Ποια είναι τα τρία επικίνδυνα εντομοκτόνα που απαγόρευσε η ΕΕ;

Τρία νεονικοτινοειδή εντομοκτόνα που θεωρούνται επικίνδυνα για τις μέλισσες, η χρήση των οποίων είχε τεθεί υπό περιορισμό ήδη από το 2013, απαγορεύονται τελικά ολοκληρωτικά μετά από σχετική ψηφοφορία.

Πρόκειται για τις ουσίες: ιµιδακλοπρίδη (Imidacloprid) της Bayer CropScience, κλοθειανιδίνη (Clothianidin) των Takeda Chemical Industries και Bayer CropScience, καθώς και θειαμεθοξάμη (Thiamethoxam) της Syngenta. Η απαγόρευση αφορά πλέον όλες τις εξωτερικές καλλιέργειες, με μόνη εξαίρεση τη χρήση των εντομοκτόνων αυτών σε κλειστά θερμοκήπια, υπό τον όρο ότι τα φυτά που καλλιεργούνται σε αυτά δεν βγαίνουν από τον κλειστό χώρο του θερμοκηπίου.

Ποιες είναι όμως αυτές οι ουσίες; Η ιµιδακλοπρίδη είναι ένα νευροτοξικό εντομοκτόνο το οποίο δρα παρεμποδίζοντας τους νικοτινικούς υποδοχείς ακετυλοχολίνης με αποτέλεσμα την παράλυση του εντόμου και τελικά τον θάνατο. Είναι περισσότερο τοξικό για τα έντομα απ’ ότι για τα θηλαστικά. Συγκεκριμένα για την μέλισσα Apis mellifera θεωρείται μία από τις πιο τοξικές χημικές ουσίες που δημιουργήθηκαν ποτέ.

Χρησιμοποιήθηκε ευρέως στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1996, καθώς αντικατέστησε τρεις ευρείες κατηγορίες εντομοκτόνων. Το 2006 οι νομάδες μελισσοκόμοι των ΗΠΑ ανέφεραν μια περίεργα απότομη πτώση στις αποικίες μελισσών τους. Ανάλογες είχαν υπάρξει και στο παρελθόν, όμως αυτή τη φορά οι ενήλικες μέλισσες εγκατέλειπαν τις κυψέλες τους, μια συμπεριφορά που δεν είχε παρατηρηθεί ξανά στο παρελθόν. Το φαινόμενο ονομάστηκε Διαταραχή Κατάρρευσης Αποικίας (CCD) και παρά το γεγονός ότι η αιτία που το προκαλούσε είχε πολλούς παράγοντες που λειτουργούσαν συνδυαστικά, η ιµιδακλοπρίδη, επειδή αύξανε κατά πολύ την ευαισθησία των μελισσών στο παθογόνο Nosema, μια ενδημική ασθένεια του εντέρου τους, θεωρήθηκε ως η κυριότερη αιτία.

Η κλοθειανιδίνη είναι νεονικοτινοειδές εντομοκτόνο που δρα και αυτό στο κεντρικό νευρικό σύστημα των εντόμων. Είναι μια από αυτές τις χημικές ουσίες που δημιουργήθηκαν για να διαρκούν περισσότερο και να μη διασπώνται γρήγορα στο περιβάλλον. Μελέτες που έγιναν μετά το 2012 έδειξαν ότι μπορεί να αφήσει υπολείμματα στο έδαφος μέχρι και για 6930 ημέρες. Δηλαδή σχεδόν 19 χρόνια!

Η κλοθειανιδίνη δρα και μέσω της επαφής αλλά και μέσω της κατάποσης. Δεδομένου ότι η ουσία αυτή παραμένει για τόσο πολύ στο περιβάλλον και απορροφάται από τα φυτά, υποβάλει τα έντομα σε χρόνια έκθεση έχοντας ως αποτέλεσμα μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, όπως τον εκφυλισμό των προνυμφών τους αλλά και επιδράσεις στη γονιμότητα της βασίλισσας.

Η θειαμεθοξάμη είναι και αυτή ένα πολύ επικίνδυνο νεονικοτινοειδές εντομοκτόνο. Η Διεθνής Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας την χαρακτήρισε ως μέτρια επικίνδυνη για τον άνθρωπο, τα θηλαστικά και τα πουλιά, πολύ τοξική για την υδρόβια ζωή με μακροχρόνιες επιπτώσεις και εξαιρετικά τοξική για τις μέλισσες. Σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο PLoS One το 2012 παρατηρήθηκε ότι σε συγκεκριμένες δόσεις οι μέλισσες παρουσίασαν μείωση της δραστηριότητας συλλογής τροφής αλλά και μακρύτερες πτήσεις.

