Τι να κάνω με το κρυσταλλωμένο μέλι μου;

Για κάποιο λόγο, κυριαρχεί η αντίληψη στον απλό κόσμο, ότι το μέλι που κρυσταλλώνει είναι νοθευμένο με ζάχαρη. Στην πραγματικότητα ισχύει το ακριβώς αντίθετο! Η κρυστάλλωση και όχι ζαχάρωμα όπως λανθασμένα αποκαλείται, είναι δείγμα αγνότητας του μελιού. Μην πετάτε λοιπόν το μέλι που σας κρυστάλλωσε, δεν είναι ούτε νοθευμένο ούτε χαλασμένο.

Κρυσταλλωμένο μέλι

Το μέλι είναι στην ουσία ένα υπέρκορο διάλυμα δύο σακχάρων (γλυκόζης και φρουκτόζης). Ως υπέρκορο διάλυμα, λοιπόν, είναι ασταθές, έχοντας την τάση να σταθεροποιηθεί με την καταβύθιση της περίσσειας ποσότητας σακχάρων που βρίσκεται σε αυτό. Οι πρώτοι κρύσταλλοι που καταβυθίζονται, λειτουργούν ως πόλοι έλξης και άλλων, με συνέπεια την δημιουργία μεγαλύτερων συσσωματωμάτων, το σύνολο των οποίων δημιουργεί την εικόνα του κρυσταλλωμένου νερού. Αναλυτικότερα, κατά τη διαδικασία της κρυστάλλωσης η γλυκόζη αφυδατώνεται και παίρνει τη μορφή κρυστάλλου. Το μέλι θα κρυσταλλώσει ακόμα και αν παραμείνει στην κηρήθρα.

Μέλι που έχει αρχίσει να κρυσταλλώνει μέσα στην κηρήθρα.

Το κρυσταλλωμένο μέλι είναι εκπληκτικό σε τσάι, σε γιαούρτι, σε φρυγανισμένο ψωμί αλλά και ως συνοδευτικό σε βρώμη. Επίσης είναι υπέροχο ως γαρνιτούρα σε μαγειρευτό ή και τηγανητό κοτόπουλο. Τρεις είναι οι παράγοντες που επιταχύνουν την κρυστάλλωση: Η θερμοκρασία διατήρησης του μελιού, η αναλογία γλυκόζης και φρουκτόζης στο μέλι και φυσικά η πυκνότητα της γύρης μέσα του.

Θερμοκρασία
Το μέλι θα κρυσταλλώσει μέσα στην κυψέλη αν η θερμοκρασία πέσει κάτω απ’ τους 10ºC και στο βαζάκι σας αν το αφήσετε σε ένα κρύο ντουλάπι. Αυτό σημαίνει ότι αν το τοποθετήσετε σε ένα πιο ζεστό μέρος θα επιβραδυνθεί η διαδικασία κρυστάλλωσης. Η ιδανική θερμοκρασία για να καθυστερήσει η κρυστάλλωση είναι γύρω στους 25ºC και η θερμοκρασία που επιταχύνεται είναι γύρω στους 14ºC.

Κρυσταλλωμένο μέλι σε βρώμη

Είναι πολύ απλό να επαναφέρετε το μέλι στην αρχική του κατάσταση, τοποθετώντας το βάζο σε δοχείο μπεν μαρί και θερμαίνοντάς το σε χαμηλή θερμοκρασία, όχι πάνω από 45-50ºC γιατί καταστρέφονται τα θρεπτικά του συστατικά. Το ρευστοποιημένο μέλι φυσικά θα κρυσταλλώσει και πάλι. Γι αυτό ο καλύτερος τρόπος να το αντιμετωπίσετε αυτό είναι να συμφιλιωθείτε με το κρυσταλλωμένο μέλι. Έτσι κι αλλιώς η συνεχής κρυστάλλωση και αποκρυστάλλωση, ακόμα και με ήπια θέρμανση, θα κάνει το μέλι να χάσει το θαυμάσιο άρωμα που είχε στην αρχή.

Αν έχετε μεγάλη ποσότητα μελιού στο σπίτι και θέλετε να την αποκρυσταλλώσετε, κάντε το με μικρές ποσότητες αντί όλου του δοχείου. Να θυμάστε ότι το γυαλί είναι καλύτερο υλικό για διατήρηση μελιού απ’ το πλαστικό, ειδικά αν έχετε σκοπό να το θερμάνετε.

