Μία δύσκολη χρονιά…

Η φετινή χρονιά είναι ένα καλό παράδειγμα του πόσο σημαντικό είναι το φθινόπωρο. Το περσινό φθινόπωρο, για την Δυτική Ελλάδα, ήταν καταστροφικό. Με τους δύο πρώτους μήνες να είναι εντελώς άνυδροι, φυτά όπως το ρείκι, ο κισσός, η ακονιζιά και ο αρκουδόβατος δεν απέδωσαν με αποτέλεσμα τα μελίσσια να μην ανανεώσουν τους πληθυσμούς τους και να ξεχειμωνιάσουν με κουρασμένες μέλισσες.

Κεντρική Πίνδος. Στο δρόμο για το μελισσοκομείο κατά τα μέσα του φθινοπώρου.

Αν συνυπολογίσουμε σ’ αυτό και το γεγονός ότι και η κουμαριά που ανθίζει τελευταία πριν το χειμώνα, δεν έδωσε μέλι, καταλαβαίνουμε ότι οι μέλισσες αντιμετώπισαν το χειμώνα με λίγες προμήθειες. Ο χειμώνας υπήρξε αντικειμενικά ήπιος, χωρίς ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες, όμως αρκετά μελίσσια, παρ’ όλα αυτά δεν τα κατάφεραν.

Το μελίσσια στον κάμπο για το ξεχειμώνιασμα. Στο βάθος χιονισμένο το όρος Ξηροβούνι και δεξιά ίσα που διακρίνονται τα Τζουμέρκα.

Όσες βροχοπτώσεις δεν είχαμε το φθινόπωρο όμως, τόσες είχαμε με το νέο έτος. Μάλιστα ο Μάρτης αποδείχτηκε πραγματικά παλουκοκαύτης, καθώς μόλις για 4-5 μέρες είδαμε τον ήλιο. Αυτό κράτησε μέσα τις μέλισσες, που δε μπόρεσαν να εκμεταλλευτούν τα ανοιξιάτικα ρείκια. Έχοντας μείνει εντυπωσιακά πίσω στην ανάπτυξη, ελπίζαμε ότι όλα θα αλλάξουν με την έναρξη της ανθοφορίας των εσπεριδοειδών.

Οι πορτοκαλιές άνοιξαν πρώιμα και ξεκίνησαν σχετικά καλά, όμως οι προσδοκίες μας για μέλι ήταν λίγες, μιας και τα μελίσσια ήταν πολύ πίσω. Όμως και τότε, ένα σύννεφο σκόνης κάλυψε την Ανατολική Μεσόγειο για μια εβδομάδα περίπου. Οι μέλισσες ελάττωσαν τις πτήσεις τους. Αρκετά εκνευρισμένες, δεν δέχονταν επιθεωρήσεις. Τις κατανοώ.

Ανθισμένη μανταρινιά στον κάμπο της Άρτας.

Για πρώτη φορά δυσκολευόμαστε τόσο πολύ στην ανάπτυξη. Με τη μελιτοφορία του ελάτου να πλησιάζει (ακούγεται ότι θα είναι και αυτή αρκετά πρώιμη) αναρωτιόμαστε αν θα έχουμε έτοιμα μελίσσια. Οι επόμενες 10-15 μέρες θα είναι οι σημαντικότερες της χρονιάς.

Advertisements

Πίσω στον κάμπο για το ξεχειμώνιασμα

Έπειτα από ένα πολύ άσχημο φθινόπωρο,που δεν μας έδωσε τη δυνατότητα να τρυγήσουμε φθινοπωρινό μέλι, είχε έρθει η ώρα να μετακινηθούμε προς τον κάμπο για το ξεχειμώνιασμα. Η ανομβρία των δύο πρώτων μηνών του φθινοπώρου, αποδείχτηκε καθοριστική για τη συνέχεια. Όλες οι ανθοφορίες άργησαν έως και ενάμιση μήνα, ενώ όταν ξεκίνησαν οι βροχές, αυτό έγινε με μεγάλη σφοδρότητα και διάρκεια, με αποτέλεσμα και οι μέλισσες να μην πετούν, αλλά και τα φυτά να μην αποδίδουν.