Από την πλευρά τους οι φαρμακευτικές εταιρίες χαρακτήρισαν την απόφαση θλιβερή. Συνεχίζουν να ισχυρίζονται ότι οι ουσίες αυτές, εφόσον χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες της  ετικέτας, δεν βλάπτουν τις μέλισσες και τους άλλους επικονιαστές. Επίσης αρκετοί αγρότες είναι σκεπτικοί για το κατά πόσον θα επηρεαστούν οι καλλιέργειες τους και πιστεύουν ότι αν αυτό συμβεί ίσως χρησιμοποιηθούν ακόμα πιο τοξικά φάρμακα. Κάποιοι άλλοι πάλι είναι επιφυλακτικοί και πιστεύουν ότι οι τρεις αυτές ουσίες απλώς θα αλλάξουν και την θέση τους θα πάρουν κάποιες άλλες. Ο χρόνος θα δείξει.

Advertisements

Μέλισσες και κάνναβη

Ελάχιστες είναι οι αναφορές στην παγκόσμια βιβλιογραφία για την αλληλεπίδραση των μελισσών με την κάνναβη και την ψυχοτρόπο ουσία Δ9-τετραϋδροκανναβινόλη, γνωστή ως THC. Στην πραγματικότητα, μόνο ένα επιστημονικό άρθρο υπάρχει σχετικά με αυτό. Ποια είναι λοιπόν η σχέση της κάνναβης και της μέλισσας Apis mellifera;

Όταν ξεκίνησα ως μελισσοκόμος, μετέφερα τις πρώτες μου κυψέλες κοντά στις βιολογικές καλλιέργειες του Όρεγκον. Οι μέλισσες έβρισκαν άφθονη τροφή εκεί και ταυτόχρονα επικονίαζαν τα φυτά των γεωργών. Εκείνη την εποχή ο νόμος στην συγκεκριμένη πολιτεία άλλαξε, επιτρέποντας την καλλιέργεια κάνναβης. Αρκετοί στράφηκαν προς τα εκεί, ξεκινώντας παράλληλα μια διαμάχη με τους αμπελοκαλλιεργητές, καθώς οι τελευταίοι θεωρούσαν ότι η μυρωδιά της κάνναβης μπορούσε να καταστρέψει την ποιότητα των σταφυλιών και κατά συνέπεια την ποιότητα του κρασιού.

Εγώ απ’ την άλλη όταν αντιλήφθηκα ότι οι μέλισσες μου είχαν πρόσβαση στα άνθη της κάνναβης, άρχισα να το συζητάω με ανθρώπους, οι οποίοι μου έκαναν πάντα την ίδια ερώτηση: αν επηρεάζονται οι μέλισσες και αν το μέλι που παράγεται έχει κάποιου είδους ψυχική επίδραση στον άνθρωπο. Αυτό με εντυπωσίασε! Είναι δυνατόν να παραχθεί ψυχοτρόπο μέλι; Ξεκίνησα λοιπόν μία έρευνα για να διαπιστώσω αρχικά κατά πόσον οι μέλισσες έλκονται από το φυτό, τι ακριβώς συλλέγουν, τι είδους διατροφική αξία έχει γι αυτές αλλά και τις συνέπειες στα προϊόντα που παράγουν.

Παρακολουθούσα τις κυψέλες σε εβδομαδιαία βάση και ήλπιζα να παρατηρήσω κάτι, όμως σύντομα απογοητεύτηκα. Παρά την αφθονία των καλλιεργειών κάνναβης στην περιοχή, δεν φαινόταν να υπάρχει καμία αλληλεπίδραση μεταξύ των μελισσών και του φυτού. Γιατί όχι όμως; Το πρώτο που υπέθεσα ήταν ότι οι μέλισσες δεν έλκονται απ’ το άρωμα του φυτού. Οι μέλισσες έχουν εξαίσια οσφρητική ικανότητα και την χρησιμοποιούν για την ανίχνευση φυτών. Επίσης προσελκύονται από έντονα χρώματα. Η κάνναβη όμως δεν διαθέτει τίποτα απ’ τα δύο.

Εντούτοις, ένα βίντεο που εμφανίστηκε στα κοινωνικά δίκτυα, έδειχνε φαινομενικά ενθουσιασμένες μέλισσες πάνω σε ένα φυτό κάνναβης. Πολλοί βλέποντας τον ενθουσιώδη αυτό τρόπο που συνέλεγαν οι μέλισσες αυτές, θεώρησαν ότι το φυτό είχε κάποιου είδους επίδραση επάνω τους. Μπορεί όμως να συμβεί κάτι τέτοιο;

Ψάχνοντας έπεσα πάνω σε ένα άρθρο του 2001 (των Mcpartland, J, DiMarzo, V, De Petrocellis, L, Mercer, A, Glass, M) που αναφέρει ότι οι υποδοχείς κανναβινοειδών απουσιάζουν στα έντομα. Οι συγγραφείς αποκάλυψαν ότι οι υποδοχείς CB1 και CB2 χάθηκαν στα έντομα κατά τη διάρκεια της εξέλιξης. Σημείωσαν επίσης ότι οι υποδοχείς αυτοί είναι οι μόνοι νευροϋποδοχείς που υπάρχουν στα θηλαστικά και δεν υπάρχουν στα έντομα. Έπειτα από αυτό, πιστεύω ότι μπορούμε να πούμε με σιγουριά πως οι μέλισσες δεν μπορούν να επηρεαστούν από κάποια ψυχοτρόπα ουσία της κάνναβης.

