Καταρρέει η μελισσοκομία στην Υεμένη λόγω του πολέμου

Το βραβευμένο μέλι της Υεμένης αποτελούσε για χρόνια ένα απ’ τα σημαντικότερα εξαγώγιμα προϊόντα της χώρας, όμως ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος είχε πολύ αρνητικές επιπτώσεις. Η Υεμένη είναι από τις φτωχότερες αραβικές χώρες με ποσοστό ανεργίας 40% και ταχύτατη αύξηση του πληθυσμού.

Η οικονομία εξαρτάται κυρίως από τα μικρά αποθέματα πετρελαίου που όμως έχουν σχεδόν εξαντληθεί. Στην παραλιακή ζώνη Τιχάμα καλλιεργείται σησάμι, βαμβάκι, καπνός, φοινικόδεντρα και ρύζι. Στις δυτικές πλαγιές της οροσειράς και μέχρι ύψους 2.000 μ., καλλιεργείται καφές, στις οάσεις δε των κοιλάδων και την εσωτερική χώρα, σιτηρά, οπωροφόρα, συκιές και αμπέλια. Από διάφορα δε αυτοφυή φυτά εξάγεται το αραβικό κόμμι, βάλσαμο και λιβάνι.

Το σπουδαιότερο από τα προϊόντα της Υεμένης είναι ο καφές, που παράγεται σε πολύ καλή ποιότητα και καλλιεργείται στην παραλιακή περιοχή της Μόκας, μέχρι τις ψηλές οροσειρές. Από το λιμάνι της Μόκας γίνεται και η εξαγωγή του περίφημου καφέ και των άλλων προϊόντων της χώρας. Η Υεμένη παράγει και λουλάκι (ινδικόν). Στην Ερυθρά θάλασσα αλιεύονται και μαργαριτάρια.

Ας μείνουμε όμως στο μέλι. Το πιο γνωστό (και κατά πολλούς το καλύτερο) μέλι της Υεμένης είναι το Sidr. Ένα παχύρρευστο και σκουρόχρωμο μέλι που παράγεται από το αρχαίο ακανθώδες δέντρο με τη λατινική ονομασία Ziziphus spina-christi (Sidr tree) που στα ελληνικά είναι γνωστό με το εκπληκτικό Ακανθώδης τζιτζιφιά του Χριστού. Λένε ότι τα τζίτζιφα, οι καρποί του δέντρου, ήταν το πρώτο φρούτο που έφαγε ο προφήτης Αδάμ όταν κατέβηκε στη Γη. Το ξύλο του δέντρου χρησιμοποιήθηκε από τον Σολομώντα αλλά και από αρκετούς Φαραώ για να χτίσουν παλάτια και ναούς.

Το μέλι μαζεύεται δύο φορές τον χρόνο στα απομακρυσμένα βουνά Hadramaut, στα νοτιοδυτικά και κεντρικά υψίπεδα όπου το κλίμα είναι πολύ πιο ευχάριστο. Στα ανατολικά βρίσκεται τμήμα της τεράστιας ερήμου “Ρουμπ αλ Χάλι” που κατοικείται από Βεδουίνους νομάδες και το περιβάλλον εκεί δεν είναι φιλόξενο για τις μέλισσες.

Ο πρόεδρος Αμπντ αλ-Ραμπ Μανσούρ αλ-Χαντί παραιτήθηκε έπειτα από την κατάληψη της πρωτεύουσας από τους Σιίτες αντάρτες Χούτι τον Ιανουάριο του 2015. Έκτοτε, στη χώρα μαίνεται εμφύλιος πόλεμος… Μια «θυγατρική» της Αλ Κάιντα περιπλανιέται στην περιοχή τα τελευταία δυόμισι χρόνια. Ο πόλεμος άφησε πίσω του 10.000 νεκρούς ενώ εκτόπισε περίπου 3 εκατομμύρια ανθρώπους, σπρώχνοντας την Υεμένη στο χείλος της πείνας και της καταστροφής. Και σα να μην έφταναν αυτά, ένα ξέσπασμα χολέρας σκότωσε άλλους 2.000 ανθρώπους.

Η μελισσοκομία της χώρας όπως ήταν φυσικό, παρουσίασε μείωση της τάξης του 70% στην παραγωγή. Αρκετοί μελισσοκόμοι αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν, ενώ και όσοι έμειναν αποκόπηκαν απ’ τις μέχρι τότε επικερδείς εξαγωγές. Τα έξοδα αποστολής έχουν αυξηθεί από τότε που άρχισε ο πόλεμος και μόνο ένα πολύ μικρό κομμάτι καταφέρνει να περάσει από τις χερσαίες διαβάσεις στη Σαουδική Αραβία.

