Προβλήματα στην πρακτική εφαρμογή της βιολογικής μελισσοκομίας

Ενώ τα τελευταία χρόνια έχει γίνει μια στροφή προς την βιολογική γεωργία από τους παραγωγούς, πράγμα που ο κόσμος φαίνεται ότι έχει εκτιμήσει και το αποδεικνύει, καθώς δείχνει διατεθειμένος, παρά την οικονομική κρίση, να βάλει το χέρι πιο βαθιά στην τσέπη, αρκεί να αποκτήσει ένα ποιοτικό προϊόν, στον κλάδο της μελισσοκομίας παρατηρείται το φαινόμενο, παραγωγοί να εγκαταλείπουν την βιολογική μελισσοκομία και να επιστρέφουν στην συμβατική. Τι έχει πάει στραβά;

Την στιγμή που το 90% του ελληνικού μελιού, σύμφωνα με την Σοφία Γούναρη κύρια ερευνήτρια του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, μπορεί να πιστοποιηθεί ως βιολογικό, μιας και προέρχεται από πεύκο, έλατο, βελανιδιά, θυμάρι, καστανιά και ρείκι, δηλαδή όχι από καλλιέργειες και ενώ η συντριπτική πλειοψηφία των συμβατικών μελισσοκόμων εφαρμόζει ουσιαστικά τους ίδιους χειρισμούς με τους βιολογικούς παραγωγούς, μαθαίνουμε ότι μόλις το 1% των παραγωγών μελιού έχει πάρει βιολογική πιστοποίηση και αρκετοί από αυτούς είναι έτοιμοι να τα παρατήσουν. Δεδομένου μάλιστα ότι υπάρχει έντονο εξαγωγικό ενδιαφέρον για βιολογικό μέλι, φαίνεται ότι κάτι δεν έχει πάει καθόλου καλά εδώ.

Στο 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επαγγελματικής Μελισσοκομίας που έγινε πριν λίγες μέρες στην Πάτρα, ακούσαμε τα προβλήματα από τους ίδιους τους βιολογικούς παραγωγούς και παραθέτουμε εδώ μερικά από αυτά. Δυστυχώς κανένας εκπρόσωπος του Υπουργείου δεν έδωσε το παρόν.

Η ΕΕ θέσπισε τους κανονισμούς 834/2007 και τον βελτιωμένο 889/2008, οι οποίοι απευθύνονται σε χώρες με μελισσοκομία μικρότερης κλίμακας απ’ αυτή της Ελλάδας. Δίνει όμως το δικαίωμα σε κάθε κράτος μέλος να θεσπίσει τους δικούς του ξεχωριστούς εθνικούς κανόνες. Εμείς δεν το έχουμε κάνει με αποτέλεσμα μελισσοκόμοι, πιστοποιητικοί οργανισμοί και ελεγκτικοί φορείς να δίνουν τις δικές τους ερμηνείες σε κάποια ασαφή σημεία των κανονισμών.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα το οποίο αναφέρουν οι μελισσοκόμοι είναι ότι το πευκόμελο Θάσου δεν μπορεί να πάρει βιολογική πιστοποίηση γιατί, σύμφωνα με συγκεκριμένο φορέα επιθεώρησης στο νησί υπάρχουν ελιές. Ο κανονισμός θέτει το όριο των 3χλμ από συμβατικές καλλιέργειες κοντά στις οποίες δεν πρέπει να τοποθετούνται μελίσσια βιολογικής παραγωγής. Οι ελιές είναι καλλιέργεια, υπάρχουν σχεδόν παντού στο νησί, οπότε το μέλι, στις περισσότερες περιοχές της Θάσου, δεν μπορεί να πιστοποιηθεί ως βιολογικό. Όπως έχουμε εξηγήσει και παλαιότερα οι μέλισσες επισκέπτονται εξαιρετικά σπάνια την ελιά και ειδικά στην συγκεκριμένη περίπτωση η συγκομιδή του πευκόμελου γίνεται από Αύγουστο έως Οκτώβριο, μια περίοδο κατά την οποία η ελιά δεν είναι καν ανθισμένη.