Από τη μεριά μας εξαντλήσαμε κάθε πιθανότητα, παραμένοντας μέχρι τέλους στο βουνό, μήπως και αλλάξει η κατάσταση, αλλά μάταια. Τα χιόνια κατέβηκαν απειλητικά και έτσι περιμέναμε να φανούν οι πρώτες ηλιόλουστες μέρες, για να ξεκινήσουμε τις μεταφορές. Στον κάμπο η θερμοκρασία είναι αρκετά υψηλότερη, ενώ και το μελισσοκομείο εκεί, έχει περισσότερες ώρες ήλιο την ημέρα.

Δυστυχώς δεν καταφέραμε να τρυγήσουμε ούτε σουσούρα ούτε κουμαριά. Η κουμαριά μάλιστα φέτος δεν εμφανίστηκε καθόλου στα μελίσσια. Ούτε στο βόρειο μελισσοκομείο, στην κεντρική Πίνδο, ούτε στα νότια. Στον κάμπο έχουν ήδη ανοίξει τα πρώτα ζοχαδόχορτα και οι ανεμώνες, ενώ όταν ο καιρός είναι ζεστός τις μεσημεριανές ώρες δουλεύουν και οι μουσμουλιές.

Παρά τις προσδοκίες η πορτοκαλιά δεν πάει καθόλου καλά…

Έπειτα από έναν πολύ βαρύ χειμώνα με πολύ κρύο και χιόνι, δημιουργήθηκαν μεγάλες προσδοκίες για τις ανθοφορίες της άνοιξης. Κι αυτό γιατί το χιόνι λειώνει αργά με αποτέλεσμα η γη να ποτίζεται καλύτερα. Και πράγματι όταν ξεκίνησε η άνοιξη είδαμε για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια να δουλεύουν αγριολούλουδα στον κάμπο και τα μελίσσια να βάζουν μέλι πριν από την σημαντική ανθοφορία, που είναι αυτή της πορτοκαλιάς.

Τα πράγματα όμως δεν εξελίχθηκαν όπως περιμέναμε. Ο Μάρτιος ήταν πολύ ξηρός με ελάχιστες βροχές με αποτέλεσμα ότι έφτιαχναν τα μελίσσια έναν μήνα να χαθεί μέσα σε λίγες ημέρες. Η χορτονομή αν δεν ποτίζεται δεν αποδίδει. Μετά τα μέσα του Μαρτίου το κλίμα ήταν τόσο ξηρό που το πρωί το έδαφος ήταν στεγνό κάτι που στον κάμπο της Άρτας δε συμβαίνει ούτε το καλοκαίρι. Το αποτέλεσμα ήταν να χαθεί ότι μέλι είχαν συλλέξει μέχρι τότε τα μελίσσια και να μειωθεί σημαντικά η γύρη και ως εκ τούτου να πέσει η ανάπτυξη. Πέρυσι λίγες μέρες πριν ανοίξει η πορτοκαλιά τα μελίσσια αντιμετώπιζαν πρόβλημα χώρου καθώς η γύρη είχε μπλοκάρει τα περισσότερα πλαίσια.

Φέτος ακόμα και σήμερα δεν έχω το θάρρος να κλείσω γυρεοπαγίδα… Όταν άνοιξε το πορτοκάλι, το πρώτο δεκαήμερο του Απρίλη, τα πράγματα ήταν απογοητευτικά. Συνήθως αυτό το δεκαπενθήμερο της ανθοφορίας της πορτοκαλιάς, επικρατεί ένας πανικός, στα κτήματα απ’ τα βουητά, στις κυψέλες όπου οι εργάτριες ανταγωνίζονται την βασίλισσα για τον διαθέσιμο χώρο, αλλά και για τον μελισσοκόμο που τρέχει να καταστείλει τις σμηνουργίες. Τίποτα από αυτά δε συνέβη. Τουλάχιστον μέχρι αυτή τη στιγμή. Τα μελίσσια παραμένουν στάσιμα εδώ και μία εβδομάδα και τα δέντρα δεν έχουν την αναμενόμενη κίνηση. Τα μελίσσια δεν δείχνουν διάθεση να χτίσουν και μάλιστα πολλά έχουν μπει σε διαδικασία αντικατάστασης της βασίλισσας.

