοινό πως λειτουργεί η εντατική βιομηχανία κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων, αποκαλύπτοντας πως μεταχειρίζονται τα ζώα αλλά και τις επιπτώσεις που έχει αυτό στην υγεία των ανθρώπων αλλά και στο περιβάλλον. Μας καλούν να στραφούμε εξ ολοκλήρου σε φυτικά τρόφιμα.

Όμως αντί να παρασυρθούμε από τις προτροπές να καταναλώνουμε περισσότερα προϊόντα που παράγονται με βιομηχανικές μεθόδους μονοκαλλιέργειας καλαμποκιού και σόγιας, οι οποίες έχουν έντονες περιβαλλοντικές παρενέργειες, θα πρέπει να ενθαρρύνουμε βιώσιμες μορφές ζωικής παραγωγής και γαλακτοπαραγωγής βασισμένες στα παραδοσιακά συστήματα της νομαδικής και ημινομαδικής κτηνοτροφίας και κυρίως της συντηρητικής βόσκησης.

Και μιας και οι αυστηροί χορτοφάγοι έχουν ασπαστεί τον βεγκανισμό, συχνά για λόγους ηθικής, καθώς θεωρείται ότι η κατανάλωση κρέατος προϋποθέτει πολύ βία και βαρβαρότητα, θα πρέπει τουλάχιστον να αμφισβητήσουμε το κατά πόσον είναι ηθική μια αύξηση των καλλιεργειών που απαιτούν όλο και περισσότερα λιπάσματα, μυκητοκτόνα και ζιζανιοκτόνα, ενώ παράλληλα αντιτίθενται στις βιώσιμες μορφές κτηνοτροφίας οι οποίες μπορούν να αποκαταστήσουν το έδαφος και τη βιοποικιλότητα.

Το 2000, ο σύζυγός μου και εγώ μετατρέψαμε μια φάρμα 14.000 στρεμμάτων στο Δυτικό Σάσεξ σε έναν τεράστιο βοσκότοπο. Τοποθετήσαμε Αγγλικές μακρυκέρατες αγελάδες, αγριόχοιρους, πόνι Έξμορ, κόκκινα ελάφια και πλατώνια (μηρυκαστικά θηλαστικά της οικογένειας των ελαφίδων). Για 17 χρόνια προσπαθούσαμε να κάνουμε τη συμβατική αρόσιμη γη μας και την γαλακτοκομική επιχείρηση μας κερδοφόρα αλλά με τα βαριά πηλώδη εδάφη του Low Weald δεν μπορούσαμε να ανταγωνιστούμε αγροκτήματα με ελαφρύτερα εδάφη. Πήραμε μια απόφαση που άλλαξε τη μοίρα μας.

Ο οικοτουρισμός και η παραγωγή κρέατος που έχει εκτραφεί βιολογικά συνέβαλλαν ώστε να γίνει η επιχείρηση κερδοφόρα. Και επειδή τα ζώα, ζουν έξω όλο το χρόνο, με άφθονο φαγητό, δεν χρειάζονται συμπληρωματική σίτιση και σπάνια χρειάζεται να δουν τον κτηνίατρο. Τα ζώα ζουν σε φυσικές αγέλες και περιφέρονται όπου θέλουν. Περνούν μέσα από ρυάκια και λίμνες και αναπαύονται όπου τους αρέσει (περιφρονώντας τους ανοικτούς αχυρώνες που τους φτιάξαμε για καταφύγιο).

Τα βοοειδή και τα ελάφια βόσκουν στα αγριολούλουδα και τα χορτάρια, αλλά περιηγούνται επίσης ανάμεσα σε θάμνους και δέντρα. Οι αγριόχοιροι κυλιούνται στις λασπολακούβες και ποδοπατούν το έδαφος, επιδρώντας στη βλάστηση με διαφορετικούς τρόπους, γεγονός που δημιουργεί ευκαιρίες για άλλα είδη όπως μικρά θηλαστικά και πτηνά. 