Τι μας ενοχλούν λοιπόν οι ελιές; Και στο κάτω κάτω γιατί δεν εξετάζουμε δείγματα από το μέλι και το κερί ώστε να δούμε εργαστηριακά αν οι ελιές επηρεάζουν το τελικό προϊόν, που είναι και αυτό που μας ενδιαφέρει αντί να τηρούμε με τέτοια θρησκευτική ευλάβεια τον κανονισμό των 3χλμ; Γιατί να μην πούμε ότι τα μελίσσια μπορούν να μπουν θεωρητικά οπουδήποτε αρκεί το περιβάλλον να μην είναι επιβαρυμένο σε βαθμό που να επηρεάζει τα προϊόντα κυψέλης, όπως γίνεται στη βιοδυναμική μελισσοκομία;

Αντίστοιχα οι μελισσοκόμοι αναφέρουν ότι κάποιοι φορείς επιθεώρησης δεν τους δίνουν βιολογική πιστοποίηση για πρόπολη και γύρη γιατί η συλλογή τους γίνεται με πλαστική σήτα και πλαστική γυρεοπαγίδα αντίστοιχα. Σύμφωνα με τον κανονισμό τα μέρη της κυψέλης θα πρέπει να κατασκευάζονται βασικά από φυσικά υλικά. Τι θα πει όμως βασικά; Είναι ένας ασαφής όρος που κάθε φορέας τον ερμηνεύει όπως θέλει δημιουργώντας έτσι θέματα αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ των μελισσοκόμων. Επίσης μπορεί να θεωρηθεί η σήτα πρόπολης μέρος της κυψέλης;

Παρόμοια είναι η κατάσταση και στα θέματα τροφοδότησης. Ως γνωστόν στην βιολογική μελισσοκομία επιτρέπεται η τροφοδότηση των μελισσών με βιολογική ζάχαρη σε περίπτωση λιμοκτονίας ή έλλειψης τροφής. Ποιος όμως ορίζει από ποιο σημείο και μετά ένα μελίσσι κινδυνεύει με λιμοκτονία ώστε να πρέπει να επέμβει ο μελισσοκόμος; Αναφέρεται μάλιστα σε ένα σημείο ότι επιτρέπεται η τροφοδότηση έως και 15 ημέρες πριν την ανθοφορία γεγονός που αν συμβεί θα προκαλέσει νοθεία και έρχεται σε αντίθεση με τις 40 ημέρες που ορίζουν οι κανόνες ορθής μελισσοκομικής πρακτικής στη συμβατική μελισσοκομία.

Απ’ την άλλη ενώ οι εξελίξεις τρέχουν στο Υπουργείο φαίνεται ότι δεν τις παρακολουθούν. Σύμφωνα με τον κανονισμό επιτρέπεται να δοθεί μελάσα στις μέλισσες ως τροφή, όμως όπως έχει αποδειχτεί επιστημονικά, η μελάσα είναι τοξική για τις μέλισσες… Κανείς μέχρι σήμερα δεν έχει αλλάξει αυτό το σημείο του κανονισμού.

Σε όλα αυτά έρχεται να προστεθεί και το θέμα των κηρηθρών και το μικρό χρονικό περιθώριο (1 έτος) που δίνεται κατά την ενταξιακή περίοδο ώστε να αλλαχτούν και να είναι δυνατή η μετάβαση από τη συμβατική στην βιολογική μελισσοκομία. Το κόστος του βιολογικού κεριού είναι τεράστιο, υπάρχει μεγάλη έλλειψη στην αγορά, ενώ δεν επιτρέπεται η χρήση του κεριού που παράγει ο ίδιος ο παραγωγός. Επίσης η αλλαγή του προσανατολισμού (κτίσιμο κηρηθρών αντί για συλλογή μελιού) δημιουργεί για την περίοδο αυτή βιοποριστικό πρόβλημα στον μελισσοκόμο, με αποτέλεσμα η αλλαγή του 100% των κηρηθρών μέσα σε ένα χρόνο να είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας για να οδηγηθεί κάποιος στη ματαίωση του στόχου.

