Η περίεργη συμπεριφορά των μελισσών κατά την έκλειψη

Κατά την ολική έκλειψη Ηλίου που ήταν ορατή στις ΗΠΑ το 2017, οι άνθρωποι μαζεύτηκαν για να κοιτάξουν μαγεμένοι τον ουρανό, την στιγμή που οι καμηλοπαρδάλεις κινούνταν γρήγορα προς τον αχυρώνα όπως κάνουν τη νύχτα ενώ οι πιγκουίνοι άρχισαν να βγάζουν θορύβους. Οι μέλισσες όμως, σύμφωνα με μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στα Annals of the Entomological Society of America, απλώς σταμάτησαν και αποφάσισαν να κάνουν ένα διάλειμμα από τις πολυάσχολες ζωές τους.

Την 21η Αυγούστου του 2017, οι μέλισσες σταμάτησαν να κάνουν το οτιδήποτε. Προηγουμένως οι επιστήμονες εγκατέστησαν μικροσκοπικά μικρόφωνα στις κυψέλες τους, ώστε να ελέγξουν πώς τα έντομα θα αντιδρούσαν κατά τη διάρκεια της έκλειψης, όταν δηλαδή το φως θα μειώνονταν. Πριν ξεκινήσει το πείραμα, η ομάδα ανέμενε ότι οι μέλισσες θα κινούνταν πιο αργά, όπως κάνουν όταν ο Ήλιος αρχίζει να δύει, αλλά αυτό δεν συνέβη.

Αντ ‘αυτού, οι μέλισσες ήταν δραστήριες, όπως συνήθως, μέχρι την στιγμή που η Σελήνη κάλυψε ολόκληρο τον Ηλιακό δίσκο και είχαμε ολική έκλειψη. Τότε, σαν κάποιος να γύρισε έναν διακόπτη, οι μέλισσες σταμάτησαν να κάνουν το οτιδήποτε, και μπήκαν στη φάση της χαμηλής κατανάλωσης ενέργειας, μέχρις ότου ο Ήλιος ξαναφάνηκε. «Αναμενόταν, με βάση τις αναφορές που έχουμε από τη βιβλιογραφία, ότι η δραστηριότητα των μελισσών θα έπεφτε καθώς το φως θα εξασθενούσε και θα έφτανε στο ελάχιστο όταν θα κρύβονταν εντελώς ο Ήλιος», δήλωσε ο Dr. Candace Galen του Πανεπιστημίου του Μισσούρι.

«Αλλά κανείς δεν περίμενε ότι αυτό θα γινόταν τόσο απότομα. Ήταν σαν να έσβησαν. Αυτό μας εξέπληξε» συνέχισε ο Galen. Πολλά ζώα ακόμα παρουσιάζουν περίεργη συμπεριφορά κατά την έκλειψη. Οι αράχνες αποσυναρμολογούν τους ιστούς τους, οι μαύρες αρκούδες τρέχουν σε κύκλους και στη συνέχεια μετά την επιστροφή του ήλιου ηρεμούν, ενώ τα καβούρια βγαίνουν στην ακτή πιθανώς πιστεύοντας ότι είναι νύχτα και ότι δεν θα υπάρχουν πουλιά για να τους επιτεθούν.

Η έρευνα διεξήχθη με τη βοήθεια απλών πολιτών και μαθητών σε ολόκληρο το Όρεγκον, το Αϊντάχο και το Μιζούρι. Το αποτέλεσμα ήταν πραγματικά απροσδόκητο, και μέχρι στιγμής σε μεγάλο βαθμό ανεξήγητο. Ήδη προετοιμάζονται για την επόμενη ηλιακή έκλειψη που αναμένεται στο Μιζούρι το 2024.

Advertisements

Οι Κέδροι του Θεού, που επέζησαν από εκστρατείες και πολέμους, τώρα απειλούνται από την κλιματική αλλαγή.

Περπατώντας κανείς ανάμεσα στους κέδρους του Λιβάνου, αισθάνεται ότι βρίσκεται στη συντροφιά αρχέγονων οντοτήτων της Γης. Αμέτρητα δέντρα ηλικίας άνω των 1.000 ετών, απλώνουν τα οριζόντια κλαδιά τους πάνω από τα κεφάλια των επισκεπτών, με τις ρίζες τους βαθιά μέσα στο ασβεστολιθικό έδαφος.

Ένας κέδρος στο δάσος του Τανουρίν που πέθανε έπειτα από προσβολή εντόμων (Josh Haner/The New York Times)

Οι κέδροι ευδοκιμούν λόγω της υγρασίας και των ασυνήθιστα χαμηλών θερμοκρασίώνς της περιοχής, που δημιουργούν ένα σπάνιο οικοσύστημα για τη Μέση Ανατολή. Καθώς όμως το κλίμα αλλάζει απότομα, τα δάση του Λιβάνου κινδυνεύουν για πρώτη φορά στην ιστορία τους με εξαφάνιση. Οι ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες στη χώρα περιορίζουν τις βιώσιμες ζώνες των κέδρων σε μεγαλύτερα υψόμετρα.

Νέοι κέδροι ξεπετάγονται από το έδαφος στο δάσος του Μπαρούκ.

Το πιο διάσημο δάσος κέδρων του Λιβάνου είναι το Δάσος των Κέδρων του Θεού (αραβικά: Horsh Arz el-Rab, Χορς Αρζ ελ-Ραμπ) που βρίσκεται στο κεδροδάσος του όρους Μαχμάλ σε ύψος 1.920 μέτρων, με κέδρους που ξεπερνούν σε ηλικία και τα 1.500 χρόνια. Η πιο ονομαστή συστάδα κέδρων βρίσκεται στην περιοχή που είναι γνωστή ως «Κέδροι του Θεού», κοντά στην πόλη Μπσαρί στο βόρειο Λίβανο, όπου υπάρχουν 375 υπεραιωνόβιοι κέδροι.

Δεξιά ένας νεκρός κέδρος δίπλα σε έναν υγιή στο δάσος του Τανουρίν.

Στους κέδρους του Λιβάνου υπάρχουν αναφορές τόσο στο «Έπος του Γκιγκαλμές» όσο και στην Παλαιά Διαθήκη. Τα δάση από κέδρους του Λιβάνου προμήθευσαν το περιζήτητο ξύλο τους (cedrus libani), με το οποίο οικοδομήθηκε ο Ναός του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ. Οι Φοίνικες και οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν το ξύλο των κέδρων του Λιβάνου για τη ναυπήγηση των πλοίων τους και ο Ναβουχοδονόσωρ Β’, βασιλιάς της Βαβυλώνας τον 6ο π. Χ. αιώνα, υλοτομούσε τους κέδρους για να χρησιμοποιηθούν ως δομικό υλικό σε κατασκευές. Επίσης, η ρητίνη (resina cedir) και το έλαιο (oleum cedri) του κέδρου χρησιμοποιούνταν στην ιατρική, αλλά και για τη μουμιοποίηση των φαραώ της Αιγύπτου.