Βασικά, επειδή δεν τους χορηγούμε αβερμεκτίνες (αντικαταθλιπτικά τα οποία δίνονται συνήθως στα σταβλισμένα ζώα σε εντατικά συστήματα) ή αντιβιοτικά, οι κοπριές τους τροφοδοτούν γαιοσκώληκες, βακτήρια, μύκητες και ασπόνδυλα όπως σκαθάρια, τα οποία τραβούν την κοπριά κάτω στην γη. Αυτή είναι μια ζωτικής σημασίας διαδικασία αποκατάστασης του οικοσυστήματος. Η επιστροφή των θρεπτικών ουσιών και των δομικών συστατικών πίσω στο έδαφος.

Η υποβάθμιση του εδάφους είναι μια από τις μεγαλύτερες καταστροφές που αντιμετωπίζει σήμερα ο κόσμος. Σύμφωνα με μια έκθεση του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ για το 2015, παγκοσμίως, 25 έως 40 δισεκατομμύρια τόννοι ορυκτού εδάφους διαβρώνονται κυρίως λόγω του οργώματος και των εντατικών καλλιεργειών. Στη Βρετανία η υποβάθμιση είναι τόσο σοβαρή που το 2014 το περιοδικό Farmers Weekly ανακοίνωσε ότι μπορεί να μας απομένουν μόνο 100 συγκομιδές ακόμη.

Με ένα είδος αγρανάπαυσης των αρόσιμων γαιών, όπως συνέβαινε την εποχή πριν τα τεχνητά λιπάσματα και τη μηχανοποίηση, που επέτρεψαν τη συνεχή καλλιέργεια και την επιστροφή στη βόσκηση μετά από ένα χρονικό διάστημα, μπορεί να σταματήσει η διάβρωση και το έδαφος να αποκτήσει ξανά την παραγωγικότητα του. Η βόσκηση δεν παρέχει στους αγρότες απλώς ένα εισόδημα, αλλά η κοπριά των ζώων, τα ούρα τους και ο τρόπος βόσκησης επιταχύνει την αποκατάσταση του εδάφους. Το κλειδί είναι να γίνονται όλα με βιολογικούς τρόπους και να διατηρείται χαμηλός ο αριθμός των ζώων ώστε να αποφεύγεται η υπερβόσκηση.

Πριν από είκοσι χρόνια, τα εδάφη του αγροκτήματος μας ήταν αρκετά υποβαθμισμένα, λόγω της αλόγιστης χρήσης χημικών ουσιών αλλά και του εντατικού οργώματος. Τώρα έχουμε μανιτάρια και ορχιδέες, μια ένδειξη ότι τα υπόγεια δίκτυα μυκορριζικών μυκήτων εξαπλώνονται. Έχουμε 19 είδη γαιοσκώληκων οι οποίοι παράγοντας στοές στη γη δημιουργούν ελαφρύτερο χώμα με περισσότερο οξυγόνο, συντελούν στην αποσύνθεση των φυτικών υπολειμμάτων εμπλουτίζοντας το έδαφος με θρεπτικά συστατικά αλλά και στην καλή κυκλοφορία του νερού , βοηθώντας τα φυτά να αναπτύξουν καλύτερα το ριζικό τους σύστημα.

Βρήκαμε 23 είδη σκαθαριών στην κοπριά μίας μόνο αγελάδας, ένα από τα οποία – το μωβ σκαθάρι – είχε να εμφανιστεί στο Σάσεξ εδώ και 50 χρόνια. Τα πτηνά που τρέφονται με έντομα έλκονται απ’ αυτή τη θρεπτική κοπριά.

Αυτό το σύστημα φυσικής βόσκησης δεν συντελεί μόνο στην αποκατάσταση του εδάφους, στη βιοποικιλότητα, στην προσέλκυση ωφέλιμων εντόμων όπως οι μέλισσες που θα βοηθήσουν στην επικονίαση, στην ποιότητα των υδάτων και τον μετριασμό των πλημμυρών, αλλά εγγυάται επίσης ότι τα ζώα απ’ τα οποία θα πάρουμε το κρέας θα είναι υγιή και αυτό σημαίνει ότι και εμείς θα είμαστε υγιείς.

