Ο παραδοσιακός τρόπος με τον οποίο προστάτευαν τα μελίσσια απ’ τις αρκούδες οι Ισπανοί.

Στα ορεινά της βορειοδυτικής Ιβηρικής Χερσονήσου, στην περιοχή της Γαλικίας, οι μελισσοκόμοι βρήκαν αυτόν τον ευφάνταστο τρόπο για να προστατεύουν τα μελίσσια απ’ τις αρκούδες αλλά και τις πυρκαγιές.

Η κυκλική αυτή πέτρινη κατασκευή χρησιμοποιούνταν από τους παλαιότερους μελισσοκόμους. Σήμερα οι νεότεροι την έχουν διατηρήσει σε πολύ καλή κατάσταση και μάλιστα κάθε κάτοικος του κοντινού χωριού έχει εκεί και από ένα μελισσάκι.

Η Γαλικία είναι αυτόνομη κοινότητα της Ισπανίας από το 1981, με πρωτεύουσα το Σαντιάγο ντε Κομποστέλα.

Advertisements

Η τέχνη της ζωγραφικής κυψέλης

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Σλοβένικης μελισσοκομίας, που έχει αποκτήσει διεθνή αναγνώριση, είναι η λαϊκή τέχνη ζωγραφικής κυψελών, κάτι που δεν γίνεται πουθενά αλλού στον κόσμο. Οι αρχές αυτής της λαϊκής τέχνης βρίσκονται αρκετά πίσω, στα μέσα του 18ου αιώνα.

Στην Σλοβενία χρησιμοποιούν τα γνωστά μελισσόσπιτα, τα οποία είναι μεγάλες ξύλινες κατασκευές, σαν δωμάτια, τα οποία βρίσκονται διασκορπισμένα στην ύπαιθρο και μέσα τους τοποθετούνται οι κυψέλες, ώστε να προστατεύονται από το κρύο. Οι έξοδοι αυτών των κυψελών είναι φυσικά προς τα έξω και για να μην δημιουργείται παραπλάνηση των μελισσών κατά την επιστροφή, ζωγραφίζονται τα μπροστινά μέρη των κυψελών ώστε να ξεχωρίζουν.

Το γεγονός αυτό αποτέλεσε πρόκληση για πολλούς λαϊκούς καλλιτέχνες οι οποίοι ανέλαβαν να διακοσμήσουν τις κυψέλες αυτές με folk θέματα από την καθημερινή ζωή, δημιουργώντας ένα συναρπαστικό αποτέλεσμα, αναγάγοντας τα μελίσσια σε ένα είδος υπαίθριας γκαλερί τέχνης. Οι ζωγραφιές αυτές, φυσικά βοηθούν τις μέλισσες να βρίσκουν πιο εύκολα τον προσανατολισμό τους, αλλά και τον μελισσοκόμο να ξεχωρίζει τα μελίσσια του.

Τα μουσεία της Σλοβενίας διατήρησαν έναν μεγάλο αριθμό πρωτότυπων έργων ζωγραφικής, από τα οποία έχουν γίνει αμέτρητα αντίγραφα και τα οποία πωλούνται ως αναμνηστικά. Πολλοί Σλοβένοι μελισσοκόμοι αρέσκονται ακόμα και σήμερα να διακοσμούν τα μελίσσια τους με τα παλιά μοτίβα, αλλά οι περισσότεροι χρησιμοποιούν νέα.

Σύμφωνα με τον Joze Koželj, μελισσοκόμο ο οποίος διατηρεί ένα μουσείο μελισσοκομίας, αρχικά οι καλλιτέχνες αυτοί ήταν άγνωστοι και φτωχοί ταξιδιώτες οι οποίοι δεν είχαν να πληρώσουν για κατάλυμα και έτσι αναλάμβαναν να ζωγραφίσουν τις κυψέλες με αντάλλαγμα να τους δοθεί ένα κρεβάτι. Αργότερα, αρκετοί από αυτούς έγιναν γνωστοί και πληρώνονταν για τη δουλειά τους, όπως η διάσημη οικογένεια των Šubic.

Τα θέματα που επέλεγαν ήταν θρησκευτικά, σκηνές από διάφορα τοπικά έθιμα αλλά και αστείες καθημερινές στιγμές. Όπως για παράδειγμα αυτή όπου ένας κυνηγός έκαστε να ξαποστάσει κάτω από ένα δέντρο και αφού ήπιε και λίγο αποκοιμήθηκε. Τότε ήρθαν τα ζώα και του ξύρισαν το μουστάκι. Και ενώ μπορούμε να φανταστούμε ότι οι άνθρωποι αυτοί έπρεπε να δουλέψουν πολύ σκληρά στην καθημερινή τους ζωή, δεν έχασαν την αίσθηση του χιούμορ τους και την ικανότητά τους να βλέπουν πάντα τη λαμπρή πλευρά της ζωής.