Το επόμενο που έπρεπε να βρω ήταν αν το μέλι που παράγεται από το φυτό της κάνναβης περιέχει THC και εάν ναι, κατά πόσον επηρεάζει αυτούς που το καταναλώνουν. Τα περισσότερα φυτά χρειάζονται τα έντομα για να μεταφέρουν τη γύρη σε άλλα άνθη και να τα γονιμοποιήσουν. Γι αυτό το λόγο και επειδή ο ανταγωνισμός, ειδικά την άνοιξη είναι μεγάλος (πολλά φυτά) αυτά προσφέρουν μια ανταμοιβή στα έντομα. Το νέκταρ παρασκευάζεται από τα φυτά αποκλειστικά ως δέλεαρ και αμοιβή. Το έντομο στη συνέχεια καθώς πετάει από άνθος σε άνθος μεταφέρει άθελά του και γύρη γονιμοποιώντας τα φυτά.

Η κάνναβη όμως είναι ένα φυτό που γονιμοποιείται ως επί το πλείστον από τον αέρα. Αυτού του είδους τα φυτά δεν έχουν εξελιχθεί ώστε να προσελκύουν έντομα επικονιαστές. Τα άνθη της δεν παράγουν έντονη μυρωδιά, ούτε έχουν έντονα χρώματα ώστε να κεντρίσουν το ενδιαφέρον των μελισσών. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι δεν προσφέρουν ανταμοιβή. Δηλαδή νέκταρ! Σε ένα σχετικό με το θέμα άρθρο (Dalio, J.S., 2012) επισημαίνεται ότι η γύρη κάνναβης φαίνεται να αποτελεί για τις μέλισσες μια απ’ τις τελευταίες επιλογές. Ο συγγραφέας σημειώνει ότι οι μέλισσες (στην Ινδία όπου έγιναν οι παρατηρήσεις) στράφηκαν τελικά στην γύρη κάνναβης ως πηγή πρωτεΐνης όταν δεν υπήρχαν άλλες πηγές γύρω, αλλά επισκέφτηκαν μόνο τα αρσενικά άνθη!

Τι μας λέει αυτό; Πολύ απλά ότι η κάνναβη δεν δίνει νέκταρ, αλλά αποκλειστικά γύρη. Η γύρη είναι τα αρσενικά αναπαραγωγικά κύτταρα των φυτών. Τα θηλυκά άνθη δεν έχουν γύρη και γι αυτό όταν οι μέλισσες τα επισκέπτονται το κάνουν για να συλλέξουν το νέκταρ. Υπάρχουν όμως αναφορές ατόμων που υποστηρίζουν ότι έχουν δει μέλισσες σε θηλυκά άνθη κάνναβης. Αναζητώντας απαντήσεις, ο ίδιος ο συγγραφέας του άρθρου προσέγγισε τον Norman Carreck (Διευθυντή του επιστημονικού περιοδικού Apiculture Research) ο οποίος του πρότεινε ότι ένας πιθανός λόγος που έκανε τις μέλισσες να έλκονται απ’ τα θηλυκά άνθη της κάνναβης θα μπορούσε να είναι τα εξωανθικά νεκτάρια, τα οποία υπάρχουν στην κάνναβη τεκμηριωμένα από το βιβλίο του John Free που εκδόθηκε το 1970, με τον τίτλο Έντομα Επικονίασης Καλλιεργειών.

Τα εξωανθικά νεκτάρια περιλαμβάνουν αδένες που βρίσκονται έξω στον κάλυκα και παράγουν τόσο νερό, όσο και σάκχαρα. Ωστόσο, η ύπαρξη τους θα μπορούσε να εξυπηρετεί κυρίως έναν αμυντικό σκοπό, προσελκύοντας μυρμήγκια τα οποία χρησιμεύουν για να προστατεύουν το φυτό από άλλα φυτοφάγα έντομα. Εντούτοις, η κάνναβη είναι γνωστό ότι έχει αδενικά τριχώματα (φυτικές τρίχες που εκκρίνουν μια ρευστή ουσία) η οποία θα μπορούσε επίσης να είναι η αιτία που έλκει τις μέλισσες.

Στην κάνναβη υπάρχουν διαφόρων ειδών τριχοειδή. Τα βολβοειδούς τύπου τριχοειδή, που είναι τα μικρότερα, είναι ελάχιστα ορατά με γυμνό μάτι. Έχουν μέγεθος 15-30 μίκρον, δηλαδή όσο περίπου και μια τρίχα. Τα περισσότερα όμως είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος και φτάνουν τα 150-500 μίκρον, δηλαδή όσο περίπου και το πάχος ενός κόκκου ζάχαρης. Αυτά τα τελευταία περιέχουν την πλειονότητα των ψυχοδραστικών κανναβινοειδών (THC, THCV, CBN) η επιδραστικότητα των οποίων εξαρτάται από την αποδόμηση που θα γίνει πριν τη συγκομιδή του φυτού. Φαίνεται λοιπόν ότι αυτά τα τριχοειδή έχουν εξελιχθεί με σκοπό να καταστήσουν το φυτό “λιγότερο νόστιμο” για τα φυτοφάγα ζώα και τα έντομα.