Η μελισσοκομία, αν και αυτή τη στιγμή αντιπροσωπεύει οικονομικά μόνο ένα μικρό ποσοστό του Ακαθάριστου Γεωργικού Εισοδήματος συμπεριλαμβάνεται στους πιο δυναμικούς κλάδους της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας. Παράγει προϊόντα – τρόφιμα υψηλής βιολογικής και θρεπτικής αξίας, αναγνωρίσιμα από το καταναλωτικό κοινό και είναι κρίμα ενώ υπάρχει τόσο μεγάλο ενδιαφέρον απ’ τους μελισσοκόμους, αλλά και ζήτηση απ’ τους καταναλωτές να φτάνουμε στο σημείο να βλέπουμε ανθρώπους έπειτα από 4-5 χρόνια στην βιολογική μελισσοκομία να την εγκαταλείπουν και να επιστρέφουν στην συμβατική.

Στράτος Σαραντουλάκης
Μελισσοκόμος

Θριαμβεύουν τα ελληνικά μέλια στο εξωτερικό!

Από τις περίπου 2000 συμμετοχές, στον διεθνή διαγωνισμό Great Taste Awards που γίνεται κάθε χρόνο στο Λονδίνο, βραβεύτηκαν οι 217 εκ των οποίων οι 137 ήταν ελληνικές!

Στον διαγωνισμό έλαβαν μέρος παραγωγοί μελιού από το Μαρόκο, την Ιρλανδία, την Ινδία, την Βραζιλία, την Νέα Ζηλανδία κ.α. Η επιτυχία για την Ελλάδα είναι πολύ σημαντική καθώς σχεδόν το 60% των νικητών ήταν από την χώρα μας και το 40% απ’ όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Ενδεικτικά η Ιρλανδία πήρε 7 βραβεία, η Ιταλία και η Ουγγαρία 4, ενώ η Γερμανία 3.

Βεβαίως θα πρέπει να γίνει σαφές ότι σε πολλούς παραγωγούς στην Ελλάδα έχει γίνει εμμονή η κατάκτηση έστω και μία φορά κάποιου απ’ τα βραβεία και έτσι οι ελληνικές συμμετοχές ήταν πάρα πολλές. Ακόμη και έτσι να είναι όμως, είναι μία σπουδαία διαφήμιση για το ελληνικό μέλι. Σε γενικές γραμμές βραβεύεται 1 στις 10 περίπου συμμετοχές.

Η επιτροπή, η οποία αποτελείται από 4-5 άτομα, εξετάζει στα μέλια τα εξής χαρακτηριστικά: χρώμα, άρωμα, γεύση, διαύγεια, υγρασία και HMF. Ο έλεγχος δηλαδή είναι κυρίως οργανοληπτικός και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το προσωπικό γούστο του κριτή. Δεν ελέγχονται κατάλοιπα φαρμάκων στο μέλι, ούτε και πρόσθετα σάκχαρα, καθώς αυτό θα ανέβαζε πολύ το κόστος συμμετοχής. Θεωρείται δεδομένο ότι τα μέλια είναι καθαρά.

Από τις φετινές ελληνικές συμμετοχές πήγαν εξαιρετικά τα θυμάρια των νησιών και η βελανιδιά Πίνδου και Πηλίου ενώ από τις ξένες συμμετοχές ξεχώρισαν το ρείκι της Μ. Βρετανίας, το Μανούκα της Νέας Ζηλανδίας και το sidr από Τουρκία και Υεμένη.

Με εξαφάνιση απειλούνται το 40% των ειδών δένδρων στην Ευρώπη

Πάνω από το 40% των ειδών δένδρων που φύονται στην Ευρώπη απειλούνται με εξαφάνιση, σύμφωνα με την Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN).

Η αγριοκαστανιά γνωστή και ως ιπποκαστανιά.

Είναι η πρώτη φορά που η IUCN, που έχει την έδρα της στο Γκλαντ της Ελβετίας, δημοσιεύει μια «Κόκκινη Λίστα» για τα ευρωπαϊκά δένδρα. Ο οργανισμός εξέτασε 454 είδη δέντρων που βρίσκονται σε ευρωπαϊκό έδαφος.