Η αναλογία γλυκόζης και φρουκτόζης στο μέλι
Όπως είπαμε το μέλι είναι ένα υπέρκορο διάλυμα δύο σακχάρων. Οι αναλογίες αυτών των δύο σακχάρων εξαρτώνται από τα φυτά που οι μέλισσες  συλλέγουν. Η μεγάλη συγκέντρωση γλυκόζης στο μέλι, ευνοεί τη γρήγορη κρυστάλλωση, ιδιαίτερα όταν αυτή ξεπεράσει το 30%. Γι αυτό θα παρατηρήσετε ότι δεν κρυσταλλώνουν όλα τα μέλια με τον ίδιο ρυθμό. Τα ανθόμελα κρυσταλλώνουν γρηγορότερα απ’ τα μέλια που προέρχονται από μελιτώματα.

Κρυσταλλωμένο μέλι σε φρυγανισμένο ψωμί.

Το μέλι κουμαριάς, ηλίανθου και βαμβακιού κρυσταλλώνει σε 1 μήνα, η πορτοκαλιά και το ρείκι σε 2 μήνες, το θυμάρι μετά τους 8, το μέλι βελανιδιάς μετά από ενάμιση χρόνο, το πευκόμελο μετά από δύο χρόνια, ενώ το μέλι ελάτης δεν κρυσταλλώνει ποτέ.

Η γύρη
Η γύρη στο μέλι είναι απόλυτα φυσιολογική και δείχνει τη φυτική προέλευση. Στο μικροσκόπιο μας δείχνει ποια φυτά επισκέφτηκαν οι μέλισσες. Όσο περισσότερη γύρη έχει το μέλι τόσο πιο θρεπτικό είναι, όμως αυτός ο παράγοντας επιταχύνει και τον χρόνο κρυστάλλωσης. Το ακατέργαστο μέλι περιέχει πολλούς κόκκους γύρης, γι αυτό και οι μεγάλες εταιρίες την αφαιρούν, μιας και θεωρούν το κρυσταλλωμένο μέλι αντιεμπορικό.

Γύρη στο μικροσκόπιο

Επίσης οι Κινέζοι αφαιρούν με ειδικό φίλτρο τη γύρη απ’ το μέλι ώστε να είναι και αδύνατη η εύρεση της χώρας προέλευσης, με αποτέλεσμα να υποβαθμίζονται τα μέλια που φτάνουν στον καταναλωτή. Συνήθως τα μέλια που έχουν υποστεί τέτοιου είδους επεξεργασία έχουν αναμιχθεί και έχουν γίνει χαρμάνια.

Που θα βρείτε το καλύτερο μέλι; Σίγουρα όχι στο σούπερ μάρκετ! Αναζητήστε ντόπιους μελισσοκόμους και απαιτήστε αμιγείς ποικιλίες. Υπάρχουν κάποιοι που κάνουν χαρμάνια για να πετύχουν σταθερή γεύση. Δεν έχει τόση σημασία το είδος όσο το να είναι αγνό.

πηγή: wired.com

Advertisements

Η κρυστάλλωση του μελιού

του Λευτέρη Αλυσσανδράκη, Επιστημονικός Συνεργάτης και Εκπαιδευτής της Ελληνικής Γεωργίας

Η κρυστάλλωση του μελιού είναι μία από τις γνωστότερες φυσικές του ιδιότητες. Πρόκειται για μία απόλυτα φυσική ιδιότητα που, θεωρητικά, χαρακτηρίζει όλα τα μέλια, εκτός από αυτά του πεύκου και της ελάτης. Η ιδιότητα αυτή του μελιού συχνά αποκαλείται ζαχάρωμα, με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να συνδέουν αυτή την ιδιότητα του μελιού με τη νοθεία. Αυτό, βέβαια, δεν είναι αληθές, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Γιατί κρυσταλλώνει το μέλι;

