Η δημοκρατία της κυψέλης

Όταν οι μέλισσες βρίσκονται σε διαδικασία σμηνουργίας, ετοιμάζονται δηλαδή να εγκαταλείψουν την κυψέλη μαζί με την παλαιά βασίλισσα, οδεύοντας προς τη δημιουργία μιας καινούργιας αποικίας, επιλέγουν την οριστική θέση εγκατάστασης με μια δημοκρατική διαδικασία που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Στο νέο του βιβλίο «Honeybee Democracy» ο καθηγητής νευροβιολογίας και συμπεριφοράς, Thomas Seeley, περιγράφει την περίπλοκη διαδικασία λήψης αποφάσεων που χρησιμοποιούν οι μέλισσες (Apis mellifera) όταν παίρνουν το τεράστιο ρίσκο να εγκαταλείψουν την κυψέλη τους.

Το φαινόμενο της σμηνουργίας προκαλείται από συνδυασμό ερεθισμάτων. Ένας απ’ τους σημαντικότερους παράγοντες είναι ο υπερπληθυσμός την περίοδο της άνοιξης. Τότε περίπου το 60% των εργατριών μαζί με την παλαιά βασίλισσα εγκαταλείπει την κυψέλη, αφήνοντας πίσω βασιλικά κελιά απ’ όπου θα εκκολαφθεί μια νέα, διαιρώντας ουσιαστικά το σμήνος.

Το σμήνος που εγκαταλείπει την κυψέλη εγκαθίσταται προσωρινά συνήθως σε κάποιο κλαδί δέντρου κοντά στην αρχική του κυψέλη. Οι εργάτριες συγκεντρώνονται σε σφαιρική διάταξη καλύπτοντας τη βασίλισσα τους ώστε να την προστατέψουν. Είναι μια πολύ κρίσιμη περίοδος καθώς αν η βασίλισσα για κάποιο λόγο χαθεί, το σμήνος είναι καταδικασμένο σε αφανισμό.

Τις επόμενες ημέρες, αρκετές εκατοντάδες ανιχνεύτριες αναζητούν από 10 έως 20 υποψήφιες τοποθεσίες σε κουφάλες δέντρων, κοιλότητες βράχων ή άλλα μέρη που μπορούν να προσφέρουν προστασία απ’ τις καιρικές συνθήκες. Το σμήνος ενημερώνεται για κάθε μια απ’ αυτές τις τοποθεσίες μέσω ενός χορού που εκτελούν οι ανιχνεύτριες επιστρέφοντας.

Σύμφωνα με τον Seeley, η διάρκεια εκτέλεσης του χορού υποδηλώνει πόσο καλή είναι η τοποθεσία. Οι μέλισσες διαθέτουν την έμφυτη ικανότητα να μπορούν να κρίνουν πόσο καλές είναι οι υποψήφιες περιοχές εγκατάστασης. Έπειτα άλλες ανιχνεύτριες επιθεωρούν τις περιοχές αυτές και επιστρέφοντας εκτελούν και αυτές τον χορό. 

Όταν ο αριθμός των μελισσών που επισκέπτονται μια υποψήφια περιοχή ξεπεράσει ένα κρίσιμο στάδιο, τότε αυτή η περιοχή επιλέγεται ως η οριστική θέση εγκατάστασης της νέας αποικίας. Αυτό που έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον είναι ότι σύμφωνα με τον Seeley, αυτή η διαδικασία λήψης αποφάσεων των μελισσών, θυμίζει τον τρόπο που λειτουργούν οι νευρώνες στους εγκέφαλους πρωτευόντων όταν κι αυτοί καλούνται να πάρουν σημαντικές αποφάσεις.

Και στα σμήνη, όπως και στον εγκέφαλο, καμία μεμονωμένη μέλισσα ή νευρώνας δεν έχει μια γενική εικόνα της κατάστασης, αλλά πολλά ανεξάρτητα άτομα παρέχουν διαφορετικές πληροφορίες τις οποίες τελικά το σύνολο επεξεργάζεται ώστε να αποφασίσει. Παρόμοια συμπεριφορά παρουσιάζουν και τα μυρμήγκια.