Ή αυτός ο πίνακας όπου ένας καμπουριασμένος άνδρας με μπαστουνάκι περνάει κάτω από ένα δέντρο όπου ζει ένα μελίσσι και άθελά του το ενοχλεί με αποτέλεσμα να τον τσιμπήσουν οι μέλισσες, καθώς όμως προσπαθεί να ξεφύγει τα τσιμπήματα θεραπεύουν τους ρευματισμούς του.

Όλες αυτές οι κυψέλες συνοψίζουν τη συλλογική σοφία της παράδοσης της μελισσοκομίας στη Σλοβενία. Είναι πραγματικά αξιοθαύμαστες.

Τα Θαύματα της Αλίτσε Ρορβάκερ

Κόρη μελισσοκόμων που ξεκίνησε τη σκηνοθετική της καριέρα από το ντοκιμαντέρ, η 32χρονη Αλίτσε Ρορβάκερ (μικρότερη αδερφή της πρωταγωνίστριας Άλμπα) εντυπωσίασε με το προ τριετίας μυθοπλαστικό ντεμπούτο της «Corpo Celeste». Δανειζόμενη στοιχεία από την οικογενειακή της ιστορία κι έχοντας για άλλη μία φορά ένα νεαρό κορίτσι ως βασική ηρωίδα, έκανε με τα «Θαύματα» τη μεγάλη έκπληξη στο τελευταίο Φεστιβάλ Κανών, στο οποίο απέσπασε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής.

Πιστή στο νταρντενικό, νεο-ρεαλιστικό αφηγηματικό της ύφος, «εισβάλλει» στην καθημερινότητα μιας εξαμελούς, απομονωμένης στην εξοχή οικογένειας μελισσοκόμων η οποία προσπαθεί να εκσυγχρονίσει το μικρό παρασκευαστήριό της. Ο γερμανικής καταγωγής πατέρας δίνει τις εντολές, αλλά άτυπος αρχηγός είναι η 12χρονη Τζελσομίνα, η οποία βοηθάει στις δουλειές, προσέχει τις τρεις μικρότερες αδερφές της και κάνει τα πάντα για να πείσει την οικογένειά της να συμμετάσχει σε ένα τηλεοπτικό reality show.

Είναι η νέα ιταλική γενιά, από τη μία δεμένη με την αγροτική παράδοση και τον παραδοσιακό τρόπο­ ζωής και από την άλλη γοητευμένη από ένα φανταχτερό αύριο­, όπου τα πάντα –η Ιστορία, οι παραδόσεις, οι ανθρώπινες σχέσεις– μετατρέπονται σε θέαμα. Η Ρορβάκερ σκηνοθετεί αυτήν την αντίφαση αντιπαραθέτοντας εικόνες που ξεπηδούν από έναν αλά Ερμάνο Όλμι («Το Δέντρο και τα Τσόκαρα») ή αδερφούς Ταβιάνι («Πατέρας Αφέντης») ρεαλισμό με την ονειρική αύρα των ταινιών του Φελίνι: στην πρώτη συνάντηση της Τζελσομίνα με την τηλεπαρουσιάστρια Μόνικα Μπελούτσι στο δάσος, η τελευταία εμφανίζεται ντυμένη σαν κιτσάτα πανέμορφη γοργόνα.

Αυτό το παιχνίδι ανάμεσα στο όνειρο και στην πραγματικότητα συντηρείται με διακριτικό τρόπο μέχρι το λυρικό φινάλε, κρατώντας έτσι την ταινία σε μια πρωτότυπη και παράξενη ισορροπία ανάμεσα στη σκληρή κινηματογραφική ειλικρίνεια και την απελευθερωτική φαντασία. Ισορροπία η οποία αντιπροσωπεύει και τη ματιά της δυναμικής, αλλά ευαίσθητης Τζελσομίνα προς το ενήλικο αύριο, το οποίο η Ρορβάκερ προβλέπει τρυφερό, επώδυνο, απολαυστικό, πικρό και σίγουρα γεμάτο θαύματα.

