Οι μέλισσες δουλεύουν εντατικά!

Καιρό είχαμε να δούμε τέτοια ένταση στο μελισσοκομείο. Ήταν ακόμα πρωί, αλλά οι μέλισσες εργάζονταν ήδη πυρετωδώς όταν φτάσαμε για την επιθεώρηση. Από την άνοιξη είχαμε να δούμε τέτοιους ρυθμούς. Ο καιρός βοηθάει πολύ, καθώς το πρώτο μισό του Σεπτέμβρη έβρεξε αρκετά και ποτίστηκε η γη, ενώ τώρα έχει καλοκαιρία, δίνοντας την ευκαιρία στις μέλισσες να δουλεύουν εντατικά μέχρι αργά το βράδυ.

2Το μελισσοκομείο στην οροσειρά της Πίνδου με φόντο τη λίμνη του Πουρναρίου.

Η περιοχή έχει ιδιαίτερα πλούσια χλωρίδα. Υπάρχουν εκτός από την φθινοπωρινή ερείκη (σουσούρα), πολλοί κισσοί, αρκουδόβατοι, ακονιζιές αλλά και αρκετά αγριολούλουδα. Ο αρκουδόβατος δίνει ένα πολύ ωραίο άρωμα σε ολόκληρη την περιοχή. Αρκεί μια βόλτα ανάμεσα στους κισσούς και τα ρείκια για να καταλάβεις ότι οι μέλισσες δουλεύουν. Το βουητό ακούγεται από μακριά και μάλιστα πολλές φορές, λόγω της πυκνής βλάστησης δεν μπορείς να καταλάβεις από που ακριβώς προέρχεται.

1Φθινοπωρινή ερείκη. Μαζί με την καστανιά παράγουν την ποιοτικότερη γύρη.

Δεν χρειάζεται να ανοίξεις κυψέλη για να δεις ότι οι μέλισσες δουλεύουν. Κοιτάζοντας απλά το μελισσοκομείο από απόσταση θα δεις ότι πετούν με εντατικούς ρυθμούς, ενώ παρατηρώντας τις εισόδους θα δεις να εισέρχονται αρκετές συλλέκτριες με γύρη στα πόδια. Οι μέλισσες γνωρίζουν ότι έρχεται ο χειμώνας και ότι πρέπει να συλλέξουν προμήθειες αρκετές ώστε να τον αντιμετωπίσουν χωρίς πολλές δυσκολίες.

3Η βορινή οπτική του μελισσοκομείου.

Οι μέλισσες προέρχονται από μια περίοδο που δεν υπήρχαν πολλές ανθοφορίες (Αύγουστος). Τα φυτά που ανθίζουν αυτή την εποχή στις πλαγιές των βουνών (350μ – 600μ υψόμετρο) είναι γυρεοδοτικά γεγονός που βοηθά τα μελίσσια να φτιάξουν γόνους και να ανανεώσουν πληθυσμούς. “Με όσο πιο νεαρές μέλισσες μπεις στο χειμώνα τόσο δυνατότερος θα βγεις την άνοιξη” έλεγε ο δάσκαλός μου και δεν είχε άδικο. Οι φθινοπωρινές μέλισσες θα αντέξουν περισσότερο γιατί δεν είναι τόσο κουρασμένες.

2Πλαγιά στην Πίνδο με ανθισμένα ρείκια το φθινόπωρο.

Η γύρη της ερείκης είναι εξαιρετικής ποιότητας και σε συνδυασμό με την αφθονία γύρης και των υπόλοιπων φυτών βοηθά τα μελίσσια να αναπτύξουν μεγάλους γόνους. Εμείς ελπίζουμε ο καιρός να κρατήσει έτσι και οι μέλισσες να συλλέξουν και αρκετό νέκταρ ώστε να παράξουν μέλι ερείκης σε αμιγή μορφή. Το μέλι της ερείκης εξάλλου είναι εξαιρετικό και γευστικά αλλά και από θρεπτικής αξίας.

Ανηφορίζοντας για το ρείκι

Έπειτα από ένα μικρό διάλειμμα μετά τον τρύγο στις βελανιδιές, ανηφορίσαμε και πάλι, αυτή τη φορά για το ρείκι (σουσούρα). Αδυνατώντας να χρησιμοποιήσουμε την περιοχή που επισκεπτόμασταν τα τελευταία δύο χρόνια, αρχίσαμε από τα μέσα Σεπτέμβρη να οργώνουμε τις πλαγιές της νότιας Πίνδου, από την Αιτωλοακαρνανία μέχρι τα σύνορα με τα Ιωάννινα για να βρούμε την περιοχή με το περισσότερο ρείκι.

1Η εντυπωσιακή θέα απ’ το μελισσοκομείο. Στο βάθος η λίμνη Πουρναρίου.