Αυτοί οι κέδροι φυτεύτηκαν πριν από 90 χρόνια για να δημιουργήσουν σκιά σε μια αυλή ενός σπιτιού νοτιοανατολικά της Βηρυτού.

Τα δέντρα αυτά χρειάζονται πολύ χαμηλές θερμοκρασίες για να πολλαπλασιαστούν και έτσι η επιβίωσή τους στις χαμηλότερες πλαγιές, που οι θερμοκρασίες είναι υψηλότερες, γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Το ιδανικό υψόμετρο για τους κέδρους είναι μεταξύ 1.400 και 1.800 μέτρων αλλά σε πειράματά τους οι γεωπόνοι ανακάλυψαν πως τα δέντρα αυτά μπορούν να επιβιώσουν μέχρι και στα 2.100 μέτρα. Σε δάση όπως το Μπαρούκ όμως, δεν υπάρχει περιθώριο για τους κέδρους να «στείλουν» τους σπόρους τους σε ψηλότερα υψόμετρα. Τα πρώτα 40 με 50 χρόνια της ζωής τους, τα δέντρα αυτά μεγαλώνουν πάρα πολύ αργά.

Πολιτικές αφίσες στη Βηρυτό.

Οι κλιματολόγοι προειδοποιούν πως, αν οι θερμοκρασίες συνεχίσουν να ανεβαίνουν (όπως αναμένεται), μέχρι το 2100 οι κέδροι θα μπορούν να ευδοκιμήσουν μόνο στο βορειότερο άκρο του Λιβάνου. Ωστόσο ούτε εκεί η εικόνα είναι ιδανική αφού στο πυκνότερο δάσος κέδρων, στο Φυσικό Καταφύγιο του Τανουρίν, το 7% των δέντρων ξεράθηκε στις αρχές του 2000, από έντομα που έκαναν την εμφάνισή τους μετά το 1997.

Η Λιλιάν Κεϊρούζ είναι μια καλλιτέχνης που σχεδιάζει πάνω σε ξύλο κέδρου, το οποίο συλλέχθηκε νομίμως από το δάσος των Κέδρων του Θεού.

Από τα δεκάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα δασών στα υψίπεδα του Λιβάνου όμως, μόνο 17 τ.χλμ απομένουν σε διάσπαρτα άλση. Οι κέδροι χρειάζονται το χιόνι για την επιτυχημένη επικονίαση τους. Όμως και ο φετινός χειμώνας ήταν «απογοητευτικά ήπιος», όπως εξηγούν οι ειδικοί. Ο συντονιστής οικοτουρισμού στο καταφύγιο βιόσφαιρας του Σουφ, Ομάρ Αμπού Άλι, επισημαίνει τα ανησυχητικά σημάδια. «Οι πρώτοι βλαστοί δεν εμφανίζονταν πριν τις αρχές του Μαΐου αλλά φέτος βγήκαν από τον Απρίλιο.»

Νομίσματα που απεικονίζουν κέδρους στο μουσείο της Τράπεζας του Λιβάνου στη Βηρυτό.

«Όσο πιο νωρίς φυτρώνουν τόσο πιο ευάλωτοι είναι, αυτή η πρόωρη βλάστηση μπορεί να τους οδηγήσει στον θάνατο». Τις προηγούμενες δεκαετίες, έβρεχε ή χιόνιζε 105 ημέρες τον χρόνο. Το χιόνι στα μεγαλύτερα υψόμετρα κάλυπτε το έδαφος ακόμα και για 4 μήνες. Τον περασμένο χειμώνα όμως έβρεξε μόλις 40 ημέρες και το χιόνι κράτησε για έναν μήνα. «Η κλιματική αλλαγή είναι γεγονός εδώ», λέει ο διευθυντής της Βιόσφαιρας του Σουφ, Νιζάρ Χανί. «Το δάσος των κέδρων “μεταναστεύει” σε μεγαλύτερα υψόμετρα αλλά δεν είναι σίγουρο πως θα καταφέρουν να το ακολουθήσουν και τα υπόλοιπα είδη με τα οποία συμβιώνει», τονίζει ο Χανί, που φοβάται ακόμα πιο σοβαρές εκτροπές του οικοσυστήματος στο άμεσο μέλλον.

Νεαροί κέδροι σε ένα φυτώριο του Λιβάνου.

Μία έρευνα του 2010 προειδοποιούσε ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη στον υφιστάμενο ρυθμό θα οδηγήσει στην πλήρη εξαφάνιση των κέδρων από το Σουφ. Μετά τη φετινή, περιορισμένη χιονόπτωση οι υπεύθυνοι του καταφυγίου στο Τανουρίν, είχαν προετοιμαστεί ψυχολογικά για μία δύσκολη σεζόν. Η κατάσταση επιδεινώθηκε από το Cephalcia tannourinensis, ένα έντομο που τρέφεται από τις μικρές βελόνες των κέδρων. Το έντομο ήταν άγνωστο στους επιστήμονες μέχρι το 1998, που ο Λιβανέζος εντομολόγος Ναμπίλ Νεμέρ το συνέδεσε με την εκτεταμένη καταστροφή κέδρων της προηγούμενης χρονιάς.

Κέδροι φυτεμένοι σε σειρές σε μια πλαγιά πάνω από το δάσος των Κέδρων του Θεού.

Παλιότερα, το έντομο δεν βασιζόταν στους κέδρους για την επιβίωσή του καθώς ξεχειμώνιαζε κάτω από το χώμα. Καθώς όμως τα χιόνια άρχισαν να λιώνουν νωρίτερα, τα έντομα αυτά άρχισαν να αφήνουν τα αυγά τους στις νέες ρίζες των κέδρων, καταστρέφοντας τα μικρά δέντρα. «Είμαστε σε έναν αγώνα δρόμου», παραδέχεται ο Χανί. «Και δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο».

πηγή: New York Times / Φωτογραφίες Josh Haner.

Βρέθηκε το αρχαιότερο ζωντανό δέντρο της Ευρώπης

Ένα πεύκο (Pinus heldreichii) που αναπτύσσεται στη νότια Ιταλία είναι 1.230 ετών, κερδίζοντας έτσι τον τίτλο του επιστημονικά χρονολογημένου πιο μεγάλου σε ηλικία δέντρου στην Ευρώπη. Επιπλέον, το αρχαίο πεύκο φαίνεται πως βιώνει μια ώθηση στην ανάπτυξη κατά τις τελευταίες δεκαετίες, όπου προστέθηκαν μεγαλύτεροι δακτύλιοι στον κορμό του, παρόλο που πολλά δέντρα στην περιοχή της Μεσογείου βιώνουν μείωση της ανάπτυξης.