Αυτή είναι η δεύτερη συνεχόμενη χρονιά που, όπως δείχνουν τα πράγματα δεν θα πάρουμε ανοιξιάτικο μέλι… Η πορτοκαλιά στην Άρτα έχει να αποδώσει από το 2011 και γι αυτό ευθύνονται πολλοί παράγοντες. Πλέον έχουμε μπει σε διαδικασία προετοιμασίας για τον έλατο και μετριασμού των απωλειών. Η χθεσινή βροχή θα δώσει λίγη ώθηση στη πορτοκαλιά αλλά πλέον η ανθοφορία βρίσκεται στο μέσο της και δεν δείχνει ότι μπορεί να αλλάξει κάτι…

Άνοιξη στον κάμπο

Αφού μεταφέραμε τα νέα μελίσσια, από τη λίμνη των Κρεμαστών, τα αφήσαμε μερικές μέρες ώστε να προσαρμοστούν στο νέο τους περιβάλλον. Ο καιρός στον κάμπο είναι πιο ζεστός και το μελισσοκομείο εδώ έχει το πλεονέκτημα ότι είναι πιο ηλιόλουστο σε σχέση με το βουνό. Μετά μας περίμενε αρκετή δουλειά.

keramates6

Ο Μπάμπης, απ’ τον οποίο αγοράσαμε τα μελίσσια, είχε τελείως διαφορετική τακτική στους χειρισμούς του και έτσι έπρεπε να δούμε αναλυτικά τα μελίσσια και όπου χρειαζόταν να επέμβουμε. Το πρώτο πράγμα που μας έκανε εντύπωση ήταν ότι είχε αφήσει και τα 10 πλαίσια μέσα στην κυψέλη, ανεξάρτητα απ’ το αν αυτά καλύπτονται από πληθυσμό ή όχι. Αυτό είναι μια τεχνική απ’ την οποία πιθανόν ο μελισσοκόμος να κερδίζει χρόνο, όμως καθυστερεί πολύ τα μελίσσια.

Οι μέλισσες αναπτύσσονται καλύτερα όταν το μελίσσι είναι σφιχτό, δηλαδή τόσα πλαίσια όσα «πατάει» ο πληθυσμός. Επίσης ενώ είχε αφήσει αρκετά πλαίσια με μέλι από το φθινόπωρο, δεν τα είχε κατανείμει σωστά πριν το ξεχειμώνιασμα,  με αποτέλεσμα να δημιουργήσουν οι μέλισσες μελισσόσφαιρα μόλις έπιασαν τα κρύα, να φάνε ότι έτυχε να βρίσκεται κοντά τους και στη συνέχεια να μην έχουν πρόσβαση στα υπόλοιπα μέλια καθώς αυτά βρίσκονταν στην άλλη άκρη της κυψέλης, με άδεια πλαίσια ενδιάμεσα, τα οποία ουσιαστικά λειτούργησαν ως εμπόδιο.

Έτσι παρατηρήσαμε το φαινόμενο νεκρών μελισσών από λιμοκτονία, ενώ δίπλα υπήρχαν 2 πλαίσια με σφραγισμένο μέλι και το μόνο που τις χώριζε ήταν ένα άδειο πλαίσιο. Αυτό το πρόβλημα λύθηκε με την αφαίρεση των παραπανίσιων πλαισίων.

keramates7

Ένα άλλο σημαντικό θέμα ήταν η έλλειψη κηρόπανου. Είναι γεγονός ότι τα μελίσσια θέλουν «ταβάνι». Υπάρχουν πολλά διαφορετικά υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ώστε να παίξουν αυτό το ρόλο (κηρόπανο, εφημερίδα, τροφοδότης, σήτα πρόπολης κτλ) αλλά τίποτα από αυτά δεν υπήρχε. Τον χειμώνα παίζουν ρόλο θερμομόνωσης για την κυψέλη και την άνοιξη αποτρέπουν τις μέλισσες απ’ το να χτίζουν κάτω απ’ τα καπάκια, ενώ και το σμήνος το προτιμά καθώς έτσι έχει συνηθίσει και στη φύση.