Αποστολή που αποδείχτηκε δύσκολη, καθώς δεν είναι εύκολη η αναγνώριση πριν την ανθοφορία του χαμόρεικου, όπως το αποκαλούν οι ντόπιοι. Αφού ανθίσει οι πλαγιές κοκκινίζουν και μπορείς να διακρίνεις αν κάποια περιοχή υπερέχει αλλά πριν, το ρείκι είναι σχεδόν ξύλο και ανάμεσα στα πουρνάρια και τις βελανιδιές είναι δύσκολο να πεις αν υπάρχει σε αφθονία. Η αλήθεια είναι πάντως ότι από την Αμφιλοχία μέχρι την Φλωριάδα και από το Διάσελλο, την Άνω Πέτρα, την Μαρκινιάδα και μέχρι το Ξηροβούνι όλες οι περιοχές σε υψόμετρο από 350 έως 550 μέτρα έχουν αρκετό ρείκι.

5Ο δρόμος που οδηγεί στο μελισσοκομείο. Η οδική πρόσβαση είναι πολύ δύσκολη και οι πλαγιές απότομες.

Τελικά έπειτα από πολλές περιπέτειες καταλήξαμε σε μια περιοχή κοντά στο Κορφοβούνι. Η περιοχή εξάλλου γύρω από τη λίμνη του Πουρναρίου θεωρείται εξαιρετική. Εδώ συνδυάζονται τα πάντα. Υπάρχουν κισσούδια, τα οποία έχουν ανοίξει και δίνουν την πρώτη γύρη του φθινοπώρου, υπάρχουν ρείκια, τα οποία πέταξαν ήδη τα πρώτα μπουμπούκια, ακονιζιές και φυσικά κουμαριές, που θα τροφοδοτούν από τα τέλη Οκτώβρη τα μελίσσια μέχρι να μπει ο χειμώνας.

6Το φορτηγό με τα μελίσσια λίγο πριν το ξεφόρτωμα.

Η μεταφορά αυτή ήταν ιδιαίτερη και για έναν ακόμη λόγο. Τα μελίσσια μεταφέρονται τη νύχτα, που οι μέλισσες έχουν επιστρέψει και είναι μέσα στις κυψέλες τους. Για πρώτη φορά επιλέξαμε να μην μετακινηθούμε αφού σουρουπώσει, αλλά τα ξημερώματα, ώστε να μας βρει η ανατολή στο ξεφόρτωμα και να γίνουν όλα πιο εύκολα. Πράγματι γύρω στις 4:00 ξεκινήσαμε να φορτώνουμε στον κάμπο και αν και καθυστερήσαμε λίγο προλάβαμε το ξημέρωμα.

2Ο χώρος που στήθηκε το μελισσοκομείο, πριν και μετά.

Το Κορφοβούνι παλιά είχε σλάβικο όνομα και λεγόταν Μπρένιτσα. Σήμερα απαριθμεί γύρω στους 600 κατοίκους. Η οδική πρόσβαση είναι πολύ δύσκολη και οι πλαγιές απότομες με αποτέλεσμα να υπάρχουν ελάχιστα μέρη που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μελισσοκομείο. Ας είναι καλά ο κύρ Κώστας, που μας παραχώρησε ένα μικρό χώρο απ’ το χωράφι του. Η θέα από εδώ είναι εκπληκτική. Δεν μπορείς να μην σταθείς για να κοιτάξεις τη λίμνη· την οροσειρά που σχηματίζουν τα βουνά πίσω της, αλλά και τα Τζουμέρκα στο βάθος που στέκονται επιβλητικά.

3Έπειτα από αρκετό κουβάλημα, τοπία σαν κι αυτό σε αποζημιώνουν.

Η λίμνη Πουρναρίου είναι αποτέλεσμα της δημιουργίας του φράγματος Πουρναρίου που εξυπηρετεί υδροηλεκτρικούς σκοπούς και αρδευτικές ανάγκες της περιοχής. Η ιχθυοπανίδα της λίμνης αποτελείται από κυπρίνους, στρωσίδια, πινδοβίνους, μπριάνες, λιάρες, μουστακάτα, χέλια καθώς επίσης και πέστροφες. Στη λίμνη ευδοκιμεί και η ορνιθοπανίδα με τους νυχτοκόρακες, πρασινοκεφαλόπαπιες, αλκυόνες, φαλαρίδες, σαρδέλες, καστανοκεφαλόγλαροι και ποταμοσφυριχτές να αποτελούν τα σημαντικότερα είδη που συναντώνται στη περιοχή.

4Οι μέλισσες ήταν πολύ υπομονετικές και δεν αντιμετωπίσαμε ιδιαίτερα απρόοπτα. Ο διάτρητος, αεριζόμενος πάτος βοηθάει πολύ σ’ αυτό.