Σε αντίθεση με το κρέας εντατικών συστημάτων, το οποίο έχει εκτραφεί με δημητριακά όπως σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι κ.α. το κρέας που προέρχεται από ζώα που έχουν βοσκήσει φυσικά σε χορτονομή, παρουσιάζει υψηλή περιεκτικότητα σε β-καροτένιο, ασβέστιο, μαγνήσιο και κάλιο αλλά και βιταμίνες Ε, Β και συζευγμένο λινολεϊκό οξύ (CLA) το οποίο ανήκει στα καλά λιπαρά και έχει αντικαρκινικές ιδιότητες. Είναι επίσης πλούσιο σε ω-3 λιπαρά οξέα τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου και είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθούν στην βέγκαν διατροφή.

Πολλά έχουν ειπωθεί για τις εκπομπές μεθανίου από το πεπτικό σύστημα των ζώων. Όμως αυτές είναι πολύ χαμηλότερες στους βοσκότοπους που περιλαμβάνουν άγρια ​​φυτά όπως η αγριοκαρδαμούδα, το καπνόχορτο και το αγριοστροφύλλι, επειδή περιέχουν φουμαρικό οξύ. Όταν προστέθηκαν αυτά τα φυτά στην διατροφή αρνιών σε μια μελέτη που έγινε στο Ινστιτούτο Rowett στο Αμπερντίν, βρέθηκε ότι οι εκπομπές μεθανίου μειώθηκαν κατά 70%.

Οι βέγκανς απ’ την άλλη σπανίως υπολογίζουν το κόστος του άνθρακα από το όργωμα. Σύμφωνα με μια έκθεση του 2017 του επιστημονικού περιοδικού Nature, από τη βιομηχανική επανάσταση έως σήμερα, το 70% του άνθρακα στα καλλιεργούμενα εδάφη έχει χαθεί στην ατμόσφαιρα. Εδώ λοιπόν υπάρχει ένα τεράστιο ζήτημα. Αν τα βέγκαν προϊόντα σας δεν προέρχονται από βιολογικές καλλιέργειες με σπορά χωρίς όργωμα, τότε συμμετέχετε ενεργά στην υποβάθμιση του εδάφους, που οδηγεί στην απώλεια των ενδιαιτημάτων για πολλά είδη, συμπεριλαμβανομένων μικρών θηλαστικών, πτηνών και ερπετών ενώ συμβάλλετε σημαντικά στην αλλαγή του κλίματος.

Επίσης οι βέγκανς θεωρούν ανήθικη την κατανάλωση γάλακτος, προτιμώντας το γάλα σόγιας ή του αμυγδάλου. Το 80% των αμυγδάλων παγκοσμίως παράγεται στην Καλιφόρνια. Μονοκαλλιέργειες τέτοιου μεγέθους εκτός του ότι απαιτούν τεράστιες ποσότητες νερού (ενιότε και εκτροπές ποταμών…), απαιτούν την μετακίνηση 1,7 εκατομμυρίων μελισσιών (το 70% όλων των διαθέσιμων κυψελών των ΗΠΑ) μόνο για να γονιμοποιηθούν. Πόσο ηθικό είναι λοιπόν να επιβάλουμε στις μέλισσες να στοιβαχτούν σε ένα φορτηγό κλεισμένες για τρεις μέρες ώστε να κάνουν ένα ταξίδι από την Ουάσινγκτον στην Καλιφόρνια, όπου θα μείνουν για 2-3 εβδομάδες και θα πάρουν και πάλι τον δρόμο της επιστροφής γιατί η περιοχή μετατρέπεται σε έρημο λόγω του ότι είναι μονοκαλλιέργεια; Και τι γίνεται με τις άγριες μέλισσες και τα υπόλοιπα ωφέλιμα έντομα όπως οι πεταλούδες που δεν έχουν την δυνατότητα να μεταφερθούν αλλού;