Όλα αυτά μας δείχνουν ότι το μελίσσι είναι ένας υπερ-οργανισμός ευφυέστερος απ’ ό,τι τα μέλη που τον απαρτίζουν μεμονωμένα. Οι άνθρωποι έχουν να διδαχτούν πολλά απ’ τον τρόπο με τον οποίο οι μέλισσες λαμβάνουν τις αποφάσεις. Αρκεί να έχουν κι αυτοί κοινά συμφέροντα, όπως ένα σμήνος μελισσών.

πηγή: sciencedaily.com (προσαρμογή: Στράτος Σαραντουλάκης)

Γιατί οι εργάτριες σκοτώνουν τις βασίλισσες;

Γιατί οι μέλισσες προτιμούν ορισμένες βασίλισσες έναντι των άλλων; Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύεται στο Springer, δείχνει ότι κάποιες εργάτριες δολοφονούν τις βασίλισσες τους, εάν αυτές δεν γεννούν τον σωστό τύπο αρσενικών απογόνων.

Άκεντρες μέλισσες φρουρούν την είσοδο της φωλιάς τους. (Graham Wise/Flickr)

Ως άνθρωποι διαφέρουμε από τις μέλισσες καθώς είμαστε διπλοειδείς οργανισμοί. Αυτό σημαίνει ότι κάθε ένας από εμάς περιέχει δύο αντίγραφα του κάθε χρωμοσώματος (ένα από κάθε γονέα). Οι μέλισσες, ωστόσο, λειτουργούν λίγο διαφορετικά. Οι θηλυκές μέλισσες είναι διπλοειδείς (όπως και εμείς) προέρχονται δηλαδή από γονιμοποιημένα αυγά. Μια βασίλισσα πρέπει να ζευγαρώσει για να γεννήσει θηλυκές μέλισσες. Αλλά οι αρσενικές μέλισσες, γνωστές ως κηφήνες, είναι συνήθως απλοειδείς οργανισμοί, που δημιουργούνται από μη γονιμοποιημένα αυγά και μια βασίλισσα μπορεί να τα παραγάγει χωρίς ποτέ να ζευγαρώσει.

Η βασίλισσα γονιμοποιείται μια φορά, αποθηκεύει το σπέρμα και γεννάει για όλη την υπόλοιπη ζωή της. Έπειτα μπορεί να επιλέξει η ίδια τι είδους αυγό θα αφήσει σε κάθε κελί. Αν αυτό είναι γονιμοποιημένο, θα δημιουργηθεί μια θηλυκή εργάτρια, ενώ αν είναι αγονιμοποίητο θα δημιουργηθεί κηφήνας. Περιστασιακά, όμως, εμφανίζεται ένα σπανιότερο είδος αρσενικού πάνω στο οποίο η βασίλισσα δεν έχει κανέναν έλεγχο. Αυτά τα αρσενικά είναι διπλοειδή και συνήθως στείρα. Δημιουργούνται όταν ένας διπλοειδής οργανισμός (ουσιαστικά μια εργάτρια) “ξεγελιέται” και γίνεται αρσενικός. Αυτού του είδους οι κηφήνες είναι καταστροφικοί για την επιβίωση της αποικίας, επειδή καταναλώνουν πόρους, δεν μπορούν να συμβάλλουν στην αναπαραγωγή και όπως όλα τα αρσενικά υμενόπτερα (μέλισσες, μυρμήγκια και σφήκες) αρνούνται να εργαστούν.

Ο διάσπαρτος γόνος είναι συχνά σημάδι μεγάλης παρουσίας διπλοειδών κηφήνων.