Τα Θαύματα aka The Wonders / Le Meraviglie
2014 | Έγχρ. | Διάρκεια: 110′ | Ιταλία | Σκηνοθεσία: Αλίτσε Ρορβάκερ | Πρωταγωνιστούν: Μόνικα Μπελούτσι, Μαρία Αλεξάντρα Λούνγκου, Άλμπα Ρορβάκερ

πηγή: Αθηνόραμα (του Χρήστου Μήτση)

Καταρρέει η μελισσοκομία στην Υεμένη λόγω του πολέμου

Το βραβευμένο μέλι της Υεμένης αποτελούσε για χρόνια ένα απ’ τα σημαντικότερα εξαγώγιμα προϊόντα της χώρας, όμως ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος είχε πολύ αρνητικές επιπτώσεις. Η Υεμένη είναι από τις φτωχότερες αραβικές χώρες με ποσοστό ανεργίας 40% και ταχύτατη αύξηση του πληθυσμού.

Η οικονομία εξαρτάται κυρίως από τα μικρά αποθέματα πετρελαίου που όμως έχουν σχεδόν εξαντληθεί. Στην παραλιακή ζώνη Τιχάμα καλλιεργείται σησάμι, βαμβάκι, καπνός, φοινικόδεντρα και ρύζι. Στις δυτικές πλαγιές της οροσειράς και μέχρι ύψους 2.000 μ., καλλιεργείται καφές, στις οάσεις δε των κοιλάδων και την εσωτερική χώρα, σιτηρά, οπωροφόρα, συκιές και αμπέλια. Από διάφορα δε αυτοφυή φυτά εξάγεται το αραβικό κόμμι, βάλσαμο και λιβάνι.

Το σπουδαιότερο από τα προϊόντα της Υεμένης είναι ο καφές, που παράγεται σε πολύ καλή ποιότητα και καλλιεργείται στην παραλιακή περιοχή της Μόκας, μέχρι τις ψηλές οροσειρές. Από το λιμάνι της Μόκας γίνεται και η εξαγωγή του περίφημου καφέ και των άλλων προϊόντων της χώρας. Η Υεμένη παράγει και λουλάκι (ινδικόν). Στην Ερυθρά θάλασσα αλιεύονται και μαργαριτάρια.

Ας μείνουμε όμως στο μέλι. Το πιο γνωστό (και κατά πολλούς το καλύτερο) μέλι της Υεμένης είναι το Sidr. Ένα παχύρρευστο και σκουρόχρωμο μέλι που παράγεται από το αρχαίο ακανθώδες δέντρο με τη λατινική ονομασία Ziziphus spina-christi (Sidr tree) που στα ελληνικά είναι γνωστό με το εκπληκτικό Ακανθώδης τζιτζιφιά του Χριστού. Λένε ότι τα τζίτζιφα, οι καρποί του δέντρου, ήταν το πρώτο φρούτο που έφαγε ο προφήτης Αδάμ όταν κατέβηκε στη Γη. Το ξύλο του δέντρου χρησιμοποιήθηκε από τον Σολομώντα αλλά και από αρκετούς Φαραώ για να χτίσουν παλάτια και ναούς.

Το μέλι μαζεύεται δύο φορές τον χρόνο στα απομακρυσμένα βουνά Hadramaut, στα νοτιοδυτικά και κεντρικά υψίπεδα όπου το κλίμα είναι πολύ πιο ευχάριστο. Στα ανατολικά βρίσκεται τμήμα της τεράστιας ερήμου “Ρουμπ αλ Χάλι” που κατοικείται από Βεδουίνους νομάδες και το περιβάλλον εκεί δεν είναι φιλόξενο για τις μέλισσες.

Ο πρόεδρος Αμπντ αλ-Ραμπ Μανσούρ αλ-Χαντί παραιτήθηκε έπειτα από την κατάληψη της πρωτεύουσας από τους Σιίτες αντάρτες Χούτι τον Ιανουάριο του 2015. Έκτοτε, στη χώρα μαίνεται εμφύλιος πόλεμος… Μια «θυγατρική» της Αλ Κάιντα περιπλανιέται στην περιοχή τα τελευταία δυόμισι χρόνια. Ο πόλεμος άφησε πίσω του 10.000 νεκρούς ενώ εκτόπισε περίπου 3 εκατομμύρια ανθρώπους, σπρώχνοντας την Υεμένη στο χείλος της πείνας και της καταστροφής. Και σα να μην έφταναν αυτά, ένα ξέσπασμα χολέρας σκότωσε άλλους 2.000 ανθρώπους.

Η μελισσοκομία της χώρας όπως ήταν φυσικό, παρουσίασε μείωση της τάξης του 70% στην παραγωγή. Αρκετοί μελισσοκόμοι αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν, ενώ και όσοι έμειναν αποκόπηκαν απ’ τις μέχρι τότε επικερδείς εξαγωγές. Τα έξοδα αποστολής έχουν αυξηθεί από τότε που άρχισε ο πόλεμος και μόνο ένα πολύ μικρό κομμάτι καταφέρνει να περάσει από τις χερσαίες διαβάσεις στη Σαουδική Αραβία.