Το οικοσύστημά μας εξελίχθηκε μαζί με τα μεγάλα φυτοφάγα ζώα. Τις αγέλες Ούρους (ένα εξαφανισμένο είδος άγριων βοοειδών, πρόγονου της οικόσιτης αγελάδας), το άλογο Ταρπάν (το αυθεντικό άλογο), το Βαπίτι (ένα από τα μεγαλύτερα είδη ελαφιών, το οποίο εξαφανίστηκε πριν από 10.500 χρόνια), την Αρκούδα, τον Βίσονα, το Ελάφι, το Αγριογούρουνο. Είδη τα οποία αλληλεπίδρασαν με το περιβάλλον. Η χρήση φυτοφάγων ζώων ως μέρος του γεωργικού κύκλου μπορεί να οδηγήσει προς την κατεύθυνση μιας βιώσιμης γεωργίας.

Πριν και μετά. Αφήνοντας την φύση να επανέλθει μόνη της.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όλοι πρέπει να τρώμε πολύ λιγότερο κρέας και ζητάμε να σταματήσουν τα εντατικά συστήματα εκτροφής με δημητριακά, ζώων που παραμένουν μονίμως σταβλισμένα γιατί είναι και ανήθικο αλλά και ρυπογόνο. Αλλά αν οι ανησυχίες σας ως βέγκανς, είναι το περιβάλλον, η καλή διαβίωση των ζώων και η δική σας υγεία, τότε δεν είναι πλέον δυνατόν να προσποιούμαστε ότι όλοι αυτά θα πραγματοποιηθούν απλώς εγκαταλείποντας το κρέας και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Αντίθετα, όπως φαίνεται το να προσθέσετε περιστασιακά στη διατροφή σας μία μπριζόλα μπορεί να είναι ο σωστός τρόπος για να τετραγωνιστεί ο κύκλος.

Isabella Tree (The Guardian)

 

Η γύρη ως εργαλείο ιατροδικαστικής

Η ιατροδικαστική επιστήμη καταφεύγει συχνά σε περίεργες μεθόδους, όπως για παράδειγμα ο εντοπισμός και η ανάλυση της γύρης. Πολλές υποθέσεις φόνων αλλά και αινίγματα της αρχαιολογίας έχουν λυθεί με αυτόν τον τρόπο.

Πότε πέθανε ο «άνθρωπος των πάγων», η καλοδιατηρημένη μούμια των Άλπεων που υπολογίζεται ότι έζησε πριν από περίπου 5250 χρόνια; Σε αυτό το ερώτημα οι επιστήμονες κατάφεραν να απαντήσουν μελετώντας τα ίχνη γύρης που εντόπισαν στο πεπτικό σύστημα της μούμιας των Άλπεων. Ο «Έτζι», όπως τον αποκαλούν στα γερμανικά, πέθανε πιθανώς από εχθρικά βέλη κατά τη διάρκεια επίθεσης που έλαβε χώρα την άνοιξη. Αυτό καταμαρτυρούν τα ίχνη γύρης που εντοπίζονται μέχρι σήμερα. Αντίστοιχα, χάρη στα ίχνη γύρης εξιχνιάστηκε και το μυστήριο γύρω από την εξαφάνιση της μικρής Πέγκυ πριν από 17 χρόνια στη Βαυαρία. Το πτώμα της βρέθηκε τυχαία σε δάσος της Θουριγγίας και ταυτοποιήθηκε, μεταξύ άλλων επειδή βρέθηκαν ίχνη γύρης.