Μεταξύ των ειδών που φύονται στην Ευρώπη, αλλά και αλλού στον κόσμο το 42% θεωρούνται απειλούμενα και συνεπώς παρουσιάζουν «αυξημένο κίνδυνο εξάλειψης». Σε ό,τι αφορά τα λεγόμενα ενδημικά είδη –που δεν φυτρώνουν παρά μόνο στην Ευρώπη–, 58% απειλούνται και 15% βρίσκονται σε κρίσιμο κίνδυνο.

Οι ασθένειες, η αποδάσωση, η εντατική κτηνοτροφία, οι αλλαγές στα οικοσυστήματα, η αστικοποίηση, η εισαγωγή χωροκατακτητικών ειδών και η μη βιώσιμη εκμετάλλευση των δασών, αποτελούν τους σημαντικότερους κινδύνους που απειλούν τα δένδρα στην Ευρώπη.

«Είναι ανησυχητικό να διαπιστώνει κανείς πως περισσότερα από τα μισά ενδημικά είδη δένδρων της Ευρώπης απειλούνται σήμερα με εξαφάνιση», δήλωσε ο Κρεγκ Χίλτον-Τέιλορ, ο οποίος διευθύνει τη μονάδα που έχει αναλάβει την εκπόνηση της «Κόκκινης Λίστας».

Η Σουρβιά, μικρό φυλλοβόλο δέντρο του γένους Sorbus, με σύνθετα φύλλα, μικρά άσπρα άνθη και μικρούς σφαιρικούς καρπούς, συνήθως κίτρινους ή κόκκινους

Σύμφωνα με την IUCN, η σουρβιά (σόρβος) κινδυνεύει ιδιαίτερα, καθώς τα τρία τέταρτα των 170 ευρωπαϊκών ειδών της θεωρούνται απειλούμενα, ενώ πρόσφατα προστέθηκε στη λίστα και η κοινή αγριοκαστανιά, η οποία δέχεται επίθεση από το έντομο cameraria ohridella και θεωρείται πλέον «ευάλωτη».

πηγή: BBC

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα τοποθετήθηκαν μελίσσια σε στέγη δημόσιου κτιρίου

Ο Πύργος Συγγρού φιλοξενεί από τον Ιούλιο, τρία μελίσσια στη στέγη του.  Πρόκειται για μία ξεχωριστή πρωτοβουλία του Ινστιτούτου Γεωπονικών Επιστημών (Ι.Γ.Ε.) που τονίζει την ανάγκη για σεβασμό της φύσης, προστασία των μελισσών και διαφύλαξη της βιοποικιλότητας, και θέτει σε εφαρμογή τον προ ετών θεσπισμένο νόμο περί τοποθέτησης μελισσιών ακόμα και σε κατοικημένες περιοχές.

Τρεις κυψέλες, λοιπόν, η Ιφιγένεια, ο Ανδρέας και η Έλλη, τοποθετήθηκαν στην οροφή του Πύργου Συγγρού, ο οποίος τυγχάνει να στεγάζει και την πλούσια συλλογή του Μουσείου Μελισσοκομίας. Το ιστορικό κτίριο βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από το μελισσοκομείο που λειτουργεί αδιάλειπτα στο Κτήμα Συγγρού εδώ και πολλές δεκαετίες.

Το Ι.Γ.Ε. εμπνεύστηκε αυτή του την πρωτοβουλία από ανάλογες δράσεις σε διάσημα ευρωπαϊκά κτίρια όπως η Παναγία των Παρισίων, η Όπερα Γκαρνιέ, το Γκραν Παλέ και το Μουσείο Ορσέ στο Παρίσι, ο Καθεδρικός Ναός του Βερολίνου, η Tate Modern και το Royal Festival Hall στο Λονδίνο, το Σκωτικό Κοινοβούλιο στο Εδιμβούργο και το Cankarjev Dom στη Λιουμπλιάνα. Η διεθνής κινητοποίηση έχει στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού για τον ανησυχητικό ρυθμό με τον οποίο εξαφανίζονται οι μέλισσες παγκοσμίως και τον περιορισμό της εντομοφοβίας στα αστικά περιβάλλοντα.