Το μέλι θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε ως υπέρκορο διάλυμα ζαχάρων σε νερό. Ως υπέρκορο διάλυμα, λοιπόν, είναι ασταθές, έχοντας την τάση να σταθεροποιηθεί με την καταβύθιση της περίσσειας ποσότητας ζαχάρων που βρίσκεται σε αυτό. Οι πρώτοι κρύσταλλοι που καταβυθίζονται, λειτουργούν ως πόλοι έλξης και άλλων, με συνέπεια την δημιουργία μεγαλύτερων συσσωματωμάτων, το σύνολο των οποίων δημιουργεί την εικόνα του κρυσταλλωμένου νερού. Αναλυτικότερα, κατά τη διαδικασία της κρυστάλλωσης η γλυκόζη αφυδατώνεται και παίρνει τη μορφή κρυστάλλου. Οι κρύσταλλοι σχηματίζουν ένα πλέγμα (lattice), που ακινητοποιεί άλλα συστατικά του μελιού σε ένα εναιώρημα, το οποίο παρουσιάζεται ημι-στερεό.

Το μέλι δεν κρυσταλλώνει με τον ίδιο τρόπο. Σε γενικές γραμμές το μέλι που έχουμε στο σπίτι μας μπορεί να υποστεί κρυστάλλωση με δύο τρόπους.

aahon

Η ανομοιόμορφη κρυστάλλωση, κατά την οποία σχηματίζονται στο μέλι χοντροί κρύσταλλοι, οι οποίοι καθιζάνουν, δημιουργώντας στο σώμα του μελιού δύο στρώματα, το κρυσταλλωμένο μέλι στον πυθμένα και την υδαρή φάση του μελιού στην επιφάνεια.

Η άνω επιφάνεια περιέχει περισσότερο νερό σε σχέση με το αρχικό μέλι, με συνέπεια να υπάρχει πιθανότητα το μέλι αυτό να ζυμωθεί και να ξινίσει.

aahon

Η ομοιόμορφη κρυστάλλωση, κατά την οποία σχηματίζονται μικροί κρύσταλλοι, οι οποίοι κατανέμονται σε όλη την μάζα του μελιού. Στην περίπτωση αυτή το μέλι δίνει την εμφάνιση του «πηγμένου», αλλά δεν κινδυνεύει να ξινίσει. Τα ελληνικά μέλια συνήθως κρυσταλλώνουν με αυτόν τον τρόπο.

Παράγοντες που επηρεάζουν την κρυστάλλωση του μελιού

Το μέλι, ανάλογα με την φυσική του προέλευση και την χημική του σύνθεση, κρυσταλλώνει γρήγορα, αργά ή και καθόλου. Από τους παράγοντες που επηρεάζουν την κρυστάλλωσή του, οι κυριότεροι είναι:

  • Η συγκέντρωση γλυκόζης: Η μεγάλη συγκέντρωση γλυκόζης στο μέλι, ευνοεί τη γρήγορη κρυστάλλωση, ιδιαίτερα όταν αυτή ξεπεράσει το 30%.
  • Το νερό: Το μέλι περιέχει γενικά μια ποσότητα νερού, συνήθως κάτω από 20%. Όσο χαμηλότερη αυτή, τόσο πιο γρήγορα κρυσταλλώνει το μέλι, ιδιαίτερα δε όταν η υγρασία πέφτει κάτω από το 14%.
  • Οι πυρήνες συμπύκνωσης: Διάφορες ξένες ύλες, όπως γύρη, κερί, κρύσταλλοι γλυκόζης, λειτουργούν ως πυρήνες, πάνω στους οποίους κολλούν και άλλοι κρύσταλλοι γλυκόζης, με αποτέλεσμα να επιταχύνεται η κρυστάλλωση.
  • Η θερμοκρασία διατήρησης: Η θερμοκρασία που ευνοεί την κρυστάλλωση του μελιού είναι αυτή των 14 oC. Σε χαμηλότερες θερμοκρασίες το ιξώδες του μελιού αυξάνει, με αποτέλεσμα την μείωση του συντελεστή διάχυσης και την καθυστέρηση της δημιουργίας κρυστάλλων. Στους -45 oC το μέλι μπορεί να διατηρηθεί σε ρευστή φάση για απεριόριστο χρόνο. Αντίστοιχα και σε υψηλότερες θερμοκρασίες καθυστερεί η κρυστάλλωση, καθώς αυξάνεται η κινητικότητα των διαφόρων μορίων.