Η ανακάλυψη δείχνει ότι ορισμένα δέντρα μπορούν να επιβιώσουν για αιώνες ακόμη και όταν είναι αντιμέτωπα με ακραίες αλλαγές στο κλίμα. Αυτό το αρχαίο πεύκο, για παράδειγμα, έχει επιβιώσει από μια κρύα περίοδο κατά τη διάρκεια των μεσαιωνικών χρόνων και έπειτα έζησε σε πολύ πιο υψηλές θερμοκρασίες, συμπεριλαμβανομένων περιόδων ξηρασίας. Αν αναλυθεί η ανάπτυξή του μέσα από τόσα χρόνια μεταβαλλόμενων συνθηκών, αυτό θα βοηθήσει τους επιστήμονες να καταλάβουν καλύτερα πώς τα δάση θα μπορούσαν να ανταποκριθούν στις σύγχρονες κλιματικές αλλαγές, λέει η ομάδα μελέτης.

«Η μελέτη τόσο μεγάλων σε ηλικία δέντρων είναι πολύτιμη για να προβλέψουμε καλύτερα τις μελλοντικές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στα δασικά οικοσυστήματα», λέει ο Maxime Cailleret από το Ελβετικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Δασών που μελετά τη θνησιμότητα των δένδρων. Ο Gianluca Piovesan από το Πανεπιστήμιο της Τοscia και οι συνάδελφοί του εντόπισαν το πεύκο σε μια απότομη, βραχώδη πλαγιά, ψηλά στα βουνά του Εθνικού Πάρκου Pollino.

Ενώ το δέντρο φαινόταν πολύ μεγάλο σε ηλικία, η ομάδα συνειδητοποίησε σύντομα ότι ο καθορισμός της πραγματικής ηλικίας του δεν θα ήταν τόσο απλός καθώς δεν μπορούσε να γίνει με χρονολόγηση των δακτυλίων του. Το κεντρικό τμήμα του δέντρου, το οποίο θα περιείχε τους αρχαιότερους δακτυλίους, έλειπε. «Το εσωτερικό του ξύλου ήταν σαν σκόνη – δεν το είδαμε ποτέ», λέει ο Alfredo Di Filippo, μέλος της ομάδας. «Έλειπαν τουλάχιστον 20 εκατοστά ξύλου, πράγμα που αντιπροσωπεύει πολλά χρόνια».

Οι ρίζες του δέντρου ήταν σε καλύτερη κατάσταση, οπότε η ομάδα αποφάσισε να ερευνήσει αν θα μπορούσε να αποκαλύψει την ηλικία του χρησιμοποιώντας μια νέα μέθοδο που συνδυάζει μερικές υπάρχουσες τεχνικές. Αν και τόσο ο κορμός και οι ρίζες ενός δέντρου παράγουν ετήσια δακτυλίους, μπορούν να αναπτυχθούν με διαφορετικούς ρυθμούς, κάτι που δεν κάνει εύκολο να συσχετιστεί η ανάπτυξή τους. Ωστόσο, τα δείγματα που χρονολογούνται από τις εκτεθειμένες ρίζες του επέτρεψαν στους ερευνητές να προσδιορίσουν πότε βλάστησε το δέντρο.

Η ομάδα ήταν στη συνέχεια σε θέση να διασταυρώσει την ανάπτυξη δακτύλων σε δείγματα ρίζας και κορμού για να αποκαλύψει τα χρόνια που λείπουν από τον κορμό. «Συνδυάζοντας αυτές τις δύο μεθόδους, κατορθώσαμε να καθορίσουμε το χρονοδιάγραμμα με μεγαλύτερη ακρίβεια», λέει ο Piovesan.

Η ηλικία του δέντρου είναι εντυπωσιακή, λαμβάνοντας υπόψη τον πυκνό ανθρώπινο πληθυσμό που αναπτύχθηκε στην περιοχή κατά τη διάρκεια των τελευταίων χιλιετιών, λέει ο Oliver Konter από το Πανεπιστήμιο του Mainz στη Γερμανία. Αυτός ο επιστήμονας είναι που εντόπισε ένα πεύκο 1.075 ετών στη βόρεια Ελλάδα και που έως τώρα θεωρούνταν το μεγαλύτερο σε ηλικία δέντρο στην Ευρώπη.

Οι δασικές εκτάσεις έχουν αξιοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό από τους ανθρώπους σε αυτό το χρονικό πλαίσιο, καθώς η γη έχει χρησιμοποιηθεί για τη γεωργία και οι πόλεις έχουν εξαπλωθεί. Ωστόσο, απομακρυσμένες περιοχές, όπως αυτή η γη των αρχαίων πεύκων, γλίτωσαν λόγω της δυσκολίας στην πρόσβαση. Παρόλο που το πάρκο φιλοξενεί χιλιάδες πεύκα του είδους Pinus heldreichii, τα περισσότερα είναι ηλικίας μεταξύ 500 και 600 ετών. Η ομάδα διαπίστωσε μόνο τρία ακόμη που είναι πιθανό να είναι ηλικίας άνω των χιλίων ετών.

Οι λόγοι για την ευνοϊκή ανάπτυξη που παρουσιάζει το πεύκο είναι πιθανόν να είναι πολύπλοκοι. Εν μέρει, τα ψηλά βουνά έχουν το δικό τους μικροκλίμα, όπου οι θερμοκρασίες παραμένουν πιο δροσερές. Ο Piovesan και η ομάδα του πιστεύουν επίσης ότι έχει συμβάλει και η μείωση της ρύπανσης λόγω των πρόσφατων ευρωπαϊκών νόμων και των προσπαθειών επανόρθωσης.

Επιπλέον, η μοναδική βιολογία των δένδρων μπορεί να βοηθήσει το παλιό πεύκο να επιβιώσει. Σε αντίθεση με τα ζώα, η γήρανση δεν είναι προγραμματισμένη φυσικά, επομένως είναι θεωρητικά αθάνατα. Οι σεκόγιες που αναπτύσσονται σε ανέγγιχτα τοπία στις Η.Π.Α., μπορεί μερικές φορές να είναι χιλιάδες ετών. Τα κωνοφόρα, τα οποία αναπτύσσονται αργά, είναι γνωστό ότι ζουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, εν μέρει επειδή παραμένουν μικρότερα για μεγαλύτερα τμήματα της ζωής τους, καθιστώντας τα λιγότερο ευάλωτα σε ακραία γεγονότα όπως η ξηρασία και οι καταιγίδες.

Επιπλέον, τα παλιά δένδρα μπορεί να θεωρηθούν ζωντανοί οργανισμοί όταν στην πραγματικότητα ζουν μόνο μικρά μέρη αυτών. Στην περίπτωση του αρχαίου πεύκου, το μεγαλύτερο μέρος του στέμματος του πέθανε, αλλά θα μπορούσε ενδεχομένως να συνεχίσει να ζει σε αυτήν την κατάσταση για αιώνες περισσότερο.