Σε μια συζήτηση με τον διακεκριμένο εντομολόγο Δρ Dewey Caron εμβάθυνα ακόμα περισσότερο. Εκτός από το νέκταρ οι μέλισσες έλκονται και από τα μελιτώματα. Παρασιτικά έντομα απομυζούν τα φυτά αποβάλλοντας σακχαρούχους χυμούς τους οποίους στη συνέχεια οι μέλισσες συλλέγουν και μετατρέπουν σε μέλι. Η κάνναβη θα μπορούσε να φιλοξενεί τέτοια έντομα. Επίσης οι μέλισσες συλλέγουν ρητίνες απ’ τα φυτά, τις οποίες μετατρέπουν σε πρόπολη, μια κολλώδη ουσία την οποία χρησιμοποιούν για να κλείσουν τυχόν τρύπες στην κυψέλη τους, αλλά και για απολύμανση των κελιών στις κηρήθρες καθώς αυτή έχει αντισηπτικές ιδιότητες. Επί του παρόντος, ορισμένες πτυχές της σχέσης μεταξύ μελισσών και κάνναβης δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.

Είναι λοιπόν απλώς ένας μύθος το κανναβόμελο; Για κάποια πράγματα είμαστε σίγουροι. Πρώτον, η κάνναβη δεν έχει καμία ψυχική επίδραση στις μέλισσες καθώς σ’ αυτές απουσιάζουν οι νευροϋποδοχείς. Δεύτερον, από τη διεθνή βιβλιογραφία γνωρίζουμε ότι οι μέλισσες δεν προτιμούν τη γύρη κάνναβης και θα καταφύγουν σ’ αυτήν μόνο σε περίπτωση που υπάρχει έλλειψη άλλων πηγών. Τρίτον, αν θεαθούν μέλισσες σε θηλυκά άνθη κάνναβης αυτό δεν συμβαίνει γιατί συλλέγουν νέκταρ, μιας και η κάνναβη δεν δίνει νέκταρ. Ωστόσο, το φυτό μπορεί να παράγει σάκχαρα από εξωανθικά νεκτάρια αλλά αυτό δεν έχει ακόμα αποδειχτεί. Ενώ και παρασιτικά έντομα πιθανόν εκκρίνουν μελίτωμα.

Τέταρτον, αν δεχτούμε ότι με κάποιον τρόπο οι μέλισσες συλλέγουν σακχαρώδεις χυμούς κάνναβης, αυτοί αφού μετατραπούν σε μέλι, μπορούν να περιέχουν ψυχοδραστικες ουσίες μόνο εφόσον έχουν προέλθει απ’ τα τριχοειδή. Πέμπτον, ακόμη όμως κι αν δεχτούμε ότι προκύπτει μέλι από κάνναβη, το οποίο μάλιστα περιέχει αλκαλοειδή, αυτό δεν θα ήταν ψυχοδραστικό εάν δεν είχε προηγουμένως θερμανθεί ώστε από το φυτοκανναβινοειδές ΤΗC-Α, να δημιουργηθεί το ενεργό THC (αποκαρβοξυλίωση).

Οι μέλισσες πράγματι μπορούν να εκπαιδευτούν να συλλέγουν από συγκεκριμένα φυτά, όταν ανταμείβονται με κάποιο σακχαρούχο χυμό. Ο Γάλλος μελισσοκόμος που ανέβασε το βίντεο με τις μέλισσες στην κάνναβη δέχτηκε ότι οι μέλισσές του είχαν προηγουμένως εκπαιδευτεί από τον ίδιο. Κάποιοι βέβαια ισχυρίζονται ότι ο ενθουσιασμός των μελισσών που συλλέγουν στην κάνναβη και φαίνονται στο παρακάτω βίντεο, οφείλεται σε σιρόπι με το οποίο έχει ψεκάσει ο μελισσοκόμος το φυτό. Η παρατήρηση στο μέλλον θα μας δώσει περισσότερες πληροφορίες για την κάνναβη και το πως η μέλισσα Apis mellifera αλληλεπιδρά με το φυτό.

Στο μέτρο που είναι γνωστό, κανείς μέχρι σήμερα δεν έχει εξετάσει στο μικροσκόπιο, το περιεχόμενο της κοιλιάς των μελισσών που εθεάθησαν να συλλέγουν από φυτό κάνναβης ή τη σύνθεση της πρόπολης τους, ώστε να γνωρίζουμε σίγουρα αν προέρχεται από εκεί. Λόγω της νομιμοποίησης της καλλιέργειας κάνναβης πλέον σε αρκετά μέρη, φαίνεται πιθανό ότι θα υπάρξει τελικά μεγαλύτερο ενδιαφέρον και ευκαιρία για συστηματική παρατήρηση και έρευνα. Αναμένουμε.