Το μέλι πουλιόνταν στο εξωτερικό σε πολλαπλάσια τιμή απ’ ότι εντός της χώρας, οπότε ο αποκλεισμός των εξαγωγών έπληξε πολύ τους παραγωγούς. Ή τιμή του μελιού Sidr μπορεί να φτάσει τα 120 δολάρια για 500 γραμμάρια (ένα απ’ τα ακριβότερα του κόσμου) ενώ στο εσωτερικό της Υεμένης το ίδιο βάζο πωλείται για $10. “Υποφέρουμε πολύ” λέει ο Fares al-Houry ο οποίος διαχειρίζεται ένα κατάστημα με μέλια στη Σαναά, πρωτεύουσα της Υεμένης.

Σ’ αυτήν τη φωτογραφία, που τραβήχτηκε στις 22 Αυγούστου 2017, ένας μελισσοκόμος της Υεμένης επιθεωρεί τα μελίσσια του, σε ένα αγρόκτημα που βρίσκεται στα περίχωρα της Σαναά. Οι μέλισσές του παράγουν έναν υγρό χρυσό, που όμως ο πόλεμος δεν τον αφήνει να γευτεί.

του Hani Mohammed (Associated Press)
επιμέλεια: Στράτος Σαραντουλάκης
έχουν προστεθεί στοιχεία από: yemensidrhoney.com, Wikipedia

Advertisements

Μέλισσες: Πέντε κοσμικά γεγονότα

Οι άνθρωποι πάντα παρατηρούσαν την ειδική σχέση μεταξύ των μελισσών και του ήλιου. Ακολουθούν πέντε κοσμικές συνδέσεις μεταξύ των μελισσών και του σύμπαντος:

Λεπτομέρεια από ναό του Καρνάκ, Λούξορ, Αίγυπτος.

1. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν πως οι μέλισσες ήταν τα δάκρυα του Θεού Ρα.

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ήταν παρατηρητές των άστρων. Το σύμπαν έπαιζε ένα βαθύ και κεντρικό ρόλο στην καθημερινή τους κουλτούρα και πνευματική τους ζωή. Ακόμη και ο απλός, καθημερινός ρυθμός του ήλιου να ανατέλλει και να δύει ήταν ένα θαυμαστό γεγονός και είχε βαθιά σημασία για την κατανόηση της ζωής, του θανάτου και της αναγέννησης. Ο Ρα ήταν ο θεός Ήλιος και σχετιζόταν με τη δημιουργία όλης της ζωής. Ο Ρα κυριαρχούσε στον ουρανό, τη Γη και τον κάτω κόσμο. Στην αιγυπτιακή μυθολογία πίστευαν πως όταν ο Ρα έκλαιγε, τα δάκρυα του μεταμορφωνόταν σε μέλισσες. Αυτή η μεταμόρφωση ήταν πολύ σημαντική και οι μέλισσες είχαν δεθεί σε μεγάλο βαθμό με την αρχαία θρησκευτική τους παράδοση, τον πολιτισμό, το φαγητό, την ιατρική και την τέχνη.

2. Ο χορός του ήλιου: οι μέλισσες λικνίζονται όταν μιλούν για τα λουλούδια

Οι μέλισσες επικοινωνούν τις τοποθεσίες με το φαγητό (λουλούδια), νερό και τις πιθανές φωλιές, χορεύοντας. Οι ευρωπαϊκές μέλισσες (Apis mellifera) επιλέγουν ένα σημείο σε ένα κάθετο τμήμα της κυψέλης, κουνάνε τις κοιλιές τους με χαριτωμένη ένταση και διαγράφουν ένα νοητό οχτάρι. Για να το θέσουμε απλά, το μέρος με την τροφή εξαρτάται από το πόσο κάθετος είναι ο κεντρικός άξονας του χορού (και αυτό επειδή ο Ήλιος αναφέρεται πάντα σε κατακόρυφη θέση ή στις 90°). Για παράδειγμα ένας χορός που γίνεται τελείως ευθεία πάνω και κάτω (στις 90°) υποδεικνύει πως η πηγή της τροφής είναι στην κατεύθυνση του ήλιου. Ένας χορός στις 45° αριστερά προς τα πάνω υποδηλώνει μια κατεύθυνση 45° στα αριστερά του ήλιου. Το μάκρος του χορού (ο αριθμός των επαναλήψεων των οχταριών) υποδεικνύει την απόσταση από το σημείο –όσο μεγαλύτερος ο χορός, τόσο μεγαλύτερη και η απόσταση. Σήμερα αυτή η συμπεριφορά αναφέρεται σαν ο χορός των λικνισμάτων, αλλά έχω ακούσει κάποιους παλιούς μελισσοκόμους να τον αναφέρουν με το κοσμικό του παρατσούκλι: ο χορός του ήλιου.