Πηγή: www.lifo.gr με πληροφορίες από National Geogrpahic 

Η Pinus heldreichii (κοινές ονομασίες: Ρόμπολο, Bosnian pine, whitebark pine, Heldreich pine) εμφανίζεται σποραδικά σε όρη της Βαλκανικής χερσονήσου και σε ένα απομονωμένο σταθμό στη νότια Ιταλία (Καλαβρία). Η σημερινή της εξάπλωση θεωρείται υπολειμματική, σε σχέση με ευρύτερη της προπαγετωνικής περιόδου. Είναι είδος βραδυαυξές, προσαρμοσμένο στις συνθήκες της υπαλπικής ζώνης των υψηλών βουνών της Βαλκανικής. Υπάρχουν διάσπαρτοι μικροί πληθυσμοί P. heldreichii που επιβιώνουν σε βραχώδεις ασβεστο λιθικές πλαγιές σε υψόμετρα 2.200-2.650 m.

Στην Ελλάδα εμφανίζεται στη Β. Πίνδο, το Βούρινο, το Βέρμιο, τον Όρβηλο και τον Όλυμπο, σε υψόμετρα από 1.300 έως 2.600 m. Είναι το πλέον ψυχρόβιο από τα αυτοφυή είδη πεύκης. Αναπτύσσεται σε αβαθή πετρώδη εδάφη που εδράζονται σε ασβεστολιθικά ή υπερβασικά πετρώματα και σπανιότερα σε γρανίτες. Συχνά, σε χαμηλότερα υψόμετρα απαντά σε μικτά δάση με τη μαύρη πεύκη, ενώ σε μεγάλα υψόμετρα σχηματίζει αμιγές δάσος μέχρι τα δασοόρια.

Κοράκης, Γ., 2015. Δασική βοτανική. [ηλεκτρ. βιβλ.] Αθήνα: Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών.

Γιατί οι εργάτριες σκοτώνουν τις βασίλισσες;

Γιατί οι μέλισσες προτιμούν ορισμένες βασίλισσες έναντι των άλλων; Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύεται στο Springer, δείχνει ότι κάποιες εργάτριες δολοφονούν τις βασίλισσες τους, εάν αυτές δεν γεννούν τον σωστό τύπο αρσενικών απογόνων.

Άκεντρες μέλισσες φρουρούν την είσοδο της φωλιάς τους. (Graham Wise/Flickr)

Ως άνθρωποι διαφέρουμε από τις μέλισσες καθώς είμαστε διπλοειδείς οργανισμοί. Αυτό σημαίνει ότι κάθε ένας από εμάς περιέχει δύο αντίγραφα του κάθε χρωμοσώματος (ένα από κάθε γονέα). Οι μέλισσες, ωστόσο, λειτουργούν λίγο διαφορετικά. Οι θηλυκές μέλισσες είναι διπλοειδείς (όπως και εμείς) προέρχονται δηλαδή από γονιμοποιημένα αυγά. Μια βασίλισσα πρέπει να ζευγαρώσει για να γεννήσει θηλυκές μέλισσες. Αλλά οι αρσενικές μέλισσες, γνωστές ως κηφήνες, είναι συνήθως απλοειδείς οργανισμοί, που δημιουργούνται από μη γονιμοποιημένα αυγά και μια βασίλισσα μπορεί να τα παραγάγει χωρίς ποτέ να ζευγαρώσει.

Η βασίλισσα γονιμοποιείται μια φορά, αποθηκεύει το σπέρμα και γεννάει για όλη την υπόλοιπη ζωή της. Έπειτα μπορεί να επιλέξει η ίδια τι είδους αυγό θα αφήσει σε κάθε κελί. Αν αυτό είναι γονιμοποιημένο, θα δημιουργηθεί μια θηλυκή εργάτρια, ενώ αν είναι αγονιμοποίητο θα δημιουργηθεί κηφήνας. Περιστασιακά, όμως, εμφανίζεται ένα σπανιότερο είδος αρσενικού πάνω στο οποίο η βασίλισσα δεν έχει κανέναν έλεγχο. Αυτά τα αρσενικά είναι διπλοειδή και συνήθως στείρα. Δημιουργούνται όταν ένας διπλοειδής οργανισμός (ουσιαστικά μια εργάτρια) “ξεγελιέται” και γίνεται αρσενικός. Αυτού του είδους οι κηφήνες είναι καταστροφικοί για την επιβίωση της αποικίας, επειδή καταναλώνουν πόρους, δεν μπορούν να συμβάλλουν στην αναπαραγωγή και όπως όλα τα αρσενικά υμενόπτερα (μέλισσες, μυρμήγκια και σφήκες) αρνούνται να εργαστούν.

Ο διάσπαρτος γόνος είναι συχνά σημάδι μεγάλης παρουσίας διπλοειδών κηφήνων.

Όταν καθορίζεται το φύλο το αναπτυσσόμενο σώμα των μελισσών εξετάζει μόνο ένα γονίδιο που ονομάζεται Complementary Sex Determination (CSD). Εάν αυτό το γονίδιο έχει δύο διαφορετικά αλληλόμορφα, προέρχεται δηλαδή από γονιμοποιημένο ωάριο, η μέλισσα γίνεται θηλυκή και εάν έχει μόνο ένα αλληλόμορφο, προέρχεται δηλαδή από ένα μη γονιμοποιημένο ωάριο, η μέλισσα γίνεται αρσενική. Κανονικά αυτό το σύστημα καθορισμού φύλου λειτουργεί καλά. Όμως εάν τυχαία η βασίλισσα ζευγαρώσει με ένα αρσενικό που φέρει ένα CSD αλληλόμορφο ίδιο με το δικό της, όπως για παράδειγμα σε περιπτώσεις αιμομιξίας, τότε οι μισοί διπλοειδείς απόγονοί της θα έχουν μόνο ένα είδος αλληλόμορφου CSD και θα γίνουν αρσενικοί αντί για θηλυκοί, μειώνοντας κατά το ήμισυ το εργατικό δυναμικό της νέας γενιάς.

Οι ερευνητές εξέτασαν το είδος Scaptotrigona depilis, ένα είδος άκεντρης μέλισσας που ζει στην Βραζιλία. Αφού δημιούργησαν δύο ομάδες αποικιών, με νέες και υγιείς βασίλισσες, τοποθέτησαν στη μία ομάδα, γόνο στείρων κηφήνων. Παρακολουθώντας την δραστηριότητά τους, παρατήρησαν ότι στις αποικίες που εισήχθησαν οι γόνοι με τα στείρα αρσενικά, οι βασίλισσες πέθαναν “μυστηριωδώς” περίπου 10 ημέρες μετά την εμφάνιση αυτών των αρσενικών. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλες οι βασίλισσες είχαν ελεγχθεί ενδελεχώς από τους ερευνητές και ότι δολοφονήθηκαν παρά το γεγονός ότι ο γόνος δεν ήταν δικός τους.