Όπως φαίνεται στον Πίνακα 1, η ταχύτητα κρυστάλλωσης των κυριότερων αμιγών κατηγοριών μελιού διαφέρει σημαντικά. Το μέλι μελιτώματος (πεύκου και ελάτης) δεν κρυσταλλώνει ή κρυσταλλώνει με πολύ αργό ρυθμό, ενώ τα ανθόμελα κρυσταλλώνουν με σχετικά γρήγορο ρυθμό.

Πίνακας 1. Ταχύτητα κρυστάλλωσης των ελληνικών αμιγών κατηγοριών μελιού.

Κατηγορία Μελιού

Χρόνος κρυστάλλωσης σε μήνες*

Πευκόμελο

Μετά από 24 μήνες

Ελάτης

Δεν κρυσταλλώνει

Καστανιάς

12 – 18

Θυμαριού

8 – 18

Πορτοκαλιάς

1 – 3

Βαμβακιού

1 – 2

Ερείκης

2 – 3

Ηλίανθου

1 – 2

*Ο χρόνος κρυστάλλωσης ισχύει για αμιγή μέλια που δεν υπέστησαν κάποια θερμική ή άλλη επεξεργασία και διατηρούνται σε θερμοκρασία δωματίου.

 

Πως θα επαναφέρουμε το μέλι στην αρχική του κατάσταση

Το κρυσταλλωμένο μέλι μπορούμε να το ρευστοποιήσουμε, ώστε να επανέλθει στην αρχική του κατάσταση. Επειδή η θέρμανση μπορεί να επηρεάσει κάποια από τα χαρακτηριστικά του μελιού, θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο ήπια. Ο καλύτερος τρόπος είναι με τη χρήση μπεν-μαρί, βάζοντας μια κατσαρόλα με νερό, όπου έχει τοποθετηθεί το βάζο με το μέλι, μέσα σε μια μεγαλύτερη επίσης με νερό. Το νερό στη μεγάλη κατσαρόλα βράζει, το νερό στη μικρή θερμαίνεται και ρευστοποιεί το μέλι. Αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε μια κατσαρόλα θα πρέπει να προσέξουμε πάρα πολύ ώστε να μη θερμανθεί πολύ το νερό, αλλά ούτε ο πυθμένας της κατσαρόλας. Σε γενικές γραμμές, το νερό μέσα στο οποίο βρίσκεται το μέλι θα πρέπει να έχει θερμοκρασία γύρω στους 45 οC, να αποφεύγεται δε θερμοκρασία πάνω από 60 οC.

aahon

 

Το μέλι μπορούμε να το ρευστοποιήσουμε και στον φούρνο μικροκυμάτων, προσέχοντας πάρα πολύ και αναδεύοντας τακτικά το μέλι. Επειδή τα μικροκύματα θερμαίνουν πολύ το μέλι, θα πρέπει να το βάζουμε για μικρά διαστήματα (20-30 δευτερόλεπτα) και να το αναδεύουμε, ώστε να ρευστοποιηθεί όσο γίνεται πιο γρήγορα και με τη μικρότερη αρνητική επίδραση. Τέλος, το μέλι μπορεί να ρευστοποιηθεί βάζοντάς το πάνω στο καλοριφέρ το χειμώνα, όχι, όμως, με απευθείας έκθεση στον ήλιο επειδή το φως καταστρέφει διάφορα συστατικά του μελιού.

Όπως ήδη αναφέρθηκε, η κρυστάλλωση είναι μια απόλυτα φυσική κατάσταση του μελιού, η οποία επηρεάζεται από διάφορους φυσικούς παράγοντες, είναι δε αναστρέψιμη. Ακόμα, πρέπει να τονίσουμε ότι η κρυστάλλωση δεν έχει καμία σχέση με την νοθεία του μελιού, αν και ορισμένοι καταναλωτές θεωρούν το μέλι που κρυσταλλώνει, νοθευμένο. Για το λόγο αυτό, με την κατάλληλη επεξεργασία μπορούμε να επαναφέρουμε το μέλι στην αρχική του κατάσταση, χωρίς να χάσει τις φυσικές του ιδιότητες και την θρεπτική του αξία.

πηγή: Ελληνική Γεωργία