Το μέλι πουλιόνταν στο εξωτερικό σε πολλαπλάσια τιμή απ’ ότι εντός της χώρας, οπότε ο αποκλεισμός των εξαγωγών έπληξε πολύ τους παραγωγούς. Ή τιμή του μελιού Sidr μπορεί να φτάσει τα 120 δολάρια για 500 γραμμάρια (ένα απ’ τα ακριβότερα του κόσμου) ενώ στο εσωτερικό της Υεμένης το ίδιο βάζο πωλείται για $10. “Υποφέρουμε πολύ” λέει ο Fares al-Houry ο οποίος διαχειρίζεται ένα κατάστημα με μέλια στη Σαναά, πρωτεύουσα της Υεμένης.

Σ’ αυτήν τη φωτογραφία, που τραβήχτηκε στις 22 Αυγούστου 2017, ένας μελισσοκόμος της Υεμένης επιθεωρεί τα μελίσσια του, σε ένα αγρόκτημα που βρίσκεται στα περίχωρα της Σαναά. Οι μέλισσές του παράγουν έναν υγρό χρυσό, που όμως ο πόλεμος δεν τον αφήνει να γευτεί.

του Hani Mohammed (Associated Press)
επιμέλεια: Στράτος Σαραντουλάκης
έχουν προστεθεί στοιχεία από: yemensidrhoney.com, Wikipedia

Μέλισσες: Πέντε κοσμικά γεγονότα

Οι άνθρωποι πάντα παρατηρούσαν την ειδική σχέση μεταξύ των μελισσών και του ήλιου. Ακολουθούν πέντε κοσμικές συνδέσεις μεταξύ των μελισσών και του σύμπαντος:

Λεπτομέρεια από ναό του Καρνάκ, Λούξορ, Αίγυπτος.

1. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν πως οι μέλισσες ήταν τα δάκρυα του Θεού Ρα.

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ήταν παρατηρητές των άστρων. Το σύμπαν έπαιζε ένα βαθύ και κεντρικό ρόλο στην καθημερινή τους κουλτούρα και πνευματική τους ζωή. Ακόμη και ο απλός, καθημερινός ρυθμός του ήλιου να ανατέλλει και να δύει ήταν ένα θαυμαστό γεγονός και είχε βαθιά σημασία για την κατανόηση της ζωής, του θανάτου και της αναγέννησης. Ο Ρα ήταν ο θεός Ήλιος και σχετιζόταν με τη δημιουργία όλης της ζωής. Ο Ρα κυριαρχούσε στον ουρανό, τη Γη και τον κάτω κόσμο. Στην αιγυπτιακή μυθολογία πίστευαν πως όταν ο Ρα έκλαιγε, τα δάκρυα του μεταμορφωνόταν σε μέλισσες. Αυτή η μεταμόρφωση ήταν πολύ σημαντική και οι μέλισσες είχαν δεθεί σε μεγάλο βαθμό με την αρχαία θρησκευτική τους παράδοση, τον πολιτισμό, το φαγητό, την ιατρική και την τέχνη.

2. Ο χορός του ήλιου: οι μέλισσες λικνίζονται όταν μιλούν για τα λουλούδια

Οι μέλισσες επικοινωνούν τις τοποθεσίες με το φαγητό (λουλούδια), νερό και τις πιθανές φωλιές, χορεύοντας. Οι ευρωπαϊκές μέλισσες (Apis mellifera) επιλέγουν ένα σημείο σε ένα κάθετο τμήμα της κυψέλης, κουνάνε τις κοιλιές τους με χαριτωμένη ένταση και διαγράφουν ένα νοητό οχτάρι. Για να το θέσουμε απλά, το μέρος με την τροφή εξαρτάται από το πόσο κάθετος είναι ο κεντρικός άξονας του χορού (και αυτό επειδή ο Ήλιος αναφέρεται πάντα σε κατακόρυφη θέση ή στις 90°). Για παράδειγμα ένας χορός που γίνεται τελείως ευθεία πάνω και κάτω (στις 90°) υποδεικνύει πως η πηγή της τροφής είναι στην κατεύθυνση του ήλιου. Ένας χορός στις 45° αριστερά προς τα πάνω υποδηλώνει μια κατεύθυνση 45° στα αριστερά του ήλιου. Το μάκρος του χορού (ο αριθμός των επαναλήψεων των οχταριών) υποδεικνύει την απόσταση από το σημείο –όσο μεγαλύτερος ο χορός, τόσο μεγαλύτερη και η απόσταση. Σήμερα αυτή η συμπεριφορά αναφέρεται σαν ο χορός των λικνισμάτων, αλλά έχω ακούσει κάποιους παλιούς μελισσοκόμους να τον αναφέρουν με το κοσμικό του παρατσούκλι: ο χορός του ήλιου.