Πριν την τοποθέτηση έγιναν αρκετές συζητήσεις με τον Δημήτρη Λαζαράκη, μελισσοκόμο και τον πρόεδρο της ΟΜΣΕ κ. Ντούρα, για το κατά πόσον θα ταλαιπωρούνταν οι μέλισσες μιας και θα βρίσκονταν σε 15-20μ ύψος και εκτεθειμένες στους ανέμους, ενώ και η θερμοκρασία θα ήταν υψηλότερη λόγω της τσιμεντένιας στέγης. Απ’ όσο γνωρίζουμε όμως οι μέλισσες αναπτύσσονται πολύ καλά στο αστικό περιβάλλον. Ίσως και καλύτερα, λόγω της μικρότερης έκθεσης στα φυτοφάρμακα, ενώ τρέφονται από μια ευρύτερη ποικιλία φυτών σε αντίθεση με τις μονοκαλλιέργειες της επαρχίας. Βέβαια σε αυτή την περίπτωση τα μελίσσια τοποθετήθηκαν στην στέγη για συμβολικούς λόγους.

Τα ποικίλα εκπαιδευτικά προγράμματα του Ινστιτούτου, περιλαμβάνουν και σχετικά σεμινάρια για όλο το εύρος των ενδιαφερομένων από επαγγελματίες μελισσοκόμους μέχρι αρχαρίους. Τα τελευταία χρόνια, το Ι.Γ.Ε. απευθύνεται και σε παιδιά με το πρόγραμμα περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης «Η Κοινωνία της Μέλισσας» στο οποίο οι μαθητές εξοικειώνονται με τον κόσμο των μελισσών και ενημερώνονται για τη σημαντικότατη συμβολή του στο οικοσύστημα, ώστε να αναπτύσσουν υπεύθυνη στάση προς το περιβάλλον.

Τα τρία μελισσοσμήνη είναι δωρεά των παλιών μαθητών του Ι.Γ.Ε. Λεονάρδου Κλήμη και Γιώργου Γκάρτσου.

 

 

«Honeyland»: Το ντοκιμαντέρ-ύμνος στην τέχνη της παραδοσιακής μελισσοκομίας

Ξεχώρισε αμέσως στο φεστιβάλ του Sundance, μαζεύοντας από εκεί το βραβείο του καλύτερου διεθνούς ντοκιμαντέρ αλλά και ειδικό βραβείο για τη φωτογραφία του, και από τότε συνεχίζει μια πολύ πετυχημένη πορεία στα φεστιβάλ όλου του κόσμου.

Το «Honeyland» των Ταμάρα Κοτέφσκα και Λιούμπομιρ Στεφάνοφ, ακολουθεί την καθημερινότητα μιας γυναίκας που ζει με την ηλικιωμένη μητέρα της σε ένα εγκαταλελειμμένο χωριό της Βόρειας Μακεδονίας, κι επιβιώνει συλλέγοντας το μέλι από τα ημιάγρια μελίσσια της, με τον παραδοσιακό τρόπο, διατηρώντας την αναλογία 50-50. Παίρνοντας δηλαδή το μισό για εκείνη και αφήνοντας το άλλο μισό για τις μέλισσες.

Οταν μια θορυβώδης οικογένεια έρθει να εγκατασταθεί δίπλα της, η μοναξιά της θα αποκτήσει παρέα, όταν όμως εκείνοι αποφασίσουν να ασχοληθούν με την μελισσοκομία, με μοντέρνες μεθόδους παραγωγής, παραβλέποντας τον κανόνα του μισού-μισού, η ισορροπία και η ίδια της η ζωή θα διαταραχθεί με τρόπους απρόβλεπτους και σκληρούς.

Γεμάτο υπέροχες εικόνες και μια πρωταγωνίστρια που δεν είναι τίποτα λιγότερο από μαγνητική, με μια συναρπαστική «μυθοπλασία» να αναδύεται από την παρατήρηση και τον χρόνο που οι σκηνοθέτες περνάνε μαζί της, το φιλμ ξετυλίγεται σαν μια συναρπαστική παραβολή για έναν τρόπο ζωής και μια ισορροπία ανάμεσα στον άνθρωπο και την φύση, που ίσως έχει χαθεί οριστικά.