Της Sharon Schmidt
πηγή: Beeculture
Επιμέλεια: Στράτος Σαραντουλάκης

Παραπομπές
Dalio, J.S. Cannabis sativa- an important subsistence pollen source for apis mellifera. IOSR J. of Pharmacy and Biological Sciences (IOSRJPBS) ISSN: 2278-3008 Volume 1, Issue 4 (July-August 2012), PP 01-03

Free, J. (1070. Insect pollination of crops. London, New York: Academic Press.

Mcpartland, J, DiMarzo, V, De Petrocellis, L, Mercer, A, Glass, M. Cannabinoid receptors are absent in insects. Journal of Comparative Neurology, 2001 Aug 6, Vol 463(4), pp423-429.

Η Σαουδική Αραβία απαγόρευσε τις εισαγωγές μελισσών για τα επόμενα 3 χρόνια

Την περασμένη εβδομάδα η Σαουδική Αραβία πήρε την απόφαση να απαγορεύσει τις εισαγωγές ξένων βασιλισσών μέχρι και το τέλος του 2020. Ο κυριότερος λόγος είναι γιατί έτσι δημιουργούνται υβρίδια μελισσών που είναι ευάλωτα σε ασθένειες.

Μελισσόπιτες σε λαϊκό παζάρι της επαρχίας Ασίρ στη Σαουδική Αραβία.
(photo: Michael Bou-Nacklie)

Οι επιστήμονες πάντα προειδοποιούσαν τους μελισσοκόμους να προτιμούν τις ντόπιες φυλές γιατί είναι καλύτερα προσαρμοσμένες στο περιβάλλον τους, όμως η ανεξέλεγκτη μετακίνηση βασιλισσών ανά τον κόσμο, έφερε τους μελισσοκόμους αντιμέτωπους με πολλά και σοβαρά προβλήματα. Πολλές από τις μέλισσες που εισήχθησαν μετέφεραν ασθένειες με τις οποίες οι ντόπιοι πληθυσμοί δεν είχαν έρθει σε επαφή ποτέ στο παρελθόν, γεγονός που οδήγησε σε ολέθριες συνέπειες.

Μελίσσια άρχισαν να καταρρέουν και αποικίες χάνονταν ξαφνικά. Επίσης βασίλισσες απόγονοι ξένων, διασταυρώθηκαν με ντόπιους κηφήνες, δημιουργώντας υβρίδια, τα οποία με τον καιρό αποδείχτηκαν πιο ευάλωτα σε ασθένειες. Οι ντόπιες φυλές είχαν προσαρμοστεί άριστα στις εκάστοτε κλιματολογικές συνθήκες καθώς ζουσαν εκεί για εκατομμύρια χρόνια. Όταν άρχισαν να εισρέουν Αγγλικές και Ιταλικές φυλές σε ξηρά περιβάλλοντα, όπως αυτό της Μέσης Ανατολής, δυσκολεύτηκαν πάρα πολύ.

Η μέλισσα της Σαουδικής Αραβίας Apis Mellifera Jemenitica

Η ντόπια φυλή μελισσών της Σαουδικής Αραβίας είναι η Apis Mellifera Jemenitica μια μικρότερη και λεπτότερη σε μέγεθος μέλισσα απ’ την Ευρωπαϊκή, η οποία έχει προσαρμοστεί απόλυτα στο ερημικό κλίμα, με τις ακραία υψηλές θερμοκρασίες. Με την παραγωγή να έχει πέσει και την τιμή του μελιού να ανεβαίνει συνεχώς, οι μελισσοκόμοι ενημέρωσαν τον Υπουργό Περιβάλλοντος, Abdul Rahman Al-Fadli και μαζί πήραν την απόφαση αυτή.

 

Οι μέλισσες και η ακολουθία Φιμπονάτσι

Ο Λεονάρντο της Πίζας, γνωστός και ως Φιμπονάτσι δημοσίευσε το 1202 το βιβλίο των υπολογισμών (Liber Abaci), ένα βιβλίο γεμάτο με τις μαθηματικές γνώσεις που είχε περισυλλέξει στα ταξίδια του και εξηγούσε μεταξύ άλλων τις αριθμητικές αλληλουχίες.

Στο τρίτο μέρος του liber abaci εμφανίζεται το εξής πρόβλημα: Κάποιος τοποθέτησε σε έναν αποκλεισμένο τόπο ένα ζευγάρι κουνελιών. Τα κουνέλια αυτά αναπαράγονται με ρυθμό ένα νέο ζευγάρι το μήνα και κάθε νέο ζευγάρι γίνεται γόνιμο δύο μήνες μετά κι αναπαράγεται με τον ίδιο ρυθμό. Πόσα ζευγάρια κουνελιών έχουν παραχθεί σε έναν χρόνο από το αρχικό ζεύγος; Το αποτέλεσμα είναι η ακολουθία 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, 2584, 4181, 6765, 10946 … Εδώ λοιπόν κάθε νέος όρος είναι το άθροισμα των δύο προηγουμένων. Η ακολουθία έχει αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμη στην Επιστήμη.