Photo by Sally Wilson

3. Οι μέλισσες εντοπίζουν τα ηλεκτρικά πεδία των λουλουδιών

Ο ήλιος φορτίζει τα πάντα. Στην κυριολεξία. Ένα μεγάλο μέρος της ενέργειας που παράγεται με τη φωτοσύνθεση, κατευθύνεται στην παραγωγή όμορφων, πολύχρωμων λουλουδιών σχεδιασμένα να προσελκύουν επικονιαστές και αρωματικών χυμών (νέκταρ) που έχουν τον ίδιο σκοπό. Και παρόλο που τα ανθρώπινα μάτια δεν μπορούν να το εντοπίσουν, κάθε λουλούδι κατευθύνει ενέργεια σε ένα ηλεκτρικό πεδίο που οι μέλισσες ανιχνεύουν ή “βλέπουν”. Συνήθως τα λουλούδια έχουν αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο και οι μέλισσες θετικό. Αυτό σημαίνει, ότι το αρνητικό φορτίο της γύρης, για παράδειγμα, έλκεται από το θετικό φορτίο της μέλισσας, και κυριολεκτικά θα πηδήξει πάνω στη μέλισσα μόλις αυτή πλησιάσει. Σημαίνει ακόμη, πως όταν η μέλισσα επισκέπτεται ένα λουλούδι, το ηλεκτρικό φορτίο του λουλουδιού προσωρινά μεταβάλλεται. Κάποιες μέλισσες αισθάνονται την αλλαγή αυτή στην τάση και καταλαβαίνουν, χωρίς να πλησιάσουν, πως το λουλούδι έχει πρόσφατα λεηλατηθεί και δεν αξίζει να το επισκεφτούν τώρα. Αυτός είναι ένας αποτελεσματικός και εκλεπτυσμένος διακανονισμός μεταξύ των μελισσών και των φυτών.

Αριστερά η σπειροειδής κατανομή του γόνου της Αυστραλιανής μέλισσας Tetragonula carbonaria, δεξιά καλλιτεχνική απεικόνιση του γαλαξία μας.

4. Το σχήμα της φωλιάς της αυστραλιανής μέλισσας Sugarbag είναι ίδιο με την γαλαξιακή σπείρα

Οι μέλισσες Sugarbag, Tetragonula carbonaria, είναι αυτόχθονες στο ΒΑ Κουίνσλαντ και στις θερμότερες περιοχές της ανατολικής Νέας Νότιας Ουαλίας. Είναι άκεντρες, μικρότερες από τις ευρωπαϊκές, και παράγουν πολύ, πολύ λιγότερο (αλλά πολύτιμο) μέλι . Η γεωμετρία της φωλιάς τους, πέρα από κάτι όμορφο να αντικρίσει κάποιος, αναδεικνύει όλων των ειδών τις συνδέσεις μεταξύ κάτι τόσο ταπεινού όπως ένα μικρό έντομο στην Αυστραλία και της απεραντότητας του κόσμου. Το γιγαντιαίο ηλιακό μας σύστημα -ο Ήλιος και οι οχτώ πλανήτες- είναι μόνο ένα σύστημα σε έναν αχανή γαλαξία. Κι όμως οι κανόνες που αφορούν τη διάταξη της ύλης στο χώρο -είτε είναι για μια μικρή κυψέλη σε μια αυλή στο Μπρισμπέϊν, είτε για πολύπλοκες διατάξεις των ηλιακών συστημάτων- παρουσιάζουν την ίδια οργανωτική δομή. Σε αυτή την περίπτωση, και η φωλιά και ο γαλαξίας είναι και οι δυο διατεταγμένοι σε σπείρα. Η γεωμετρία αυτής της φωλιάς είναι αρκετά κοσμική –συχνά αναφέρεται ως χρυσή τομή, μια γεωμετρία με ευχάριστες, αρμονικές αναλογίες. Το μυαλό μας αυτό το ερμηνεύει σαν Ομορφιά. Και αυτή η ομορφιά είναι παντού.