Αφού έγιναν όλες αυτές οι ενέργειες, αφήσαμε και πάλι τα μελίσσια, να εξερευνήσουν την περιοχή. Οι αμυγδαλιές, οι γκορτσιές και τα ζοχαδόχορτα είναι ήδη ανθισμένα και δίνουν πολύτιμη γύρη, που βοηθάει στην ανάπτυξη τους. Παρατηρήσαμε να εισέρχεται στις κυψέλες και κόκκινη γύρη, η οποία μάλλον είναι από ασφόδελο, ο οποίος φύεται αυτή την εποχή στην περιοχή.

Το κτήμα αυτό το δοκιμάζουμε για πρώτη φορά και απ’ ότι φαίνεται είναι καλύτερο από το μέρος που ξεχειμωνιάζαμε τα προηγούμενα χρόνια. Τα δέντρα του είχαν καεί στον παγετό του 2015 και κόπηκαν, όμως ουδέν κακό αμιγές καλού, καθώς πλέον μπορεί να φιλοξενήσει πολλά μελίσσια, προσφέροντας ήλιο για περισσότερες ώρες την ημέρα, αλλά και λιγότερη υγρασία, μιας και στεγνώνει γρηγορότερα.

Από εδώ και πέρα αναπτύσσουμε τα μελίσσια για τις ανοιξιάτικες ανθοφορίες (πορτοκαλιά), ρίχνοντας κλεφτές ματιές και στα ρείκια. Ελπίζουμε η φετινή χρονιά να πάει καλύτερα απ’ την περσινή.

Καλά και κακά νέα

Επισκεφτήκαμε σήμερα το μελισσοκομείο, μιας και ο καιρός ήταν αρκετά καλός τουλάχιστον μέχρι το μεσημέρι και πράγματι υπήρχε μια σχετική κίνηση από μέλισσες. Παρατηρήσαμε ότι το κτήμα είχε γεμίσει με ζοχαδόχορτα τα οποία τα επισκέπτονταν με μεγάλη ένταση και αυτό ήταν ένα πολύ καλό νέο.

ap3

Τα ελάχιστα μελισσοκομικά φυτά που ανθίζουν μέσα στο χειμώνα είναι πολύ σημαντικά για τις μέλισσες. Το ζοχαδόχορτο δίνει μια γύρη χρώματος κίτρινου, αλλά σήμερα δεν είδαμε μέλισσες να κουβαλούν γύρη. Αυτό ίσως είναι δείγμα ότι δεν υπάρχει γόνος στα μελίσσια. Απόλυτα φυσιολογικό για την εποχή.

ap2

Το κακό νέο είναι ότι για πρώτη φορά ξεχειμωνιάζουμε τόσο αδύνατα μελίσσια. Προσωπικά δεν θυμάμαι άλλη χρονιά να συμβαίνει κάτι τέτοιο και μάλιστα μετά από φθινοπωρινές ανθοφορίες που έδειξαν ότι βοήθησαν τα μελίσσια. Ίσως το κρύο στα ορεινά όπου βρισκόμασταν ήρθε νωρίτερα φέτος και αυτό ανάγκασε και τις βασίλισσες να σταματήσουν να γεννούν νωρίτερα.

ap1

Το 2016 ήταν μια πολύ κακή χρονιά και ελπίζουμε να μην ολοκληρωθεί με απώλειες αποικιών. Θα δούμε που θα μας βγάλει. Αυτή την εποχή δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά, πέρα από συνενώσεις. Αλλά μέχρι σήμερα φροντίζαμε τα μελίσσια να μπαίνουν δυνατά στο χειμώνα ώστε να αναπτυχθούν γρηγορότερα και την άνοιξη. Ίσως την επόμενη άνοιξη να χρειαστεί να αλλάξουμε την τακτική μας σχετικά με την προετοιμασία.