Όταν καθορίζεται το φύλο το αναπτυσσόμενο σώμα των μελισσών εξετάζει μόνο ένα γονίδιο που ονομάζεται Complementary Sex Determination (CSD). Εάν αυτό το γονίδιο έχει δύο διαφορετικά αλληλόμορφα, προέρχεται δηλαδή από γονιμοποιημένο ωάριο, η μέλισσα γίνεται θηλυκή και εάν έχει μόνο ένα αλληλόμορφο, προέρχεται δηλαδή από ένα μη γονιμοποιημένο ωάριο, η μέλισσα γίνεται αρσενική. Κανονικά αυτό το σύστημα καθορισμού φύλου λειτουργεί καλά. Όμως εάν τυχαία η βασίλισσα ζευγαρώσει με ένα αρσενικό που φέρει ένα CSD αλληλόμορφο ίδιο με το δικό της, όπως για παράδειγμα σε περιπτώσεις αιμομιξίας, τότε οι μισοί διπλοειδείς απόγονοί της θα έχουν μόνο ένα είδος αλληλόμορφου CSD και θα γίνουν αρσενικοί αντί για θηλυκοί, μειώνοντας κατά το ήμισυ το εργατικό δυναμικό της νέας γενιάς.

Οι ερευνητές εξέτασαν το είδος Scaptotrigona depilis, ένα είδος άκεντρης μέλισσας που ζει στην Βραζιλία. Αφού δημιούργησαν δύο ομάδες αποικιών, με νέες και υγιείς βασίλισσες, τοποθέτησαν στη μία ομάδα, γόνο στείρων κηφήνων. Παρακολουθώντας την δραστηριότητά τους, παρατήρησαν ότι στις αποικίες που εισήχθησαν οι γόνοι με τα στείρα αρσενικά, οι βασίλισσες πέθαναν “μυστηριωδώς” περίπου 10 ημέρες μετά την εμφάνιση αυτών των αρσενικών. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλες οι βασίλισσες είχαν ελεγχθεί ενδελεχώς από τους ερευνητές και ότι δολοφονήθηκαν παρά το γεγονός ότι ο γόνος δεν ήταν δικός τους.

Πως όμως οι εργάτριες ανιχνεύουν τα στείρα αρσενικά; Οι ερευνητές έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα φυσιολογικά απλοειδή αρσενικά μυρίζουν διαφορετικά από τα στείρα διπλοειδή αρσενικά. Η μυρωδιά τους αρχίζει να διαφέρει μετά την 10η μέρα, ακριβώς τη στιγμή που οι βασίλισσες ξεκίνησαν “μυστηριωδώς” να πεθαίνουν. Μπορούν να τα βρουν νωρίτερα; Οι γνωστές μας μελιτοφόρες μέλισσες, Apis mellifera, είναι σε θέση να εντοπίζουν εύκολα αυγά και προνύμφες που είναι διπλοειδή αρσενικά και να τα σκοτώνουν. Όμως στις άκεντρες μέλισσες οι προνύμφες σφραγίζονται νωρίτερα και οι εργάτριες δεν έχουν καμία επαφή μαζί τους, μέχρι οι κηφήνες να εκκολαφτούν.

Το Αμερικανικό κόκκινο μυρμήγκι (Solenopsis invicta).

Αυτό το είδος συμπεριφοράς δε συναντάται μόνο στις μέλισσες. Τα μυρμήγκια και οι σφήκες επίσης δολοφονούν τις βασίλισσες τους. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Αμερικανικό κόκκινο μυρμήγκι στις αποικίες του οποίου δημιουργούνται “συμμορίες”. Κάθε “συμμορία” έχει την δικιά της οσμή που παράγεται από το συνδυασμό αλληλόμορφων ενός συγκεκριμένου γονιδίου, που επιτρέπει στα μυρμήγκια να εντοπίζουν ποιος είναι στη συμμορία τους και ποιος όχι. Οι εργάτριες θα σκοτώσουν βασίλισσες που έχουν διαφορετική οσμή. Στις κοινές σφήκες αλλά και μέλισσες οι εργάτριες συνήθως σκοτώνουν τις βασίλισσες τους όταν γεράσουν καθώς μειώνεται η ωοτοκία τους και εκπέμπουν λιγότερες φερομόνες.

Στράτος Σαραντουλάκης
Ορεινό Μέλι

Νησί Καγκουρό, το τελευταίο καταφύγιο της Ιταλικής Μέλισσας

Το νησί Καγκουρό είναι το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Αυστραλίας. Κατοικήθηκε από Αβορίγινες πριν από τουλάχιστον 11.000 χρόνια, όμως αυτοί εξαφανίστηκαν από εκεί γύρω στο 200 π.Χ. Από τότε και μέχρι το 1802 που το ανακάλυψε και πάλι ο Άγγλος εξερευνητής Μάθιου Φλίντερς, το μέρος παρέμεινε παρθένο.