Πηγές: cinemagazine.gr / flix.gr

Φερομόνη ίχνους

Οι μέλισσες στο τελευταίο άρθρο του ταρσού και στα τρία ζεύγη ποδιών τους διαθέτουν τον αδένα Arnhart. Όταν μία εργάτρια περπατά πάνω σε ένα άνθος, αφήνει μια ελαιώδη ουσία, μικρής πτητικότητας, η οποία είναι γνωστή ως «φερομόνη ίχνους».

Πλευρική όψη, σε μεγέθυνση, του τελευταίου μέρους (άρθρου), που ονομάζεται ταρσός του ποδιού μιας μέλισσας, όπου α) διακρίνεται ο αδένας Arnhart.

Αυτή η φερομόνη τις βοηθάει να προσανατολιστούν ενώ παράλληλα προσελκύει και άλλες μέλισσες, που θα περάσουν από εκεί κοντά. Οι μέλισσες προσελκύονται περισσότερο σ’ ένα άνθος όταν υπάρχουν σε αυτό επιπρόσθετες οι φερομόνες ίχνους.

Υπάρχει επίσης η άποψη ότι οι μέλισσες χρησιμοποιούν τη φερομόνη ίχνους για να μαρκάρουν φυτά στα οποία τελείωσε το νέκταρ, ώστε να μην δέχονται άλλες επισκέψεις*.

*Free, J.B. 1987. Pheromones of Social Bees.

Παραπλάνηση

Οι μέλισσες δεν μπορούν να διακρίνουν διαφορές ανάμεσα στα σχήματα της πρώτης σειράς, αλλά ούτε και ανάμεσα σε αυτά της δεύτερης. Μπορούν όμως να ξεχωρίσουν εύκολα ένα σχήμα της πρώτης σειράς από ένα της δεύτερης.

Η ερώτηση λοιπόν είναι η εξής: Στον επάνω όροφο αυτών των κυψελών έχει δημιουργηθεί μια δεύτερη είσοδος ώστε να διευκολύνονται οι μέλισσες και να γίνεται ταχύτερα η συλλογή. Πιστεύετε ότι οι μέλισσες είναι σε θέση να τις ξεχωρίσουν ή θα υπάρξει παραπλάνηση;

Δηλαδή μία μέλισσα που θα βγει για παράδειγμα από την στρογγυλή είσοδο, επιστρέφοντας κουρασμένη θα μπορέσει να βρει την κυψέλη της ή θα μπει στην 449 γιατί δεν την ξεχωρίζει απ’ την δική της; Οι μέλισσες που ξεγελιούνται οδηγούνται στον θάνατο καθώς τις σκοτώνουν, εκτός κι αν κατά την είσοδό τους κουβαλούν μέλι. Οπότε η παραπλάνηση είναι ένα σοβαρό πρόβλημα.

Η απάντηση λοιπόν είναι ότι η στρογγυλή είσοδος της 313 σε σχέση με τη μακρόστενη της 449 στα μάτια των μελισσών διαφέρει ελάχιστα. Η σανίδα πτήσης μπροστά στις εισόδους δεν κάνει καμία διαφορά στην αντίληψή τους παρότι αυτή στην 449 είναι εμφανώς μεγαλύτερη. Το μπλε όμως της 313 με το κίτρινο της 449 στις εισόδους των λευκών ορόφων, είναι καταλυτικό για την αποφυγή του ξεγελάσματος τους.

Αντίστοιχα στους κάτω ορόφους οι κυψέλες έχουν ακριβώς τις ίδιες εισόδους. Οι αριθμοί 313 και 449 είναι ακριβώς τα ίδια σχήματα για τις μέλισσες. Απλά μαύρες γραμμές. Το συμπαγές πράσινο της πρόσοψης του 313 με το γραμμικό του 449 είναι εξαιρετικά διαφορετικά για τα μάτια των μελισσών.