Photo by Sally Wilson

3. Οι μέλισσες εντοπίζουν τα ηλεκτρικά πεδία των λουλουδιών

Ο ήλιος φορτίζει τα πάντα. Στην κυριολεξία. Ένα μεγάλο μέρος της ενέργειας που παράγεται με τη φωτοσύνθεση, κατευθύνεται στην παραγωγή όμορφων, πολύχρωμων λουλουδιών σχεδιασμένα να προσελκύουν επικονιαστές και αρωματικών χυμών (νέκταρ) που έχουν τον ίδιο σκοπό. Και παρόλο που τα ανθρώπινα μάτια δεν μπορούν να το εντοπίσουν, κάθε λουλούδι κατευθύνει ενέργεια σε ένα ηλεκτρικό πεδίο που οι μέλισσες ανιχνεύουν ή “βλέπουν”. Συνήθως τα λουλούδια έχουν αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο και οι μέλισσες θετικό. Αυτό σημαίνει, ότι το αρνητικό φορτίο της γύρης, για παράδειγμα, έλκεται από το θετικό φορτίο της μέλισσας, και κυριολεκτικά θα πηδήξει πάνω στη μέλισσα μόλις αυτή πλησιάσει. Σημαίνει ακόμη, πως όταν η μέλισσα επισκέπτεται ένα λουλούδι, το ηλεκτρικό φορτίο του λουλουδιού προσωρινά μεταβάλλεται. Κάποιες μέλισσες αισθάνονται την αλλαγή αυτή στην τάση και καταλαβαίνουν, χωρίς να πλησιάσουν, πως το λουλούδι έχει πρόσφατα λεηλατηθεί και δεν αξίζει να το επισκεφτούν τώρα. Αυτός είναι ένας αποτελεσματικός και εκλεπτυσμένος διακανονισμός μεταξύ των μελισσών και των φυτών.

Αριστερά η σπειροειδής κατανομή του γόνου της Αυστραλιανής μέλισσας Tetragonula carbonaria, δεξιά καλλιτεχνική απεικόνιση του γαλαξία μας.

4. Το σχήμα της φωλιάς της αυστραλιανής μέλισσας Sugarbag είναι ίδιο με την γαλαξιακή σπείρα

Οι μέλισσες Sugarbag, Tetragonula carbonaria, είναι αυτόχθονες στο ΒΑ Κουίνσλαντ και στις θερμότερες περιοχές της ανατολικής Νέας Νότιας Ουαλίας. Είναι άκεντρες, μικρότερες από τις ευρωπαϊκές, και παράγουν πολύ, πολύ λιγότερο (αλλά πολύτιμο) μέλι . Η γεωμετρία της φωλιάς τους, πέρα από κάτι όμορφο να αντικρίσει κάποιος, αναδεικνύει όλων των ειδών τις συνδέσεις μεταξύ κάτι τόσο ταπεινού όπως ένα μικρό έντομο στην Αυστραλία και της απεραντότητας του κόσμου. Το γιγαντιαίο ηλιακό μας σύστημα -ο Ήλιος και οι οχτώ πλανήτες- είναι μόνο ένα σύστημα σε έναν αχανή γαλαξία. Κι όμως οι κανόνες που αφορούν τη διάταξη της ύλης στο χώρο -είτε είναι για μια μικρή κυψέλη σε μια αυλή στο Μπρισμπέϊν, είτε για πολύπλοκες διατάξεις των ηλιακών συστημάτων- παρουσιάζουν την ίδια οργανωτική δομή. Σε αυτή την περίπτωση, και η φωλιά και ο γαλαξίας είναι και οι δυο διατεταγμένοι σε σπείρα. Η γεωμετρία αυτής της φωλιάς είναι αρκετά κοσμική –συχνά αναφέρεται ως χρυσή τομή, μια γεωμετρία με ευχάριστες, αρμονικές αναλογίες. Το μυαλό μας αυτό το ερμηνεύει σαν Ομορφιά. Και αυτή η ομορφιά είναι παντού.