Photo by Sally Wilson

5. Το Μυστικιστικό Δόγμα του Μελιού

Κλείνοντας, ταξιδεύουμε στην Ινδική υποήπειρο και στον ινδουισμό. Μερικά είδη μελισσών είναι ενδημικά της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων της ασιατικής μέλισσας (A. cerana), της μέλισσας γίγαντα (A. dorsata) και της μέλισσας νάνα (A. florea). Το μέλι αυτών των μελισσών έχει πλούσια ιστορία από την εποχή των κυνηγών αλλά και αργότερα στις προσπάθειες εκτροφής από ανθρώπινες κοινότητες και είναι γνώριμη η εικόνα μιας ανοιχτής μελισσοφωλιάς κάτω από δέντρα, προεξοχές βράχων ακόμη και σε αστικά κτίρια. Δεν μας εκπλήσσει λοιπόν που η πολύπλοκη τάξη αυτών των συλλογικών και αρμονικών φωλιών και ο γλυκός θησαυρός που παράγουν – το μέλι – τράβηξε την προσοχή των πνευματικών γκουρού.

Στο βιβλίο Οι Βασικές Ουπανισάντ του Swami Nikhilananda (1963), εξηγείται η έννοια που είναι γνωστή ως το Μυστικό Δόγμα του Μελιού. Για να το θέσουμε απλά, σε αυτό το ιερό κείμενο το μέλι χρησιμοποιείται ως μεταφορά για τη συνδεσιμότητα της ζωής στη Γη και στο σύμπαν. Το μέλι περιγράφεται σαν το απολαυστικό αποτέλεσμα της δημιουργίας μέσα σε μια αποικία μελισσών –μια κυψέλη αποτελείται από δεκάδες χιλιάδες μελισσών και, παρομοίως, η σύνθεση της γης φανερώνει μια ποικιλομορφία πλασμάτων. Το μέλι χρησιμοποιείται μεταφορικά: οι ζωντανοί οργανισμοί είναι το μέλι (το ʻαποτέλεσμαʼ ή η ʻσυνέπειαʼ) αυτής της γης, αυτού του σύμπαντος.

Αλλά ίσως οι ίδιοι το εξηγούν καλύτερα:

«Αυτή η γη είναι το μέλι για όλα τα πλάσματα και όλα τα πλάσματα είναι το μέλι για αυτή τη γη».

«Αυτός ο ήλιος είναι το μέλι για όλα τα πλάσματα και όλα τα πλάσματα είναι το μέλι για αυτόν τον ήλιο».

πηγή: theplanthunter.com.au

Τα τελετουργικά των μέλισσων

Δεν θα μπορούσε να ξέρει ότι θα του ξερίζωνε τα γεννητικά του όργανα μετά τη συνεύρεση, αφήνοντας τον σε μια κατάσταση ακατανίκητης ανακούφισης (και δυσπιστίας), καθώς έπεφτε στο έδαφος για να τον αποτελειώσουν τα μυρμήγκια. Δεν ήταν ο πρώτος της σήμερα, και πιθανότατα δεν θα είναι και ο τελευταίος της. Προς υπεράσπιση της, ήταν τεμπέλης. Δεν δούλευε ποτέ, έπρεπε να τον ταΐζει με το κουτάλι σε κάθε γεύμα, και την πιο πολύ ώρα χάζευε στο υπερπέραν περιμένοντας να φανεί τυχερός. Κάθε κορίτσι θα συμφωνούσε πως ο χρόνος του τελείωσε.

Αλλά εγώ θέλω να σας μιλήσω γι’ αυτήν, όχι γι’ αυτόν. Φανταστείτε πως ήσασταν έξω να ψωνίσετε φαγητό. Κουβαλάτε τις σακούλες, τις φέρνετε στο σπίτι από την είσοδο και τις δίνετε στους φίλους σας να τις τακτοποιήσουν. Τότε, βγαίνετε πάλι έξω να πάρετε και άλλο φαγητό. Και άλλο, και άλλο, και άλλο. Το κάνετε αυτό όλη μέρα κάθε μέρα, από την αυγή ως τη δύση, μέχρι τα χέρια σας να μην αντέξουν άλλο και να πέσουν στο ταμείο του σούπερ μάρκετ. Πεθαίνετε εκεί με τις σακούλες σκορπισμένες γύρω σας, η δουλειά έγινε. Αυτή είναι η πολυάσχολη ζωή μιας θηλυκής μέλισσας Apis mellifera.