Πως όμως οι εργάτριες ανιχνεύουν τα στείρα αρσενικά; Οι ερευνητές έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα φυσιολογικά απλοειδή αρσενικά μυρίζουν διαφορετικά από τα στείρα διπλοειδή αρσενικά. Η μυρωδιά τους αρχίζει να διαφέρει μετά την 10η μέρα, ακριβώς τη στιγμή που οι βασίλισσες ξεκίνησαν “μυστηριωδώς” να πεθαίνουν. Μπορούν να τα βρουν νωρίτερα; Οι γνωστές μας μελιτοφόρες μέλισσες, Apis mellifera, είναι σε θέση να εντοπίζουν εύκολα αυγά και προνύμφες που είναι διπλοειδή αρσενικά και να τα σκοτώνουν. Όμως στις άκεντρες μέλισσες οι προνύμφες σφραγίζονται νωρίτερα και οι εργάτριες δεν έχουν καμία επαφή μαζί τους, μέχρι οι κηφήνες να εκκολαφτούν.

Το Αμερικανικό κόκκινο μυρμήγκι (Solenopsis invicta).

Αυτό το είδος συμπεριφοράς δε συναντάται μόνο στις μέλισσες. Τα μυρμήγκια και οι σφήκες επίσης δολοφονούν τις βασίλισσες τους. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Αμερικανικό κόκκινο μυρμήγκι στις αποικίες του οποίου δημιουργούνται “συμμορίες”. Κάθε “συμμορία” έχει την δικιά της οσμή που παράγεται από το συνδυασμό αλληλόμορφων ενός συγκεκριμένου γονιδίου, που επιτρέπει στα μυρμήγκια να εντοπίζουν ποιος είναι στη συμμορία τους και ποιος όχι. Οι εργάτριες θα σκοτώσουν βασίλισσες που έχουν διαφορετική οσμή. Στις κοινές σφήκες αλλά και μέλισσες οι εργάτριες συνήθως σκοτώνουν τις βασίλισσες τους όταν γεράσουν καθώς μειώνεται η ωοτοκία τους και εκπέμπουν λιγότερες φερομόνες.

Στράτος Σαραντουλάκης
Ορεινό Μέλι

Ορχιδέα Ophrys. Ένας απ’ τους μεγαλύτερους απατεώνες της φύσης!

Η ορχιδέα του γένους Ophrys είναι ένα απ’ τα πιο φαντασμαγορικά είδη ορχιδέας. Το όνομα της προέρχεται από την ελληνική λέξη οφρύς, δηλαδή φρύδια και αναφέρεται στις πλούσιες τρίχες που έχει γύρω από τα πέταλα. Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους απατεώνες της φύσης και αυτό γιατί έχει αναπτύξει μια ασυνήθιστη συμπεριφορά για να προσελκύσει επικονιαστές.

Αρσενική μέλισσα του είδους Andrena σε ψευδοσυνουσία με άνθος ορχιδέας Ophrys illyrica

Το κατώτερο πέταλο του άνθους της, που ονομάζεται γλωσσάριο, είναι πολύ μεγαλύτερο από τα υπόλοιπα. Χρησιμοποιείται από τα έντομα ως διάδρομος προσγείωσης. Αυτό το πέταλο όχι μόνο θυμίζει την πλάτη μιας θηλυκής μέλισσας, αλλά εκπέμπει και παρόμοιες φερομόνες. Οι φερομόνες είναι πτητικές ουσίες που παράγονται από ειδικούς αδένες αρκετών εντόμων. Οι ουσίες αυτές καθορίζουν το είδος αλλά και το φύλο. Η φερομόνη του θηλυκού, για παράδειγμα, είναι ενδεικτική της παρουσίας οίστρου και προσελκύει τα ώριμα αρσενικά για αναπαραγωγή.

Οφρύς η μελισσοφόρος (Ophrys apifera)

Το τεράστιο βιοχημικό οπλοστάσιο των φυτών, κατάφερε να αναπαράγει αυτές τις ουσίες ώστε να παραπλανήσει και να προσελκύσει τα αρσενικά έντομα. Αρκετά είδη του γένους Ophrys έχουν εξειδικευτεί να θυμίζουν συγκεκριμένα είδη θηλυκών μελισσών. Για παράδειγμα τα ορχεοειδή του γένους Ophrys, εκλύουν στην ατμόσφαιρα το τερπενοειδές δ-καδινένιο που αποτελεί τη φερομόνη μια θηλυκής μέλισσας Andrena. Η ορχιδέα Ophrys bombyliflora θυμίζει την θηλυκή μέλισσα Eucera κ.ο.κ.

Αρσενική μέλισσα του είδους Eucera σε ψευδοσυνουσία με άνθος ορχιδέας Ophrys bombyliflora

Έτσι τα αρσενικά, με πλήρη απώλεια συνείδησης, γελοιοποιούνται προσπαθώντας να συνουσιαστούν με το άνθος της. Στη μάταιη αυτή προσπάθεια, σ’ αυτήν την ψευδοσυνουσία, το αρσενικό τραντάζει τους στήμονες απ’ τους οποίους πετάγεται γύρη, η οποία πασπαλίζει το σώμα της μέλισσας. Αφού καταλάβει ότι εξαπατήθηκε, το αρσενικό, όντας αθεράπευτα διεγερμένο, αναζητεί νέες περιπέτειες. Έτσι είτε θα καταλήξει να βρει τελικά μια θηλυκή μέλισσα και να διαιωνίσει το είδος του, είτε θα συνεισφέρει στη διαιώνιση ενός άλλου είδους, της ορχιδέας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το φυτό έχει διαπράξει απάτη. Μάλιστα σ’ αντίθεση με τα υπόλοιπα φυτά που δίνουν αμοιβή (νέκταρ) η συγκεκριμένη ορχιδέα γλιτώνει και τα μεταφορικά για τη γύρη!

Στράτος Σαραντουλάκης – Ορεινό Μέλι

Ποια είναι τα τρία επικίνδυνα εντομοκτόνα που απαγόρευσε η ΕΕ;

Τρία νεονικοτινοειδή εντομοκτόνα που θεωρούνται επικίνδυνα για τις μέλισσες, η χρήση των οποίων είχε τεθεί υπό περιορισμό ήδη από το 2013, απαγορεύονται τελικά ολοκληρωτικά μετά από σχετική ψηφοφορία.

Πρόκειται για τις ουσίες: ιµιδακλοπρίδη (Imidacloprid) της Bayer CropScience, κλοθειανιδίνη (Clothianidin) των Takeda Chemical Industries και Bayer CropScience, καθώς και θειαμεθοξάμη (Thiamethoxam) της Syngenta. Η απαγόρευση αφορά πλέον όλες τις εξωτερικές καλλιέργειες, με μόνη εξαίρεση τη χρήση των εντομοκτόνων αυτών σε κλειστά θερμοκήπια, υπό τον όρο ότι τα φυτά που καλλιεργούνται σε αυτά δεν βγαίνουν από τον κλειστό χώρο του θερμοκηπίου.