Photo by Sally Wilson

5. Το Μυστικιστικό Δόγμα του Μελιού

Κλείνοντας, ταξιδεύουμε στην Ινδική υποήπειρο και στον ινδουισμό. Μερικά είδη μελισσών είναι ενδημικά της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων της ασιατικής μέλισσας (A. cerana), της μέλισσας γίγαντα (A. dorsata) και της μέλισσας νάνα (A. florea). Το μέλι αυτών των μελισσών έχει πλούσια ιστορία από την εποχή των κυνηγών αλλά και αργότερα στις προσπάθειες εκτροφής από ανθρώπινες κοινότητες και είναι γνώριμη η εικόνα μιας ανοιχτής μελισσοφωλιάς κάτω από δέντρα, προεξοχές βράχων ακόμη και σε αστικά κτίρια. Δεν μας εκπλήσσει λοιπόν που η πολύπλοκη τάξη αυτών των συλλογικών και αρμονικών φωλιών και ο γλυκός θησαυρός που παράγουν – το μέλι – τράβηξε την προσοχή των πνευματικών γκουρού.

Στο βιβλίο Οι Βασικές Ουπανισάντ του Swami Nikhilananda (1963), εξηγείται η έννοια που είναι γνωστή ως το Μυστικό Δόγμα του Μελιού. Για να το θέσουμε απλά, σε αυτό το ιερό κείμενο το μέλι χρησιμοποιείται ως μεταφορά για τη συνδεσιμότητα της ζωής στη Γη και στο σύμπαν. Το μέλι περιγράφεται σαν το απολαυστικό αποτέλεσμα της δημιουργίας μέσα σε μια αποικία μελισσών –μια κυψέλη αποτελείται από δεκάδες χιλιάδες μελισσών και, παρομοίως, η σύνθεση της γης φανερώνει μια ποικιλομορφία πλασμάτων. Το μέλι χρησιμοποιείται μεταφορικά: οι ζωντανοί οργανισμοί είναι το μέλι (το ʻαποτέλεσμαʼ ή η ʻσυνέπειαʼ) αυτής της γης, αυτού του σύμπαντος.

Αλλά ίσως οι ίδιοι το εξηγούν καλύτερα:

«Αυτή η γη είναι το μέλι για όλα τα πλάσματα και όλα τα πλάσματα είναι το μέλι για αυτή τη γη».

«Αυτός ο ήλιος είναι το μέλι για όλα τα πλάσματα και όλα τα πλάσματα είναι το μέλι για αυτόν τον ήλιο».

πηγή: theplanthunter.com.au

Τα τελετουργικά των μέλισσων

Δεν θα μπορούσε να ξέρει ότι θα του ξερίζωνε τα γεννητικά του όργανα μετά τη συνεύρεση, αφήνοντας τον σε μια κατάσταση ακατανίκητης ανακούφισης (και δυσπιστίας), καθώς έπεφτε στο έδαφος για να τον αποτελειώσουν τα μυρμήγκια. Δεν ήταν ο πρώτος της σήμερα, και πιθανότατα δεν θα είναι και ο τελευταίος της. Προς υπεράσπιση της, ήταν τεμπέλης. Δεν δούλευε ποτέ, έπρεπε να τον ταΐζει με το κουτάλι σε κάθε γεύμα, και την πιο πολύ ώρα χάζευε στο υπερπέραν περιμένοντας να φανεί τυχερός. Κάθε κορίτσι θα συμφωνούσε πως ο χρόνος του τελείωσε.

Αλλά εγώ θέλω να σας μιλήσω γι’ αυτήν, όχι γι’ αυτόν. Φανταστείτε πως ήσασταν έξω να ψωνίσετε φαγητό. Κουβαλάτε τις σακούλες, τις φέρνετε στο σπίτι από την είσοδο και τις δίνετε στους φίλους σας να τις τακτοποιήσουν. Τότε, βγαίνετε πάλι έξω να πάρετε και άλλο φαγητό. Και άλλο, και άλλο, και άλλο. Το κάνετε αυτό όλη μέρα κάθε μέρα, από την αυγή ως τη δύση, μέχρι τα χέρια σας να μην αντέξουν άλλο και να πέσουν στο ταμείο του σούπερ μάρκετ. Πεθαίνετε εκεί με τις σακούλες σκορπισμένες γύρω σας, η δουλειά έγινε. Αυτή είναι η πολυάσχολη ζωή μιας θηλυκής μέλισσας Apis mellifera.