Η κυψέλη, (αυτά τα μικρά χρωματιστά κουτιά που μπορεί να έχετε δει στην εξοχή), μοιάζει εσωτερικά με ένα συνηθισμένο κτίριο πόλης γεμάτο γραφεία –εισέρχεστε από το ισόγειο και ανεβαίνετε για την εργασία σας. Οι μέλισσες κάνουν διαφορετικές δουλειές προκειμένου να κρατήσουν την αποικία ζωντανή και από κοινού συγκροτούν έναν υπερ-οργανισμό –δεν μπορούν να επιβιώσουν μόνες τους αλλά σωματικά είναι ανεξάρτητες. Σε μια κυψέλη, τα πλαίσια είναι κάθετα, και τα κενά ακριβείας μεταξύ τους επιτρέπουν στις μέλισσες να μετακινούνται ελευθέρα και να είναι ευχαριστημένες μέσα στις τεχνητές ξύλινες κυψέλες τους.

Έχω μια διώροφη κυψέλη στο σπίτι με δέκα πλαίσια στον κάθε όροφο. Ο κάτω όροφος είναι εκεί όπου συνήθως η Βασίλισσα ζει και γεννά τα αυγά της – έως και 2.500 ημερησίως. Ο πάνω όροφος είναι αυτός από τον οποίο παίρνουμε το μέλι. Οι μέλισσες συλλέγουν γύρη και νέκταρ από τα λουλούδια, πετούν πίσω στην κυψέλη, το δίνουν στις φιλενάδες τους οι οποίες το αποθηκεύουν στο σωστό πλαίσιο. Τα κορίτσια περνάνε το νέκταρ από τα στόματά τους, μειώνοντας την υγρασία του περιεχομένου μέχρι να αποκτήσει την πυκνότητα του μελιού. Αυτό το μέλι αποθηκεύεται μέσα στην κηρήθρα και σφραγίζεται από τις μέλισσες για να μην πέσει. Συγκομίζω, μόνο όταν το πλαίσιο είναι γεμάτο και φροντίζω να αφήνω πάντα λίγα υπολείμματα για να φάνε και οι μέλισσες.

Το μέλι που θα φτιάξει μια εργάτρια μέλισσα σε όλη τη ζωή της είναι ίσο με το εν τέταρτο από ένα κουταλάκι του γλυκού. Για να ρίξουμε μια κουταλιά μέλι στο ψωμί μας, πρέπει να εργαστούν 4 μέλισσες για όλη τους τη ζωή! Έχετε παρατηρήσει ποτέ μια μέλισσα να κουβαλάει κίτρινες σακούλες με ψώνια στα πόδια της; Αυτή είναι η γύρη και πιθανότατα μέσα της κουβαλάει και νέκταρ. Δεν είναι ότι ξύπνησε το πρωί και είπε: Σήμερα θα επικονιάσω χιλιάδες λουλούδια για να έχει μεγάλη σοδειά από μήλα ο κυρ Γιώργος ο αγρότης και να τρώνε οι άνθρωποι. Απλά ξύπνησε να πάει στη δουλειά της. Καθώς πηγαίνει από λουλούδι σε λουλούδι, κάποια από τη γύρη που κουβαλάει κολλάει στο στίγμα του λουλουδιού –το θηλυκό τμήμα του άνθους. Έτσι το λουλούδι γονιμοποιείται, και γίνεται ένα νόστιμο μήλο.

Τι τρέχει όμως με τη Βασίλισσα; Ποια είναι η ιστορία της; Λοιπόν, είναι μεγαλύτερη από την εργάτρια και από τους κηφήνες και μπορεί να ζήσει μέχρι και 5 χρόνια, σε σχέση με τις υπόλοιπες μέλισσες που το προσδόκιμο ζωής φτάνει τις 4-5 εβδομάδες. Το καλύτερο όμως είναι, πως η Βασίλισσα μπορεί να ζευγαρώσει με μια σειρά από κηφήνες και να αποθηκεύσει το σπέρμα τους για όσο χρειαστεί μέχρι να θελήσει να γεννήσει κι άλλα αυγά, τότε σπέρμα και αυγά συναντιούνται με αντίστροφη σειρά από τους κηφήνες που συνάντησε (τι λέει;) –πολύ μετά αφότου τα μυρμήγκια τον αποτελειώσουν.

Ο κύκλος της ζωής μιας μέλισσας πάει από αυγό, προνύμφη, νύμφη σε ενήλικη μέλισσα. Είναι όμορφο να βλέπεις ένα χνουδωτό μελισσάκι να ξεμυτίζει από το κουκούλι του, περνώντας μέσα από την σαν χάρτινη πόρτα του, στον κόσμο της εργασίας. Μια νέα Βασίλισσα δημιουργείται αν ένα μωρό μέλισσα ταϊστεί στα πρώτα στάδια του κύκλου της ζωής του με μια ειδική τροφή, τον βασιλικό πολτό. Η νέα βασίλισσα θα μείνει στην κυψέλη και η μεγαλύτερη θα μαζέψει τα μπογαλάκια της (μέσα σε σμήνος) και μαζί με τις πιστές της ακόλουθες θα ψάξουν για καινούριο σπίτι. Και έτσι αυτός ο υπερ-οργανισμός από γυναίκες συνεχίζει και συνεχίζει να ζει. Ένα άριστα σχεδιασμένο σύστημα χτισμένο γύρω από όλα τα όμορφα πράγματα –φαγητό, κοινότητα και σεξ.