Εδώ θα μείνουμε μέχρι το τέλος του φθινοπώρου. Στόχος μας είναι να δυναμώσουμε τις παραφυάδες μας, με την εξαιρετικής ποιότητας γύρη της ερείκης και να ξεχειμωνιάσουν χωρίς προβλήματα, αλλά και να συλλέξουν προμήθειες, τα δυνατά μελίσσια μας, ικανές για να βγάλουν το χειμώνα. Ελπίζουμε αν πάει καλά ο καιρός και καταφέρουν να μαζέψουν και περίσσευμα να κάνουμε και τρύγο. Είτε στο ρείκι, που δίνει ένα μέλι γλυκό, κοκκινωπό με χαρακτηριστικό, λεπτό άρωμα, είτε στην κουμαριά απ’ την οποία προκύπτει ένα σπάνιο και πολύ ιδιαίτερο μέλι με χαρακτηριστική υπόπικρη γεύση, σκουροχάλκινο χρώμα και αρωματικές νότες πικρής καραμέλας.

Ανηφορίζοντας…

Βόρεια του νομού Άρτας, στις πλαγιές της Πίνδου βρίσκεται το Ξηροβούνι με μέγιστο υψόμετρο 1.614 μέτρα. Γι αυτό το λόγο είναι αρκετά υποτιμημένο από τους ορειβάτες και τους πεζοπόρους οι οποίοι προτιμούν τα ψηλότερα Γράμμο, Τύμφη, Κακαρδίτσα και Τζουμέρκα. Για εμάς τους μελισσοκόμους όμως, ειδικά αυτήν την περίοδο που όπως συνηθίζουμε να λέμε υπάρχει κενό ανθοφορίας, είναι ιδανικό μέρος.

111Ανηφορίζοντας…

Όπως φαίνεται και απ’ το όνομά της η περιοχή αυτή είναι πιο ξερή, με φρυγανική βλάστιση. Στους πρόποδες του Ξηροβουνίου οι πλαγιές είναι γεμάτες ασφάκες και παλιούρια. Αυτήν την εποχή είναι ανθισμένες επίσης και οι βατομουριές ενώ πάντα θα υπάρχουν και τα αγριοράδικα με τα γαϊδουράγκαθα να δίνουν στα μελίσσια γύρη.

222bΤο μελισσοκομείο στους πρόποδες του Ξηροβουνίου, στην οροσειρά της Πίνδου

Αφού εγκατασταθήκαμε, διαπιστώσαμε δυστυχώς ότι οι βροχές του Μαΐου, μέσα σε 2-3 μέρες, έριξαν το άνθος της ασφάκας και ξέπλυναν το νέκταρ από το παλιούρι. Ίσως έπρεπε να έχουμε ανηφορίσει νωρίτερα…

333Το μελισσοκομείο στους πρόποδες του Ξηροβουνίου, στην οροσειρά της Πίνδου

Ο καιρός φέτος δεν έχει πάει καλά. Οι βροχές και οι αέρηδες κατά τη διάρκεια των ανθοφοριών έκαναν μεγάλη ζημιά στα φυτά και αυτά με τη σειρά τους δεν απέδωσαν. Ελπίζουμε από εδώ και πέρα τα πράγματα να πάνε καλύτερα στα καστανοδάση ψηλότερα στα μέσα του Ιουνίου. Μέχρι τότε θα αφήσουμε τα μελίσσια να ξεκουραστούν.

333bΚοπάδι προβάτων στους πρόποδες του Ξηροβουνίου, στην οροσειρά της Πίνδου

Περιμένοντας λοιπόν τον καιρό να γίνει ευνοϊκότερος, συναντήσαμε τον κυρ Μήτσο με την κυρά του. Νομάδες κτηνοτρόφοι, βόσκουν τα πρόβατά τους κοντά στο μελισσοκομείο μας. Ήταν οι πρώτοι άνθρωποι που συναντήσαμε στην ερημική αυτή περιοχή. Ο κυρ Μήτσος μας είπε ότι σε λίγες μέρες θα κινήσει για τα πιο ορεινά στα 1040 μέτρα υψόμετρο προς τη Φανερωμένη μια περιοχή με 160 περίπου κατοίκους. Προθυμοποιήθηκε μάλιστα να μας δείξει τα μέρη εκεί που έχουν πολύ θρούμπι, ρίγανη και θυμάρι. Νομάς και αυτός που βόσκει πρόβατα, νομάδες και εμείς που βόσκουμε μέλισσες… κατά μία έννοια συνάδελφοι.

444Άποψη του κάμπου της Άρτας απ’ τις πλαγιές του Ξηροβονίου. Στο βάθος διακρίνεται η Φιλιππιάδα.

Εδώ έλαβαν χώρα δύο ιστορικές μάχες. Η πρώτη κατά τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και η δεύτερη και πιο σφοδρή κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Ενώ λίγο χαμηλότερα σώζονται λείψανα φρουρίου κλασικών-ελληνιστικών χρόνων.