Επιπλέον τα πηλίκα των διαδοχικών αριθμών τείνουν στον άρρητο αριθμό: Φ = ½ ( 1 + √5 ) = 1,618033989… Ο αριθμός Φ λέγεται και αριθμός της χρυσής τομής, αφού παριστάνει το χωρισμό ευθυγράμμου τμήματος σε μέσο και άκρο λόγο. Η ακολουθία Φιμπονάτσι και η χρυσή τομή εμφανίζονται σε όλες σχεδόν τις πτυχές της ζωής και φυσικά και στις μέλισσες.

Υπάρχουν πάνω από 20.000 είδη μελισσών, τα περισσότερα απ’ τα οποία ζουν μοναχικά. Η πιο γνωστή απ’ όλες, η μελιτοφόρα μέλισσα, ζει σε αποικίες με μεγάλους πληθυσμούς. Από εδώ και πέρα λοιπόν όταν λέμε σ’ αυτό το άρθρο μέλισσα, θα εννοούμε αυτήν, δηλαδή την Apis mellifera. Οι μέλισσες έχουν πολλά ασυνήθιστα χαρακτηριστικά και ένα απ’ αυτά είναι το γενεαλογικό τους δέντρο.

Σε μια αποικία μελισσών υπάρχουν τρία είδη. Η βασίλισσα (μάνα) η οποία είναι θηλυκιά, οι εργάτριες μέλισσες οι οποίες είναι επίσης θηλυκές αλλά δε μπορούν να γονιμοποιηθούν οπότε και να γεννήσουν γονιμοποιημένα αυγά και οι κηφήνες οι οποίοι είναι άρρενες. Και εδώ συμβαίνει κάτι περίεργο. Οι κηφήνες γεννιούνται από αγονιμοποίητα αυγά. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν πατέρα αλλά μόνο μητέρα. Έχουν όμως παππού. Αντίθετα όλες οι εργάτριες και η βασίλισσα έχουν και μητέρα και πατέρα.

Άρα λοιπόν όλα τα αρσενικά μέλη της κυψέλης έχουν έναν γονιό και όλα τα θηλυκά δύο. Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται το γενεαλογικό δέντρο των μελισσών:

Ας μελετήσουμε το γενεαλογικό δέντρο των αρσενικών μελισσών (κηφήνων): Ένας κηφήνας έχει έναν γονιό που είναι θηλυκός. Έχει επίσης δύο παππούδες, από τη μητέρα του και τρεις προ-παππούδες. Δύο απ’ τους γονείς της γιαγιάς του και έναν από του παππού του. Πηγαίνοντας ακόμη πιο πίσω βλέπουμε ότι η αριθμητική αλληλουχία είναι η ίδια με την ακολουθία Φιμπονάτσι και το ίδιο συμβαίνει και για τα θηλυκά μέλη της αποικίας.

Όπως είπαμε η ακολουθία Φιμπονάτσι βρίσκεται σχεδόν παντού στη φύση. Ο αριθμός των πετάλων σε πολλά άνθη τις περισσότερες φορές είναι ένας αριθμός Φιμπονάτσι. Οι περισσότερες μαργαρίτες έχουν 34, 55 ή 89 πέταλα. Το άγριο τριαντάφυλλο, η νεραγκούλα, ο καπουτσίνος και η ακουιλέγια εμφανίζονται συνήθως με 5 πέταλα ενώ το αστράκι και η πικραλίδα με 21. Το χρυσάνθεμο έχει συνήθως 34 πέταλα όπως και ο ηλίανθος.

Γυρίζοντας πίσω στις μέλισσες και διαιρώντας τον αριθμό των θηλυκών μελισσών με τον αριθμό των αρσενικών παίρνουμε το 1.618 δηλαδή τη χρυσή τομή!

πηγές: Wikipedia.com, maths.surrey.ac.uk, gwbuzz.com, akida.info (Μιχάλης Α. Πόλης)

Ανακαλύφθηκε νέο είδος μέλισσας

Ένα νέο είδος μέλισσας ανακαλύφθηκε στη χερσόνησο του Cape York, στο βόρειο Queensland. Σύμφωνα με τον Remko Leijs, βιολόγο του Μουσείου της Νότιας Αυστραλίας, ο οποίος ανακάλυψε τη μέλισσα, πρόκειται για ένα είδος Amegilla bombiformis γνωστή και ως «Μέλισσα Αρκουδάκι» της οικογένειας των Απιδών (Apidae).