Η κυψέλη, (αυτά τα μικρά χρωματιστά κουτιά που μπορεί να έχετε δει στην εξοχή), μοιάζει εσωτερικά με ένα συνηθισμένο κτίριο πόλης γεμάτο γραφεία –εισέρχεστε από το ισόγειο και ανεβαίνετε για την εργασία σας. Οι μέλισσες κάνουν διαφορετικές δουλειές προκειμένου να κρατήσουν την αποικία ζωντανή και από κοινού συγκροτούν έναν υπερ-οργανισμό –δεν μπορούν να επιβιώσουν μόνες τους αλλά σωματικά είναι ανεξάρτητες. Σε μια κυψέλη, τα πλαίσια είναι κάθετα, και τα κενά ακριβείας μεταξύ τους επιτρέπουν στις μέλισσες να μετακινούνται ελευθέρα και να είναι ευχαριστημένες μέσα στις τεχνητές ξύλινες κυψέλες τους.

Έχω μια διώροφη κυψέλη στο σπίτι με δέκα πλαίσια στον κάθε όροφο. Ο κάτω όροφος είναι εκεί όπου συνήθως η Βασίλισσα ζει και γεννά τα αυγά της – έως και 2.500 ημερησίως. Ο πάνω όροφος είναι αυτός από τον οποίο παίρνουμε το μέλι. Οι μέλισσες συλλέγουν γύρη και νέκταρ από τα λουλούδια, πετούν πίσω στην κυψέλη, το δίνουν στις φιλενάδες τους οι οποίες το αποθηκεύουν στο σωστό πλαίσιο. Τα κορίτσια περνάνε το νέκταρ από τα στόματά τους, μειώνοντας την υγρασία του περιεχομένου μέχρι να αποκτήσει την πυκνότητα του μελιού. Αυτό το μέλι αποθηκεύεται μέσα στην κηρήθρα και σφραγίζεται από τις μέλισσες για να μην πέσει. Συγκομίζω, μόνο όταν το πλαίσιο είναι γεμάτο και φροντίζω να αφήνω πάντα λίγα υπολείμματα για να φάνε και οι μέλισσες.

Το μέλι που θα φτιάξει μια εργάτρια μέλισσα σε όλη τη ζωή της είναι ίσο με το εν τέταρτο από ένα κουταλάκι του γλυκού. Για να ρίξουμε μια κουταλιά μέλι στο ψωμί μας, πρέπει να εργαστούν 4 μέλισσες για όλη τους τη ζωή! Έχετε παρατηρήσει ποτέ μια μέλισσα να κουβαλάει κίτρινες σακούλες με ψώνια στα πόδια της; Αυτή είναι η γύρη και πιθανότατα μέσα της κουβαλάει και νέκταρ. Δεν είναι ότι ξύπνησε το πρωί και είπε: Σήμερα θα επικονιάσω χιλιάδες λουλούδια για να έχει μεγάλη σοδειά από μήλα ο κυρ Γιώργος ο αγρότης και να τρώνε οι άνθρωποι. Απλά ξύπνησε να πάει στη δουλειά της. Καθώς πηγαίνει από λουλούδι σε λουλούδι, κάποια από τη γύρη που κουβαλάει κολλάει στο στίγμα του λουλουδιού –το θηλυκό τμήμα του άνθους. Έτσι το λουλούδι γονιμοποιείται, και γίνεται ένα νόστιμο μήλο.

Τι τρέχει όμως με τη Βασίλισσα; Ποια είναι η ιστορία της; Λοιπόν, είναι μεγαλύτερη από την εργάτρια και από τους κηφήνες και μπορεί να ζήσει μέχρι και 5 χρόνια, σε σχέση με τις υπόλοιπες μέλισσες που το προσδόκιμο ζωής φτάνει τις 4-5 εβδομάδες. Το καλύτερο όμως είναι, πως η Βασίλισσα μπορεί να ζευγαρώσει με μια σειρά από κηφήνες και να αποθηκεύσει το σπέρμα τους για όσο χρειαστεί μέχρι να θελήσει να γεννήσει κι άλλα αυγά, τότε σπέρμα και αυγά συναντιούνται με αντίστροφη σειρά από τους κηφήνες που συνάντησε (τι λέει;) –πολύ μετά αφότου τα μυρμήγκια τον αποτελειώσουν.