Η ώρα για τα χειμαδιά έφτασε

Οι νομάδες δεν έχουν μόνιμη κατοικία. Δεκέμβρης πια και το κρύο στα βουνά ήρθε. Ώρα για τα μελίσσια να πάρουν το δρόμο για τα χειμαδιά κάτω στον κάμπο, όπου θα περάσουν το χειμώνα.

keramates4

Έπειτα από τρεις μήνες στις πλαγιές γύρω από τη λίμνη Πουρναρίου, όπου είχαμε ξεκινήσει για το ρείκι, αλλά τελικά τρυγήσαμε την κουμαριά, είχε έρθει πια η ώρα να αφήσουμε εκείνο το εκπληκτικό τοπίο για τη μονοτονία, αλλά και την ασφάλεια του κάμπου. Με καθαρό ουρανό και πανσέληνο, η μεταφορά ήταν πολύ εύκολη και το μόνο μας πρόβλημα ήταν το κρύο. Για πρώτη φορά επιλέξαμε να αλλάξουμε περιοχή για το ξεχειμώνιασμα. Ο λόγος ήταν γιατί εκεί που ξεχειμωνιάζαμε τις προηγούμενες χρονιές υπήρχε μεγάλη πυκνότητα δέντρων που δημιουργούσε πολύ υγρασία στο έδαφος, ενώ τα μελίσσια δεν είχαν τη μέγιστη δυνατή έκθεση στον ήλιο.

keramates1

Επίσης η πρόσβαση, το φόρτωμα και το ξεφόρτωμα ήταν δυσκολότερο. Το συγκεκριμένο κτήμα σχεδόν καταστράφηκε από τους παγετούς του 2015 και από τότε δεν κατάφερε να αναρρώσει… Είναι πολύ άσχημο να βλέπεις καμμένη γη, αυτό το μέρος που κάποτε ήταν γεμάτο πορτοκαλιές. Δυστυχώς ολόκληρη η περιοχή δείχνει σημάδια εγκατάλειψης, καθώς η πτωτική τιμή του πορτοκαλιού έχει αναγκάσει τους περισσότερους παραγωγούς να τα παρατήσουν ή να δοκιμάσουν αλλάξουν καλλιέργειες.

keramates2

Το μεγαλύτερο κομμάτι του κάμπου της Άρτας βρίσκεται σε μια μεταβατική φάση, στην οποία όμως οδηγούμαστε με τον αυτόματο πιλότο. Δεν υπάρχει κανένα σχέδιο, ο κάθε ένας πράττει ανάλογα με το τι ελπίζει ότι θα του αποφέρει κέρδος και αυτό δεν γνωρίζουμε που θα καταλήξει. Εμείς πάλι με τη σειρά μας ελπίζουμε οι μέλισσες να βοηθήσουν το κτήμα να επανέλθει, όσο γίνεται πια, αλλά και η παρουσία μας εκεί να του δώσει λίγη από τη ζωή που είχε κάποτε.

keramates3

Αρχικά όμως θα αφήσουμε τις μέλισσες να ηρεμήσουν, να συνηθίσουν το νέο τους περιβάλλον και να εξερευνήσουν την περιοχή. Εμείς όπως πάντα θα παρακολουθούμε διακριτικά.

Βατερλό

Η απροσδόκητη καλοκαιρία του Φεβρουαρίου παραπλάνησε τα άνθη αλλά και εμάς που μεταφερθήκαμε στα ορεινά νωρίς για το ρείκι. Ο Μάρτιος όμως αποδείχτηκε σκληρός. Οι πολλές και συνεχόμενες βροχές αλλά και η μεγάλη πτώση της θερμοκρασίας τη νύχτα, δεν άφησε τα μελίσσια να αναπτυχθούν. Όταν λοιπόν είδαμε τα πρώτα μπουμπούκια της πορτοκαλιάς, στον κάμπο, δεν το σκεφτήκαμε ιδιαίτερα. Φορτώσαμε τα μελίσσια και κατεβήκαμε.

1

Εκεί τα πράγματα ήταν σαφώς καλύτερα. Μαζί με τον Απρίλη επέστρεψε και η καλοκαιρία και τα μελίσσια άρχισαν επιτέλους να δουλεύουν εντατικά. Στον κάμπο η λαψάνα ήταν στο φόρτε της, τροφοδοτώντας τις μέλισσες με πολύ γύρη, απαραίτητη για την διατροφή του γόνου. Η πορτοκαλιά έδειχνε να είναι σε καλύτερη κατάσταση από την περσινή χρονιά που είχε ταλαιπωρηθεί από τους παγετούς.