Ποιες είναι όμως αυτές οι ουσίες; Η ιµιδακλοπρίδη είναι ένα νευροτοξικό εντομοκτόνο το οποίο δρα παρεμποδίζοντας τους νικοτινικούς υποδοχείς ακετυλοχολίνης με αποτέλεσμα την παράλυση του εντόμου και τελικά τον θάνατο. Είναι περισσότερο τοξικό για τα έντομα απ’ ότι για τα θηλαστικά. Συγκεκριμένα για την μέλισσα Apis mellifera θεωρείται μία από τις πιο τοξικές χημικές ουσίες που δημιουργήθηκαν ποτέ.

Χρησιμοποιήθηκε ευρέως στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1996, καθώς αντικατέστησε τρεις ευρείες κατηγορίες εντομοκτόνων. Το 2006 οι νομάδες μελισσοκόμοι των ΗΠΑ ανέφεραν μια περίεργα απότομη πτώση στις αποικίες μελισσών τους. Ανάλογες είχαν υπάρξει και στο παρελθόν, όμως αυτή τη φορά οι ενήλικες μέλισσες εγκατέλειπαν τις κυψέλες τους, μια συμπεριφορά που δεν είχε παρατηρηθεί ξανά στο παρελθόν. Το φαινόμενο ονομάστηκε Διαταραχή Κατάρρευσης Αποικίας (CCD) και παρά το γεγονός ότι η αιτία που το προκαλούσε είχε πολλούς παράγοντες που λειτουργούσαν συνδυαστικά, η ιµιδακλοπρίδη, επειδή αύξανε κατά πολύ την ευαισθησία των μελισσών στο παθογόνο Nosema, μια ενδημική ασθένεια του εντέρου τους, θεωρήθηκε ως η κυριότερη αιτία.

Η κλοθειανιδίνη είναι νεονικοτινοειδές εντομοκτόνο που δρα και αυτό στο κεντρικό νευρικό σύστημα των εντόμων. Είναι μια από αυτές τις χημικές ουσίες που δημιουργήθηκαν για να διαρκούν περισσότερο και να μη διασπώνται γρήγορα στο περιβάλλον. Μελέτες που έγιναν μετά το 2012 έδειξαν ότι μπορεί να αφήσει υπολείμματα στο έδαφος μέχρι και για 6930 ημέρες. Δηλαδή σχεδόν 19 χρόνια!

Η κλοθειανιδίνη δρα και μέσω της επαφής αλλά και μέσω της κατάποσης. Δεδομένου ότι η ουσία αυτή παραμένει για τόσο πολύ στο περιβάλλον και απορροφάται από τα φυτά, υποβάλει τα έντομα σε χρόνια έκθεση έχοντας ως αποτέλεσμα μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, όπως τον εκφυλισμό των προνυμφών τους αλλά και επιδράσεις στη γονιμότητα της βασίλισσας.

Η θειαμεθοξάμη είναι και αυτή ένα πολύ επικίνδυνο νεονικοτινοειδές εντομοκτόνο. Η Διεθνής Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας την χαρακτήρισε ως μέτρια επικίνδυνη για τον άνθρωπο, τα θηλαστικά και τα πουλιά, πολύ τοξική για την υδρόβια ζωή με μακροχρόνιες επιπτώσεις και εξαιρετικά τοξική για τις μέλισσες. Σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο PLoS One το 2012 παρατηρήθηκε ότι σε συγκεκριμένες δόσεις οι μέλισσες παρουσίασαν μείωση της δραστηριότητας συλλογής τροφής αλλά και μακρύτερες πτήσεις.

Από την πλευρά τους οι φαρμακευτικές εταιρίες χαρακτήρισαν την απόφαση θλιβερή. Συνεχίζουν να ισχυρίζονται ότι οι ουσίες αυτές, εφόσον χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες της  ετικέτας, δεν βλάπτουν τις μέλισσες και τους άλλους επικονιαστές. Επίσης αρκετοί αγρότες είναι σκεπτικοί για το κατά πόσον θα επηρεαστούν οι καλλιέργειες τους και πιστεύουν ότι αν αυτό συμβεί ίσως χρησιμοποιηθούν ακόμα πιο τοξικά φάρμακα. Κάποιοι άλλοι πάλι είναι επιφυλακτικοί και πιστεύουν ότι οι τρεις αυτές ουσίες απλώς θα αλλάξουν και την θέση τους θα πάρουν κάποιες άλλες. Ο χρόνος θα δείξει.

Η μαζική εξαφάνιση των εντόμων

Οι επιστήμονες έχουν αναγνωρίσει περίπου 2 εκατομμύρια είδη ζώντων οργανισμών. Κανείς δεν ξέρει πόσα ακόμα βρίσκονται εκεί έξω, αλλά και πόσα μπορεί να εξαφανιστούν πριν ακόμα έχουμε την ευκαιρία να τα συναντήσουμε.

Η Γη είναι γεμάτη ζωή. Τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια μετά την εμφάνιση των πρώτων μικροβίων στη γη και 200.000 χρόνια μετά την άφιξη των ανθρώπων, εξακολουθούν να ανακαλύπτονται νέα είδη. Για τους βιολόγους που ασχολούνται με τη συστηματική ταξινόμηση, τον κλάδο της Βιολογίας που έχει να κάνει με την κατάταξη των έμβιων όντων, το περασμένο φθινόπωρο έμοιαζε όπως ακριβώς και τα προηγούμενα. Δηλαδή, εξαιρετικό!

Ξεκίνησε με 95 νέα είδη σκαθαριών από τη Μαδαγασκάρη. Αλλά αυτό ήταν μόνο η αρχή, καθώς έπειτα ανακάλυψαν 10 μικροσκοπικές αράχνες από τον Ισημερινό και επτά αφρικάνικες αράχνες από τη Νότια Αφρική, όλες τους δηλητηριώδεις. Επίσης ένα οστρακόδερμο από τη Βραζιλία, επτά είδη δερμάπτερων, τέσσερις κινεζικές κατσαρίδες, μια νυκτόβια μέδουσα από την Ιαπωνία, δώδεκα σκουλήκια από τον πυθμένα του ωκεανού, τρία μαύρα κοράλλια από τις Βερμούδες, έναν βάτραχο των Άνδεων, του οποίου τα λαμπερά πορτοκαλί μάτια θύμιζαν τον Θεό του Ήλιου των Ίνκας, αλλά και αρκετά ακόμα.

Περίπου δύο εκατομμύρια είδη φυτών, ζώων και μυκήτων είναι γνωστά στην επιστήμη μέχρι στιγμής. Κανένας δε μπορεί να πει με σιγουριά πόσα ακόμα μένουν να ανακαλυφθούν. Αλλά ενώ ανακαλύπτονται χιλιάδες νέα είδη κάθε χρόνο, χιλιάδες άλλα φαίνεται ότι εξαφανίζονται. Θύματα μιας τεράστιας οικολογικής καταστροφής γνωστής ως η έκτη εξαφάνιση. Υπήρξαν πέντε τέτοιες καταστροφές στο παρελθόν. Η πιο διάσημη (και πρόσφατη) είναι η μαζική εξαφάνιση ειδών στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου, όταν πλήγηκαν κυρίως τα είδη της ξηράς και εξαφανίστηκαν μεταξύ άλλων και οι Δεινόσαυροι. Αυτό συνέβη πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια.