Ο κύκλος της ζωής μιας μέλισσας πάει από αυγό, προνύμφη, νύμφη σε ενήλικη μέλισσα. Είναι όμορφο να βλέπεις ένα χνουδωτό μελισσάκι να ξεμυτίζει από το κουκούλι του, περνώντας μέσα από την σαν χάρτινη πόρτα του, στον κόσμο της εργασίας. Μια νέα Βασίλισσα δημιουργείται αν ένα μωρό μέλισσα ταϊστεί στα πρώτα στάδια του κύκλου της ζωής του με μια ειδική τροφή, τον βασιλικό πολτό. Η νέα βασίλισσα θα μείνει στην κυψέλη και η μεγαλύτερη θα μαζέψει τα μπογαλάκια της (μέσα σε σμήνος) και μαζί με τις πιστές της ακόλουθες θα ψάξουν για καινούριο σπίτι. Και έτσι αυτός ο υπερ-οργανισμός από γυναίκες συνεχίζει και συνεχίζει να ζει. Ένα άριστα σχεδιασμένο σύστημα χτισμένο γύρω από όλα τα όμορφα πράγματα –φαγητό, κοινότητα και σεξ.

πηγή: theplanthunter.com.au
Photos by Matt Rabbidge

Οι μέλισσες σε ένα μεσαιωνικό έθιμο κηδείας

Οι μέλισσες στη μεσαιωνική Ευρώπη έχαιραν μεγάλης εκτίμησης κυρίως λόγω του μελιού τους και του κεριού τους. Χρησιμοποιούσαν το μέλι σαν γλυκαντική ουσία, σαν φάρμακο αλλά και σαν το κύριο συστατικό για το υδρόμελι –ένα ήπιο αλκοολούχο ποτό που το καταναλώνανε για τις θρεπτικές και επανορθωτικές του ιδιότητες. Το μελισσοκέρι παρείχε την καθαρότερης καύσης πηγή φωτός εκείνη την περίοδο η οποία ήταν πολύ απαραίτητη για τους σκοτεινούς κλειστούς χώρους. Ήταν άγραφος κανόνας τότε να διατηρούν μελίσσια σε μοναστήρια και αρχοντικά, όπου τα φρόντιζαν με ιδιαίτερο σεβασμό και τα θεωρούσαν μέρος της οικογένειας ή της κοινότητας.

Πίστευαν πως οι μέλισσες είχαν μια ιδιαίτερη νοημοσύνη σχετικά με τα μυστήρια του σύμπαντος. Για το λόγο αυτό, παρατηρούσαν τη συμπεριφορά τους από πολύ κοντά. Ένα σμήνος μελισσών ήταν αφορμή για προσοχή: αν συγκεντρώνονταν γύρω από ένα ξερό κλαδί κάποιος άνθρωπος θα πέθαινε. Αν πετούσαν μέσα στο σπίτι, ένας ξένος θα καλούσε σύντομα. Αν έμεναν πάνω στη στέγη ενός σπιτιού αυτό σήμαινε καλοτυχία. Η αμοιβαία σχέση μεταξύ των ανθρώπων και των μελισσών ήταν τόσο σημαντική που έπαιρναν τις δραστηριότητες των μελισσών πολύ στα σοβαρά. Με τη σειρά τους, εάν υπήρχε διαμάχη μέσα στην ανθρώπινη κοινότητα, οι μέλισσες θα σταματούσαν να παράγουν μέλι, θα πέθαιναν ή θα έφευγαν.

Για το λόγο αυτό, το «διάβασμα» των μελισσών έγινε μια παράδοση που παρακολουθήθηκε στενά. Οι μέλισσες ήταν ενημερωμένες για τα σημαντικά γεγονότα στη ζωή των κατόχων τους, όπως μακρινά ταξίδια, γεννήσεις, γάμοι και θάνατοι. Αν οι μέλισσες μετά την πληροφόρηση ενός θανάτου δεν έπεφταν σε πένθος, υπήρχε η πεποίθηση πως δεν θα ευδοκιμούσαν ή πως θα εγκατέλειπαν τις κυψέλες τους.

Το να βάλουν τις μέλισσες σε πένθος, με τον σωστό τρόπο, συχνά περιλάμβανε να σκεπάσουν τις κυψέλες με μαύρο κρεπ ύφασμα και να αφήσουν ένα κομμάτι από το ψωμί της κηδείας κοντά, ενώ παράλληλα τραγουδούσαν απαλά στις μέλισσες εξιστορώντας τους τι είχε συμβεί. Αυτά τα λυπητερά στιχάκια μεταφέρθηκαν από την Αγγλία στη Γερμανία και τελικά έφτασαν μέχρι τη Βόρεια Αμερική με την εποίκηση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Εξαιτίας αυτής της ζεστής και ιερής σχέσης μεταξύ των μελισσών και των κατόχων τους, θεωρείτο κακοτυχία να γίνει ανταλλαγή χρημάτων όταν έπαιρναν ένα μελίσσι. Αντίθετα, είτε το έκαναν ανταλλαγή είτε το δώριζαν. Αυτή η φιλοσοφία έχει μεταφερθεί και στο σήμερα αναφορικά με το θέμα της βιώσιμης εκμετάλλευσης των μελισσών, η οποία εξαρτάται από την προσφορά των μελισσών και όχι με τη ζήτηση των προϊόντων της.