Ο Peter Davis επιθεωρεί τις κυψέλες του, οι οποίες βρίσκονται διάσπαρτες σε όλο το νησί Καγκουρό.

Σήμερα έχει περίπου 4000 κατοίκους, οι οποίοι ασχολούνται κατά κύριο λόγο με την αγροτική παραγωγή (κρασί, μαλλί, μέλι). Για τη μελισσοκομία το νησί Καγκουρό είναι σημαντικό και για έναν άλλο λόγο. Το 1884 εισήχθη στο νησί από το Μπρίσμπεϊν η Ιταλική μέλισσα Apis mellifera ligustica και σήμερα θεωρείται το τελευταίο μέρος στον κόσμο όπου παραμένει ακόμα “καθαρή” αυτή η φυλή μελισσών.

Η Ιταλική μέλισσα Apis mellifera ligustica ενώ μεταφέρει γύρη.

Η Ιταλική μέλισσα (Λιγκούστικα) θεωρείται ότι προέρχεται από το ηπειρωτικό τμήμα της Ιταλίας, νότια των Άλπεων και βόρεια της Σικελίας. Είναι η πιο διαδεδομένη παγκοσμίως μέλισσα, καθώς μπορεί να προσαρμοστεί στα περισσότερα κλίματα. Ένα χαρακτηριστικό της είναι ότι δεν σχηματίζει σφιχτή μελισσόσφαιρα τον χειμώνα, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την κατανάλωση περισσότερης τροφής, λόγω της απώλειας θερμότητας.

Είναι πιο ευάλωτη από τις βορειοευρωπαϊκές μέλισσες στη νοζεμίαση, ενώ επίσης δε μπορεί να συγκρατήσει τα κόπρανα στο έντερο της για μεγάλες περιόδους, με αποτέλεσμα να χρειάζεται πιο συχνές πτήσεις καθαρισμού. Είναι όμως μια πολύ ήρεμη και συνεργάσιμη μέλισσα, που δεν έχει έντονες τάσεις για σμηνουργία. και θεωρείται πολύ καλή στο χτίσιμο των κηρηθρών. Αυτό όμως που την έκανε να διαδοθεί τόσο μεταξύ των ανθρώπων, είναι ότι έχει εξαιρετικές ικανότητες στη συλλογή μελιού, δείχνοντας όμως μια προτίμηση στη συλλογή νέκταρος αντί μελιτωμάτων.

Ο Peter Davis μεγάλωσε στο αγρόκτημα της οικογένειάς του στο νησί του Καγκουρό και γρήγορα αντιλήφθηκε την σπουδαιότητα της μέλισσας Λιγκούστικα. Από το 1950, έχει αφιερώσει την επαγγελματική του ζωή στην προστασία αυτής της μέλισσας. Με δεδομένο ότι οι μέλισσες δεν πετούν πάνω απ’ την θάλασσα και με το νησί Καγκουρό ακόμα ανέγγιχτο απ’ την βαρρόα, οι μέλισσες αυτές απολαμβάνουν ένα προνόμιο να βοσκάνε σε έναν παράδεισο.

Στο νησί Καγκουρό υπάρχουν ευκάλυπτοι του είδους mallee, που δεν υπάρχουν αλλού στον κόσμο.

«Τα τελευταία 12 χρόνια υπήρξε τεράστια ευαισθητοποίηση των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, που κάνουν ό, τι μπορούν για να προστατεύσουν τις μέλισσες. Αλλά νομίζω ότι μπορούμε να κάνουμε πολύ περισσότερα» λέει ο Peter, ο οποίος στα 71 του πια, διευθύνει την Island Beehive, μια μελισσοκομική επιχείρηση με περίπου 1000 κυψέλες. Ο ίδιος θεωρεί ότι το μέλι που παράγει είναι μοναδικό καθώς κάποια είδη ευκαλύπτων της περιοχής δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο.