Προς το παρόν δεν έχει όνομα καθώς ο Remko δεν έχει ολοκληρώσει την έρευνά του. Ο ίδιος δήλωσε στο Australian Geographic ότι βρήκε τη μέλισσα πάνω σε ένα άνθος ιβίσκου. Αυτή η νέα μέλισσα είναι ένα από τα πέντε νέα είδη των Amegilla bombiformis, που έχει ανακαλυφθεί κατά τη διάρκεια του προγράμματος Bush Blitz, το οποίο ξεκίνησε για πρώτη φορά το 2010 με στόχο να γίνει περισσότερο γνωστή η τεράστια βιοποικιλότητα της Αυστραλίας.

«Είναι υπέροχο ότι ανακαλύπτονται πολλά νέα είδη ιθαγενών μελισσών, αλλά από την άλλη πλευρά κάποια είδη που ανακαλύφθηκαν πριν από περίπου 100 χρόνια σήμερα θεωρούμε ότι έχουν εξαφανιστεί» πρόσθεσε ο Remko. Ο ίδιος κατάλαβε ότι πρόκειται για ένα νέο είδος όταν παρατήρησε τα χαρακτηριστικά και ξεκάθαρα δαχτυλίδια που είχε στην κοιλιά της. «Όλα τα άλλα είδη αυτής της ομάδας μελισσών έχουν ασαφή δαχτυλίδια καθώς είναι αρκετά χνουδωτές και καλύπτονται σχεδόν εξ ολοκλήρου από πορτοκαλί-καφέ χρώμα, εξού και η ονομασία Μέλισσα Αρκουδάκι».

πηγή: Australian Geographic

Γιατί οι μέλισσες-δολοφόνοι δεν είναι τόσο επικίνδυνες

Είναι οι αφρικανικές μέλισσες, γνωστές και ως “μέλισσες-δολοφόνοι” πράγματι τόσο επικίνδυνες, όσο αναφέρουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης;

Μια αφρικανική μέλισσα (Credit: Gustavo Mazzarollo/Alamy Stock Photo)

Ο μύθος λέει ότι οι μέλισσες-δολοφόνοι είναι τεράστιες σε μέγεθος και εξοπλισμένες με θανατηφόρο δηλητήριο, όμως στην πραγματικότητα είναι μικρότερες απ’ τις Ευρωπαϊκές μέλισσες, ενώ μεταφέρουν και λιγότερη ποσότητα δηλητηρίου. Είναι πιο επιθετικές, όχι όμως τόσο όσο πιστεύουμε.

Το 1956, ο βραζιλιάνος επιστήμονας Warwick Kerr εισήγαγε αφρικανικές μέλισσες στη Νότια Αμερική με σκοπό να δημιουργήσει μια πιο παραγωγική φυλή. Αρκετές από αυτές όμως διέφυγαν και διασταυρώθηκαν με ντόπιες μέλισσες δημιουργώντας ένα υβριδικό είδος. Αυτές οι ημίαιμες ουσιαστικά αφρικανικές μέλισσες άρχισαν να εξαπλώνονται. Μέχρι το 1985, είχαν φτάσει στο Μεξικό, ενώ το 2014, οι ερευνητές που μελέτησαν την εξάπλωση αυτών των υβριδίων σε όλη την Καλιφόρνια διαπίστωσαν ότι είχαν φτάσει μέχρι το Σαν Φρανσίσκο.

Τα πρώτα χρόνια της “εισβολής” τους οι αφρικανικές μέλισσες απέκτησαν τον χαρακτηρισμό “μέλισσες δολοφόνοι” εμπνέοντας στους ανθρώπους έναν φόβο για τις μέλισσες. Σ’ αυτό έπαιξαν ρόλο και αρκετές ταινίες τρόμου Β διαλογής της δεκαετίας του 1980. Η αλήθεια όμως είναι αρκετά διαφορετική.

Αριστερά αφρικανική μέλισσα και δεξιά ευρωπαϊκή (Credit: Scott Bauer, USDA)

Η αφρικανική μέλισσα, όπως ειπώθηκε, είναι μικρότερη σε μέγεθος απ’ τις κοινές μέλισσες και φέρει λιγότερη ποσότητα δηλητηρίου, το οποίο μάλιστα δεν είναι ισχυρότερο όπως πιστεύουν πολλοί. Τότε γιατί όλος αυτός ο πανικός; Στην πραγματικότητα σ’ αυτό που διαφέρει η αφρικανική μέλισσα είναι στον τρόπο που υπερασπίζεται τη φωλιά της. «Οι αφρικανικές μέλισσες ανταποκρίνονται στις διαταραχές των αποικιών τους γρηγορότερα, σε μεγαλύτερο αριθμό ενώ τσιμπούν ευκολότερα» κατέληξαν οι ερευνητές το 1982.