Η μελισσοκομική παράδοση των Μάγια

Οι Μάγια, Ινδιάνοι της Κεντρικής Αμερικής, πίστευαν ότι οι μέλισσες είχαν τέσσερις κύριες αρετές. Σύνεση, δηλαδή την ικανότητα να κρίνουν ποιες ενέργειες απαιτούνται σε μια δεδομένη στιγμή, Δικαιοσύνη, που σημαίνει ο κάθε ένας, σύμφωνα με τις δυνατότητές του και στον κάθε ένα, σύμφωνα με τις ανάγκες του, Εγκράτεια, ένα είδος εξάσκησης αυτοελέγχου και Ανδρεία, δηλαδή η ικανότητα να αντιμετωπίσουν τον φόβο και την αβεβαιότητα ακόμα και την απειλή.

maya1

Το μέλι είναι γνωστό εδώ και αιώνες για τις θεραπευτικές του ιδιότητες. Οι Ινδιάνοι το χρησιμοποιούν ως φυσική θεραπεία για παθήσεις των ματιών (επιπεφυκίτιδα, καταρράκτης), σε λοιμώξεις των αυτιών, σε αναπνευστικά προβλήματα (φαρυγγίτιδα, λαρυγγίτιδα), εντερικά προβλήματα (γαστρίτιδα, τυφοειδής) αλλά και για θεραπεία του δέρματος. Η χερσόνησος Γιουκατάν ήταν μια περιοχή ιδανική για τις μέλισσες και γι αυτό εκτρέφονταν απ΄τους Μάγια για χιλιάδες χρόνια, οι οποίοι μάλιστα τις τιμούσαν ως ιερά πλάσματα.

Το μέλι ήταν πολύτιμο για τους Μάγια και χρησιμοποιούνταν εκτός από τρόφιμο και φάρμακο, σε τελετουργικές πρακτικές, αλλά και ως μια μορφή ανταλλαγής για άλλα πολύτιμα αγαθά. Οι μέλισσες επίσης αντιμετωπίζονταν ως ένα είδος θεότητας που σχετίζεται με όλες τις δυνάμεις που προέρχονται από τη γη. Στη γλώσσα τους την αποκαλούσαν «Καμπ» που σημαίνει γη, αλλά και μελίσσι, μέλισσα και μέλι.

maya2Το Madrid Codex

Το Madrid Codex, ένα από τα τρία σωζόμενα προ-Κολομβιανά βιβλία των Μάγια, αποτελεί μια μεγάλη πηγή για την πολύπλοκη πνευματική έννοια της μελισσοκομίας των Ινδιάνων της περιοχής και την αφοσίωσή τους προς τις μέλισσες. Λέγεται ότι οι κυψέλες των Μάγια τοποθετούνταν ευθυγραμμισμένες ακριβώς στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, τα οποία πίστευαν πως συγκρατούν το σύμπαν.

Κάθε σημείο του ορίζοντα ήταν γνωστό στην γλώσσα τους ως «Μπίκαμπ» και το Ανατολικό Μπίκαμπ ήταν η κατεύθυνση που πίστευαν ότι δίνει το μέλι. Ως σπουδαίοι μελισσοκόμοι και με αρκετή γνώση στους χειρισμούς, είχαν καταφέρει να συλλέγουν μέλι από περισσότερα από 500 είδη τροπικών άκεντρων μελισσών. Σύμφωνα με έναν αρχαίο μύθο, οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής, που ονομάζονταν zayawinicoub, έφαγαν όλο το μέλι του Βασιλιά. Για να αποφύγουν την θανατική τιμωρία, ο Hobin, ο θεός της κυψέλης τους μεταμόρφωσε σε άκεντρες μέλισσες ώστε να μπορέσουν να ανανεώσουν το μέλι.

maya_eastern_bacab

Το διακριτικό χαρακτηριστικό της μέλισσας Melipona, επίσης γνωστή ως η μέλισσα των Μάγια είναι ότι δεν έχει κεντρί και το μέλι που παράγει έχει υψηλή διατροφική και ιατρική αξία. Το μέλι της Melipona χρησιμοποιούνταν ως γλυκαντική ουσία, ως αντιβιοτικό αλλά και για να γίνει ζύμωση στο balché, ένα παραδοσιακό αλκοολούχο ποτό, που αποτελούσε σημαντικό στοιχείο διαφόρων τελετουργικών.