2

Και πράγματι όταν άνοιξε τα άνθη της απλώνονταν σαν νυφικό πέπλο, το δε βουητό των μελισσών γίνονταν αντιληπτό από μακριά. Οι μέλισσες εργάζονταν εντατικά. Μέσα στην κυψέλη η πρόοδος ήταν εμφανής. Οι κηρήθρες χτίζονταν η μία μετά την άλλη. Ξεκίνησε η συλλογή γύρης, η οποία είχε μπλοκάρει αρκετά μελίσσια και όλα πήγαιναν ρολόι. Το μέλι εισέρχονταν στην κυψέλη, αργά μεν αλλά σταθερά και κάποια μελίσσια ξεκίνησαν τις τυπικές ανοιξιάτικες τάσεις σμηνουργίας.

3

Ο καιρός ήταν καθ’ όλη την περίοδο αυτή απροσδόκητα καλός, αν και λίγο παραπάνω ζεστός για την εποχή. Η σχετική υγρασία όμως ήταν ασυνήθιστα χαμηλή για την περιοχή και αυτό δεν ήταν καλός οιωνός. Όμως αργά αλλά σταθερά όλα έβαιναν καλώς και έτσι δεν δίναμε σημασία. Μέχρι που όλα ανατράπηκαν. Το βράδυ της 20ης Απριλίου δυνατοί άνεμοι σαρώνουν όλο τον κάμπο της Άρτας. Τις επόμενες τρεις ημέρες ο καιρός χαλάει, ξεκινούν καταιγίδες οι οποίες προκαλούν ζημιές στα άνθη και αναγκάζουν τις μέλισσες να κλειστούν στις κυψέλες τους.

4

Και τι κάνουν οι μέλισσες όταν είναι κλεισμένες μέσα για μεγάλα διαστήματα; Τρώνε… Έτσι το μέλι έκανε φτερά και κάθε ώρα που περνάει, με το άνθος της πορτοκαλιάς να φθίνει και να μην αρκεί για να συντηρήσει μεγάλους πληθυσμούς, όλο και λιγοστεύει. Και ενώ έχουν συμβεί όλα αυτά, ίσως γιατί δεν θέλαμε να δεχτούμε την ήττα μας, τρέφαμε μια κρυφή ελπίδα ότι ίσως η βροχή βοηθήσει στη νεκταροέκκριση παρά το ότι η ανθοφορία είχε μειωθεί αισθητά. Δεν θέλαμε να δεχτούμε ούτε τα μηνύματα που μας έστελναν οι μέλισσες, οι οποίες ανέστειλαν τις όποιες τάσεις για σμηνουργία, δείγμα του ότι δεν υπάρχει πλέον αφθονία τροφής.

5

Έχοντας κάνει κάποιους μελισσοκομικούς χειρισμούς με σκοπό να επιτύχουμε την μέγιστη παραγωγή μελιού στην πορτοκαλιά, μπλοκάροντας την βασίλισσα και περιορίζοντας την εισροή γύρης και με τις πληροφορίες για τον άστατο καιρό της επόμενης εβδομάδας, δεν έχουμε μεγάλες προσδοκίες για την αμέσως επόμενη ανθοφορία που είναι αυτή του παλιουριού. Το παλιούρι έχει να αποδώσει 6 χρόνια. Είναι ένα φυτό που δίνει μεν εξαιρετικό μέλι αλλά είναι εντελώς αναξιόπιστο, καθώς ένα ψιλόβροχο αρκεί για να ξεπλύνει το νέκταρ του.

7

Επιβάλλεται όμως να μεταφερθούμε και να βοηθήσουμε τα μελίσσια να ανασυνταχθούν με στόχο κάποια απ’ τις καλοκαιρινές ανθοφορίες. Οι μέλισσες σίγουρα θα τα καταφέρουν, θέλουν απλά λίγο χρόνο. Όσο για εμάς… Falling As Flowers Do – Dying A Glorious Death