πηγή: theplanthunter.com.au
Photos by Matt Rabbidge

Οι μέλισσες σε ένα μεσαιωνικό έθιμο κηδείας

Οι μέλισσες στη μεσαιωνική Ευρώπη έχαιραν μεγάλης εκτίμησης κυρίως λόγω του μελιού τους και του κεριού τους. Χρησιμοποιούσαν το μέλι σαν γλυκαντική ουσία, σαν φάρμακο αλλά και σαν το κύριο συστατικό για το υδρόμελι –ένα ήπιο αλκοολούχο ποτό που το καταναλώνανε για τις θρεπτικές και επανορθωτικές του ιδιότητες. Το μελισσοκέρι παρείχε την καθαρότερης καύσης πηγή φωτός εκείνη την περίοδο η οποία ήταν πολύ απαραίτητη για τους σκοτεινούς κλειστούς χώρους. Ήταν άγραφος κανόνας τότε να διατηρούν μελίσσια σε μοναστήρια και αρχοντικά, όπου τα φρόντιζαν με ιδιαίτερο σεβασμό και τα θεωρούσαν μέρος της οικογένειας ή της κοινότητας.

Πίστευαν πως οι μέλισσες είχαν μια ιδιαίτερη νοημοσύνη σχετικά με τα μυστήρια του σύμπαντος. Για το λόγο αυτό, παρατηρούσαν τη συμπεριφορά τους από πολύ κοντά. Ένα σμήνος μελισσών ήταν αφορμή για προσοχή: αν συγκεντρώνονταν γύρω από ένα ξερό κλαδί κάποιος άνθρωπος θα πέθαινε. Αν πετούσαν μέσα στο σπίτι, ένας ξένος θα καλούσε σύντομα. Αν έμεναν πάνω στη στέγη ενός σπιτιού αυτό σήμαινε καλοτυχία. Η αμοιβαία σχέση μεταξύ των ανθρώπων και των μελισσών ήταν τόσο σημαντική που έπαιρναν τις δραστηριότητες των μελισσών πολύ στα σοβαρά. Με τη σειρά τους, εάν υπήρχε διαμάχη μέσα στην ανθρώπινη κοινότητα, οι μέλισσες θα σταματούσαν να παράγουν μέλι, θα πέθαιναν ή θα έφευγαν.

Για το λόγο αυτό, το «διάβασμα» των μελισσών έγινε μια παράδοση που παρακολουθήθηκε στενά. Οι μέλισσες ήταν ενημερωμένες για τα σημαντικά γεγονότα στη ζωή των κατόχων τους, όπως μακρινά ταξίδια, γεννήσεις, γάμοι και θάνατοι. Αν οι μέλισσες μετά την πληροφόρηση ενός θανάτου δεν έπεφταν σε πένθος, υπήρχε η πεποίθηση πως δεν θα ευδοκιμούσαν ή πως θα εγκατέλειπαν τις κυψέλες τους.

Το να βάλουν τις μέλισσες σε πένθος, με τον σωστό τρόπο, συχνά περιλάμβανε να σκεπάσουν τις κυψέλες με μαύρο κρεπ ύφασμα και να αφήσουν ένα κομμάτι από το ψωμί της κηδείας κοντά, ενώ παράλληλα τραγουδούσαν απαλά στις μέλισσες εξιστορώντας τους τι είχε συμβεί. Αυτά τα λυπητερά στιχάκια μεταφέρθηκαν από την Αγγλία στη Γερμανία και τελικά έφτασαν μέχρι τη Βόρεια Αμερική με την εποίκηση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Εξαιτίας αυτής της ζεστής και ιερής σχέσης μεταξύ των μελισσών και των κατόχων τους, θεωρείτο κακοτυχία να γίνει ανταλλαγή χρημάτων όταν έπαιρναν ένα μελίσσι. Αντίθετα, είτε το έκαναν ανταλλαγή είτε το δώριζαν. Αυτή η φιλοσοφία έχει μεταφερθεί και στο σήμερα αναφορικά με το θέμα της βιώσιμης εκμετάλλευσης των μελισσών, η οποία εξαρτάται από την προσφορά των μελισσών και όχι με τη ζήτηση των προϊόντων της.