Αυτή η έντονη διάθεση να αμυνθούν για να προστατέψουν την αποικία τους, ήταν η αιτία να προκληθούν αρκετές εκατοντάδες θάνατοι ανθρώπων κατά τα τελευταία 50 χρόνια. Ελλείψει αλλεργικής αντίδρασης, θα χρειαζόταν περίπου 1000 τσιμπήματα για να προκληθεί θάνατος ενός ενήλικα μέσου μεγέθους. Οι ευρωπαϊκές μέλισσες πολύ σπάνια θα επιτεθούν σε τόσο μεγάλες ομάδες. Μην ξεχνάτε ότι οι μέλισσες πεθαίνουν αφού τσιμπήσουν, έτσι για να τσιμπηθείτε 1000 φορές σημαίνει ότι σας επιτέθηκαν τουλάχιστον 1000 μέλισσες. Οι αφρικανικές μέλισσες παρουσιάζουν όμως αυτή τη συμπεριφορά, δηλαδή θα αν προκληθούν θα επιτεθούν κατά ομάδες.

Το κεντρί της ευρωπαϊκής μέλισσας (Apis mellifera) (Credit: blickwinkel/Alamy Stock Photo)

Ωστόσο, ο χαρακτηρισμός ως “μέλισσες-δολοφόνοι” είναι παραπλανητικός λέει ο Bert Rivera-Marchand, εντομολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μπαγιαμόν στο Πουέρτο Ρίκο. «Ο όρος δίνει την εντύπωση ότι αυτές οι μέλισσες είναι έξω για να σκοτώσουν, όταν στην πραγματικότητα απλώς υπερασπίζονται την κυψέλη τους» λέει ο Rivera-Marchand. Επιπλέον, διαπίστωσε ότι οι αφρικανικές μέλισσες στο Πουέρτο Ρίκο, όπου εντοπίστηκαν για πρώτη φορά το 1994, δείχνουν πλέον σημαντικά μειωμένη αμυντική συμπεριφορά.

Εν πάση περιπτώσει, τα τελευταία 20 χρόνια, φαίνεται ότι έχουν χάσει αυτήν την έντονη αμυντική διάθεση. «Οι μελισσοκόμοι του Πουέρτο Ρίκο χρησιμοποιούν ντόπιες αφρικανικές μέλισσες για την παραγωγή μελιού και δεν αναφέρουν προβλήματα επιθετικότητας» λέει ο Rivera-Marchand.

Αν λοιπόν δεν προκαλέσετε και δεν ενοχλήσετε τη φωλιά τους δεν θα έχετε πρόβλημα.

πηγή: BBC

Πρώτη πτήση για τηλεχειριζόμενη λιβελούλα- cyborg στις ΗΠΑ

Την πρώτη της πτήση πραγματοποίησε τηλεχειριζόμενη λιβελούλα- cyborg, στο πλαίσιο προγράμματος ερευνητών του Charles Stark Draper Laboratory και τουHoward Hughes Medical Institute (HHMI) στις ΗΠΑ.

Έρευνες πάνω σε έντομα- cyborg (με ενσωματωμένα πάνω τους τεχνητά/ τεχνολογικά τμήματα) είναι σε εξέλιξη εδώ και καιρό, με κατσαρίδες, ακρίδες κ.α. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το συγκεκριμένο πρόγραμμα, ονόματι DragonflEye, που είχε ανακοινωθεί τον Ιανουάριο- όπως περιγράφεται από το Draper, ένα drone που χρησιμοποιεί ζωντανές λιβελούλες για να πετά. Η λιβελούλα φορά ένα μικρό «σακίδιο» με ηλεκτρονικά τμήματα, αισθητήρες και μια ηλιακή κυψέλη. Μια πηγή φωτός φορτίζει την κυψέλη, που τροφοδοτεί με ενέργεια το «σακίδιο».

Το έντομο κατευθύνεται μέσω παλμών φωτός που διοχετεύονται σε συγκεκριμένους νευρώνες στον εγκέφαλό του- δίνοντας τη δυνατότητα ελέγχου του σε άνθρωπο πιλότο, όπως θα έκανε με ένα drone. Απώτερος στόχος, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι η χρήση τέτοιων μικροσκοπικών cyborgs για γονιμοποίηση φυτών, παράδοση μικρών φορτίων ή αποστολές αναγνώρισης σε επικίνδυνες ζώνες. Επίσης, δεν αποκλείεται η χρήση της συγκεκριμένης τεχνολογίας στον τομέα της ιατρικής, για πιο ακριβείς διαγνώσεις, πιο ακριβείς και λεπτεπίλεπτες επεμβάσεις κ.α.

Όπως εκτιμούν οι ερευνητές, το DragonflEye ανοίγει τον δρόμο για αντίστοιχα εγχειρήματα σε κάποια από τα πιο ευέλικτα και ικανά από πτητικές άποψης έντομα της φύσης- όπως οι μέλισσες, ο πληθυσμός των οποίων έχει μειωθεί δραματικά μέσα στα τελευταία 25 χρόνια, με συνέπειες στη γονιμοποίηση των φυτών. Τέτοιου είδους συστήματα θα μπορούσαν να μειώσουν τους ρυθμούς απωλειών, κατευθύνοντας τις μέλισσες έτσι ώστε να αποφεύγουν τους κινδύνους, καθώς και επιτρέποντας την παρακολούθηση των τάσεων μετανάστευσης τους και της υγείας τους.

πηγή: Ναυτεμπορική