Το σκαθάρι Oxysternon conspicillatum από Νότια Αμερική.

Η μαζικότερη εξαφάνιση όμως που έχει καταγραφεί στην παλαιοντολογία, συνέβη πριν από 250 εκατομμύρια χρόνια κατά την Πέρμια περίοδο. Το 90% με 95% των υδρόβιων οργανισμών εξαφανίστηκαν, όπως και το 70% περίπου των χερσαίων! Για να μάθουμε σίγουρα αν βρισκόμαστε πριν από την έκτη εξαφάνιση, οι επιστήμονες πρέπει να καθορίσουν τόσο το ρυθμό με τον οποίο εξαφανίζονται σήμερα τα είδη, όσο και το ρυθμό με τον οποίο θα εξαφανίζονταν χωρίς την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Το 2015, μια ομάδα αμερικανών και μεξικανών επιστημόνων, αφού κατέγραψε όλα τα γνωστά σπονδυλωτά, υποστήριξε ότι τα ζωικά είδη εξαφανίζονται έως και 100 φορές γρηγορότερα από ότι θα συνέβαινε χωρίς εμάς. Ένας ρυθμός εξαφάνισης αντίστοιχος με αυτόν των δεινοσαύρων. Όμως ο Terry Erwin, ένας θρύλος της τροπικής εντομολογίας, διαφωνεί. Υποστηρίζει ότι αυτές οι εκτιμήσεις δεν είναι ακριβείς, μιας και υπολογίζουν μια μικρή μερίδα της βιοποικιλότητας. Όταν πρόκειται για ασπόνδυλα, αλλά κυρίως έντομα, που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των ζωικών ειδών στον κόσμο, απλώς υποθέτουμε. Πιστεύει ότι οι οικολόγοι πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη βαρύτητα στα ασπόνδυλα.

Ζούμε σε έναν κόσμο ασπόνδυλων. Από όλα τα γνωστά είδη ζώων, λιγότερα από 5% έχουν ραχοκοκαλιά. Περίπου το 70% είναι έντομα. Μόλις 1 στα 200 είναι θηλαστικό, εκ των οποίων ένα τεράστιο ποσοστό είναι τρωκτικά. Από την άποψη της ποικιλομορφίας των ειδών, τα θηλαστικά είναι μόνο μια χούφτα ποντίκια σε μια σφαίρα γεμάτη μυρμήγκια. Η μεγάλη πλειοψηφία αυτών των μυρμηγκιών είναι φυτοφάγα που προέρχονται από τις τροπικές περιοχές. Έτσι εάν προσεγγίσετε ολιστικά το ζήτημα, για να υπολογίσετε τον ρυθμό εξαφάνισης θα πρέπει να μελετήσετε πόσα είδη μυρμηγκιών χάνονται ανά ποικιλία τροπικού δέντρου.

Το μαύρο μυρμήγκι του κήπου Lasius niger.

Πριν όμως καταμετρήσετε τα είδη, θα πρέπει να τα ονομάσετε. Εδώ έρχονται οι ταξινομιστές. Η ιδέα των ειδών είναι από μόνη της μια σπαζοκεφαλιά για τους βιολόγους, επειδή τα είδη ζουν σε ένα κοινό περιβάλλον αλληλεπιδρώντας, καθιστώντας πολύ δύσκολη την διάκριση. Ο ευρύτερα αποδεκτός ορισμός προέρχεται από τον εξελικτικό βιολόγο Ernst Mayr, ο οποίος χαρακτήριζε ως είδη τις ομάδες ζώων που γεννούν μεταξύ τους, αλλά όχι με άλλους – τουλάχιστον όχι στην κανονική πορεία των γεγονότων. Για παράδειγμα αν αναγκάσετε μια ζέβρα να ζευγαρώσει με έναν γάιδαρο, θα δημιουργηθεί ένα υβρίδιο, όμως επειδή ένα τέτοιο ζευγάρωμα δεν θα συμβεί στη φύση, θεωρούμε τα δύο αυτά ζώα ως διαφορετικά είδη.

Οι ταξινομιστές δεν δίνουν ονόματα μόνο σε μεμονωμένα είδη, πρέπει επίσης να κατανοήσουν πως τα είδη συνδέονται μεταξύ τους. Στην ιστορία πολλοί προσπάθησαν να χωρέσουν τα πλάσματα του κόσμου σε ένα συνεκτικό σύστημα. Ο Αριστοτέλης προσπάθησε να ταξινομήσει όλες τις μορφές ζωής με βάση τα βασικά χαρακτηριστικά τους και ειδικότερα τον τρόπο με τον οποίο κινούνταν. Οι ακίνητοι οργανισμοί του δημιούργησαν τα περισσότερα προβλήματα. Πέρασε πάρα πολύ χρόνο στο νησί της Λέσβου προσπαθώντας να καταλάβει αν οι ανεμώνες και τα σφουγγάρια ήταν ζώα, φυτά ή κάτι ενδιάμεσο.

Η πραγματική επανάσταση στην ταξινόμηση ήρθε τον 18ο αιώνα, κατά την εποχή του Διαφωτισμού, κυρίως από τον Κάρολο Λινναίο ο οποίος δημιούργησε ένα εκτεταμένο σύστημα ταξινόμησης τόσο για τα φυτά όσο και για τα ζώα, το οποίο σήμερα μπορεί να έχει αλλάξει αρκετά, αλλά οι βασικές αρχές του παραμένουν ίδιες. Οι κατηγορίες, οι ταξινομικές μονάδες στις οποίες ομαδοποιούνται οι οργανισμοί, τοποθετούνται σε μια απ’ τις πολλές ταξινομικές βαθμίδες. Βασίλειο, συνομοταξία (φύλο), ομοταξία (κλάση), τάξη, οικογένεια, γένος και είδος. Η μεγαλύτερη καινοτομία του Λινναίου, και το σημαντικότερο στοιχείο του συστήματός του, είναι η χρήση της διωνυμικής ονοματολογίας που εισήγαγε.

Η αράχνη με τα μακριά πόδια Macropodia rostrata.

Μεταγενέστεροι βιολόγοι βρήκαν πολλά για να ανατρέψουν στο σύστημα του, όπως για παράδειγμα ότι ομαδοποίησε τους σκαντζόχοιρους και τις νυχτερίδες μαζί ως «άγρια ​​ζώα», όμως το επίτευγμα του Λινναίου δεν ήταν η δημιουργία των ίδιων των ομάδων, αλλά το σύστημα με το οποίο θα κατονομάζονται τα είδη. Είναι ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό σύστημα και για την ονοματοδοσία αλλά και για την κατάταξη. Έτσι μπορούμε να πούμε ότι εμείς, οι Homo sapiens, είμαστε συγγενείς και διακριτοί από τους Homo erectus και Homo habilis.