Παρά το γεγονός ότι το Μεξικό είναι ένας από τους σημαντικότερους παραγωγούς μελιού παγκοσμίως, η μελισσοκομική παράδοση των Μάγια, γνωστή ως Meliponiculture, έχει χάσει τη δύναμη της τα τελευταία χρόνια και μόνο μέσα απ’ τις κοινότητες των Ζαπατίστας αναβιώνει. Η αποψίλωση των δασών και η εισαγωγή Αφρικανικών μελισσών στο Γιουκατάν, οι οποίες παράγουν μεγαλύτερες ποσότητες μελιού έχουν οδηγήσει σταδιακά στην παρακμή αλλά κυρίως στην μείωση του πληθυσμού των Melipona σε βαθμό που να θεωρείται είδος υπό εξαφάνιση.

Ένας μελισσοκόμος από τη Ρουάντα

Ο Σιλβέστρ είναι αυτοδίδακτος μελισσοκόμος με πάνω από 75 παραδοσιακές κυψέλες, φτιαγμένες από τον κορμό του φυτού της μπανάνας. Κατασκευάζει νέες κυψέλες τις οποίες αλείφει με χυμό μπανάνας ώστε να προσελκύσουν νέα σμήνη.

sylvestre

Ο Σιλβέστρ γεννήθηκε στη Ρουάντα πριν από 73 χρόνια και εργάζεται με τις μέλισσες τα τελευταία 23. Εκτός από τη μελισσοκομία, ο ίδιος καλλιεργεί και παράγει μπανάνα αντιλλών, κασάβα, γλυκοπατάτες και φασόλια τα οποία εμπορεύεται μόνος του. Η ετήσια παραγωγή του σε μέλι κυμαίνεται στα 300 κιλά, ενώ η συγκομιδή γίνεται, κατά κύριο λόγο σε δύο περιόδους, μία τον Μάρτιο και μία τον Αύγουστο.

Πουλάει το μέλι τοπικά για 3000 Φράγκα της Ρουάντα, δηλαδή περίπου 3,5€ το κιλό. Η μελισσοκομία είναι η κύρια πηγή εισοδήματος της οικογένειάς του. Όπως χαρακτηριστικά λέει ο ίδιος «Οι μέλισσες είναι σημαντικές επειδή δίνουν την δυνατότητα στην οικογένειά μου να ζήσει αξιοπρεπώς

Το μοτίβο της κηρήθρας στη διακόσμηση

Από όλα τα κανονικά επίπεδα σχήματα η μέλισσα προτιμά να χτίζει τις κηρήθρες της σε εξάγωνα. Τα εξάγωνα εκτός απ’ το ότι δεν αφήνουν κενά μεταξύ τους, απαιτούν το λιγότερο υλικό κατασκευής, προσφέροντας καλύτερη διαμέριση για την αποθήκευση μέγιστου όγκου μελιού.

home-design

Η κηρήθρα χρησιμοποιείται διαχρονικά στη σχεδίαση και την αρχιτεκτονική ως μοτίβο, δίνοντας μια γλυκιάρετρό αισθητική με casual στοιχεία.

home-design2

Σε περίπτωση που δεν το γνωρίζετε, η κηρήθρα τρώγεται και μάλιστα θεωρείται από τα πιο εκλεκτά προϊόντα της κυψέλης. Την μασάτε σαν τσίχλα καθώς το μέλι εξέρχεται στον ουρανίσκο σας. Το κερί έχει πολλές ευεργετικές ιδιότητες για την υγεία.

home-design3

Εξάγωνα ράφια χρησιμοποιούνται πολύ συχνά στη διακόσμηση, δίνοντας μια ρετρό αισθητική.

home-design4

Αυτό είναι ένα έργο τέχνης επηρεασμένο από τα μοτίβα του Έλσγουορθ Κέλι.

home-design5

Οι υφές των κελιών είναι πολύ ελκυστικές στη διακόσμηση του σπιτιού, καθώς είναι έμφυτες στη φύση μας.

πηγή: fengshuidana.com