«Η ιατροδικαστική ανάλυση της γύρης είναι μια εξαιρετικά λεπτομερής, τεκμηριωμένη και ‘όμορφη’ μέθοδος όταν γίνεται από τους κατεξοχήν ειδικούς», λέει ο εγκληματολόγος Μαρκ Μπένεκε από την Κολωνία. «Αποτελεί μια σημαντική συνεισφορά της βοτανικής στην εγκληματολογία». Οι ειδικοί που ασχολούνται με τη μελέτη και την ανάλυση της γύρης ονομάζονται παλυνολόγοι – από τα παλυνόμορφα, τα οποία αποτελούν μικροσκοπικού μεγέθους φυτικές και ζωικές δομές.

Μια από τις λίγες ειδικούς που υπάρχουν παγκοσμίως είναι και η καθηγήτρια Μαρτίνα Βέμπερ από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Σε αυτή προστρέχουν ειδικοί αστυνομικοί, ανακριτές και εγκληματολόγοι ακόμη και από άλλες χώρες, προκειμένου να ακούσουν τη γνώμη τους.

Όσο πιο σπάνια η γύρη τόσο πιο εύκολη η εγκληματολογική ταυτοποίηση 

Η Αυστρία θεωρείται πρωτοπόρος σε θέματα εγκληματολογικής ανάλυσης γύρης. Ήδη το 1959 καταγράφηκε η πρώτη περίπτωση εξιχνίασης εγκλήματος βάσει των αναλύσεων της παλυνολογίας. Χάρη σε μια απολιθωμένη γύρη από άνθη καρυδιάς οι ανακριτές κατάφεραν να ταυτοποιήσουν ένα θύμα και να εντοπίσουν τον δράστη. Για να γίνει ο συσχετισμός πτώματος και δράστη αναλύθηκαν εκατοντάδες δείγματα μικροσκοπικών κόκκων γύρης. Η ανάλυση των δειγμάτων και η σύγκρισή τους μπορεί να οδηγήσει σε απρόσμενα αποτελέσματα.

Μάλιστα όσο πιο σπάνια είναι η μορφή γύρης που εντοπίζεται στα ευρήματα ενός εγκλήματος «τόσο το καλύτερο», εξηγεί η Βέμπερ. Τότε γίνεται πιο εύκολη η διαδικασία ταυτοποίησης. Κάτι τέτοιο συνέβη με ένα δείγμα σπάνιας γύρης από τη Νέα Ζηλανδία που εντοπίστηκε σε έναν ύποπτο για δολοφονία και στο επίμαχο πτώμα. Οι ειδικοί που χειρίζονταν την υπόθεση κατέληξαν έτσι στο συμπέρασμα ότι ο εντοπισμός των συγκεκριμένων κόκκων γύρης δεν μπορούσε να είναι τυχαίος.

Αλλά γιατί η γύρη θεωρείται τόσο «καλό» εύρημα σε μια εγκληματολογική ανάλυση; «Τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα είναι εξαιρετικοί συλλέκτες γύρης», σημειώνει επίσης η Βέμπερ, ενώ οι κόκκοι γύρης είναι ανιχνεύσιμοι στα ρούχα ακόμη και μετά από πολλές πλύσεις. Επίσης με τη βοήθεια ειδικών αναλύσεων η γύρη μπορεί να εντοπιστεί ακόμη και σε απειροελάχιστες ποσότητες στο ανθρώπινο αναπνευστικό και πεπτικό σύστημα καθώς και στα μαλλιά. Όλα αυτά λειτουργούν, λοιπόν, ως ένα σπάνιο μεν σημαντικό βοήθημα δε για την ιατροδικαστική και την εγκληματολογία.

πηγή: DW (Dpa, Φρανκ Κρίστιανσεν / Δήμητρα Κυρανούδη)

Οι τρομακτική αύξηση της θερμοκρασίας τα τελευταία 120 χρόνια, σε ένα γράφημα.

Οι αύξηση της θερμοκρασίας σε 191 χώρες από το 1900 έως το 2017:

Τα στοιχεία έχουν αντληθεί από το National Aeronautics and Space Administration, Goddard Institute for Space Studies