Και ενώ οι επιστήμονες διαφωνούν μεταξύ τους για το αν οι κοραλλιογενείς ύφαλοι κινδυνεύουν από την κλιματική αλλαγή και τη μόλυνση των ωκεανών, αλλά και για το κατά πόσον αυτό θα επηρέαζε το υπόλοιπο οικοσύστημα, όλοι συμφωνούν ότι μια μαζική απώλεια των εντόμων θα επέφερε μια τεράστια κρίση. Τις διαστάσεις της οποίας οι εντομολόγοι έχουν ήδη αρχίσει να αντιμετωπίζουν.

Το 1982 ο Terry Erwin δημοσίευσε μια σύντομη επιστημονική διατριβή για το σκαθάρι. Προσπάθησε να υπολογίσει πόσα είδη σκαθαριών ζούσαν σε μια περιοχή 4 στρεμμάτων τροπικού δάσους στον Παναμά, όπου δούλευε. Για να το καταφέρει αυτό κάλυψε το έδαφος κάτω από ένα δέντρο με ένα πανί και στη συνέχεια ψέκασε το δέντρο με εντομοκτόνο. Αφού περίμενε αρκετές ώρες μέχρι να πέσουν νεκρά τα σκαθάρια, πέρασε αρκετούς μήνες ταξινομώντας τα όλα. Επανέλαβε το πείραμα σε όλα τα δέντρα που βρίσκονταν σε αυτά τα 4 στρέμματα και αυτό που βρήκε ήταν εκπληκτικό: περίπου 1.200 είδη ζούσαν σε κάθε δέντρο. Περισσότερα από 100 ζούσαν σε αυτό το συγκεκριμένο δέντρο και πουθενά αλλού! Έτσι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν 41.000 διαφορετικά είδη σε κάθε εκτάριο τροπικού δάσους και 30 εκατομμύρια είδη παγκοσμίως.

Το σκαθάρι βιολί Mormolyce phylloies.

Ωστόσο, πολλοί εντομολόγοι είναι σκεπτικοί σχετικά με τις εκτιμήσεις του Erwin και οι πιο πρόσφατες μελέτες τείνουν να τις αναθεωρήσουν κάπως. Παντού, τα ασπόνδυλα απειλούνται από την αλλαγή του κλίματος και την απώλεια ενδιαιτημάτων τους. Η αφθονία των εντόμων φαίνεται να μειώνεται ραγδαία, ακόμη και σε περιοχές όπου τα ενδιαιτήματά τους δεν έχουν υποστεί σημαντικές νέες απώλειες. Μια ανησυχητική νέα έκθεση από τη Γερμανία έδειξε 75% πτώση στους πληθυσμούς εντόμων από το 1989, γεγονός που υποδηλώνει ότι ενδέχεται να είναι ακόμη πιο επικίνδυνες από ό, τι πρότειναν προηγούμενες μελέτες.

Οι εντομολόγοι σε όλο τον κόσμο παρακολούθησαν αυτήν την παρακμή με αυξανόμενη ανησυχία. Ο Brian Fisher ένας εντομολόγος της Ακαδημίας Επιστημών της Καλιφόρνιας με ιδιαίτερη εμπειρία στα μυρμήγκια, έφτασε στη Μαδαγασκάρη το 1993, για να τα μελετήσει. Εντόπισε περισσότερα από 1000 νέα είδη μυρμηγκιών, συμπεριλαμβανομένων μερικών των οποίων οι ενήλικες τρέφονται αποκλειστικά με το αίμα των δικών τους μικρών, μια ομάδα που έχει αποκαλέσει “μυρμήγκια δράκουλα”. Από την εποχή που ο Fisher ξεκίνησε τις αποστολές στη Μαδαγασκάρη, η αποψίλωση των δασών επιταχύνθηκε και σήμερα μόνο το 10% των παρθένων δασών της παραμένει άθικτο.

Επειδή πολλά έντομα εξαρτώνται από ένα είδος φυτού για την επιβίωσή τους, οι καταστροφές που προκαλούνται από την αποδάσωση είναι τεράστιες. Ενώ δεν έχουμε ακόμα μια σαφή ιδέα για το τι συμβαίνει με τα έντομα σε επίπεδο ειδών, γνωρίζουμε σίγουρα ότι βρισκόμαστε εν μέσω κρίσης σε ότι αφορά το επίπεδο των πληθυσμών τους. Με απλά λόγια, αν και πολλά είδη εντόμων παραμένουν, ο συνολικός τους αριθμός μειώνεται δραματικά.

Ο σκόρος Neopalpa donaldtrumpi.

Αν και τα εντομοκτόνα κατηγορήθηκαν ως ο βασικός υπαίτιος για την απώλεια των εντόμων ο Erwin θεωρεί ότι τη μεγαλύτερη ζημιά την έχει κάνει η κλιματική αλλαγή. Η τοποθεσία που κάνει τις παρατηρήσεις του στον Ισημερινό είναι παρθένα. «Δεν υπάρχουν εντομοκτόνα εδώ, τίποτα», λέει. Αλλά σταδιακά, σχεδόν ανεπαίσθητα, στο χρόνο που ήταν εκεί, άλλαξε κάτι στην ισορροπία του δάσους. Ο Erwin και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι τα τελευταία 35 χρόνια το τροπικό δάσος του Αμαζονίου ουσιαστικά αργοπεθαίνει. Αν αυτή η τάση επρόκειτο να συνεχιστεί επ ‘αόριστον, οι συνέπειες θα ήταν καταστροφικές.

Τα έντομα είναι περισσότερα από κάθε άλλο είδος στον πλανήτη και από μία άποψη αυτά έχουν δημιουργήσει τον κόσμο έτσι όπως τον ξέρουμε. Επικονιάζουν τα φυτά και ο ρόλος τους στην τροφική αλυσίδα είναι τόσο σημαντικός όσο και του φυτοπλαγκτόν για την θάλασσα. Σύμφωνα με τον Έντουαρντ Όσμπορν Γουίλσον, γνωστού βιολόγου και θεωρητικού απ’ το Χάρβαρντ, χωρίς τα έντομα η ανθρωπότητα δεν θα αντέξει για πολύ. Σε λίγους μήνες τα αμφίβια, τα ερπετά, τα πτηνά και τα θηλαστικά θα εξαφανιστούν μαζί με τα ανθοφόρα φυτά. Ο πλανήτης θα γίνει ένας τεράστιος σωρός κομποστοποίησης, που θα καλύπτεται από κουφάρια και νεκρά δέντρα που αρνούνται να σαπίσουν.

Η Γη θα επιστρέψει στην Σιλούρια περίοδο, δηλαδή όπως ήταν πριν από 440 εκατομμύρια χρόνια, όταν η ζωή μόλις άρχιζε, ένα σιωπηλό μέρος γεμάτο με βρύα.

πηγή: The Guardian