Θα πρέπει ωστόσο να αναφερθεί ότι κάποιοι ερευνητές αμφιβάλουν για το κατά πόσο “καθαρή” είναι τελικά η Λιγκούστικα που βρίσκεται στο νησί Καγκουρό. Σύμφωνα με τον εντομολόγο Δρ Richard V Glatz την εποχή που εισήχθη η Λιγκούστικα, στο νησί υπήρχαν ήδη ντόπιοι πληθυσμοί μελισσών με τους οποίους διασταυρώθηκε και παρά το γεγονός ότι σήμερα παρουσιάζει περιορισμένη γενετική ποικιλομορφία, η οποία οφείλεται στην καραντίνα στην οποία έθεσαν το νησί οι αυστραλιανές αρχές, απαγορεύοντας τις εισαγωγές μελισσών, πρόκειται στην πραγματικότητα για υβρίδιο.

πηγές: Wikipedia, South Australia News, Curious case of the Kangaroo Island honeybee Apis mellifera Linnaeus

Οι κάτοικοι του Μάντσεστερ κάνουν μαζικά το ίδιο τατουάζ. Μια μέλισσα!

Και ξαφνικά, εν μέσω της θλίψης, της απώλειας και του πένθους οι κάτοικοι του Μάντσεστερ σπεύδουν κατά εκατοντάδες για να κάνουν ένα τατουάζ που απεικονίζει μια μέλισσα-εργάτη. Μόνο που η επιλογή τους  αυτή έχει έναν ισχυρό συμβολισμό αλλά και μια πρακτική «συνέπεια», πολύτιμη για τις δύσκολες μέρες που διανύουν η κάτοικοι της πόλης και κυρίως οι 22 οικογένειες που έχασαν τους αγαπημένους τους αλλά και αυτοί που δοκιμάζονται νοσηλευόμενοι.

Η πρωτοβουλία για τα τατουάζ ήρθε από το Alchemy Tattoο Studio στο Μάντσεστερ που «προσφέρει» το συγκεκριμένο τατουάζ για 50 λίρες και το ποσό που θα συγκεντρωθεί θα διατεθεί εξολοκλήρου στις οικογένειες των θυμάτων της βομβιστικής επίθεσης στο Manchester Arena. Το Alchemy θα κάνει μόνο αυτό το τατουάζ αφού η μέλισσα-εργάτης είναι το σύμβολο του Manchester που «θυμίζει» την ιστορία της πόλης όπου κυρίως την περίοδο της Βιομηχανικής Επανάστασης οι κάτοικοί εργάζονταν υπό πολύ σκληρές συνθήκες.

Έτσι όχι μόνο συγκεντρώνονται χρήματα για έναν καλό σκοπό αλλά εκατοντάδες ή και χιλιάδες πολίτες του Μάντσεστερ τιμούν με αυτό τον τρόπο την ιδιαίτερη πατρίδα τους ενώ θα φέρουν πλέον στο σώμα τους μια «ανεξίτηλη» υπενθύμιση των γεγονότων της 22ας Μαϊου αλλά και της γενναίας αντίδρασης των κατοίκων. Μέχρι τώρα έχουν συγκεντρωθεί 4.500 λίρες και ο αριθμός αναμένεται να αυξηθεί κατά πολύ αφού πολίτες έκαναν ουρές έξω από το στούντιο που έχει υπερβεί τις δυνατότητες του να τους εξυπηρετήσει.

Έτσι, tattoο artistists αποφάσισαν να δώσουν ραντεβού στο Μanchester Arena αυτό το Σαββατοκύριακο για να εξυπηρετήσουν όσους θέλουν μια…μέλισσα στο χέρι τους και τα χρήματα θα διατεθούν φυσικά για τον ίδιο σκοπό. Ανάλογη πρωτοβουλία έχουν αναλάβει και άλλα tattoo studio ανά τη χώρα όπως στο Γιορκ, το Μπράιτον ή ακόμη και στο Μπέλφαστ της Ιρλανδίας.

πηγή: huffingtonpost.gr

 

Οι μέλισσες εθίζονται στα φυτοφάρμακα όπως οι άνθρωποι στα τσιγάρα

Νέα έρευνα Βρετανών και Ιρλανδών επιστημόνων αποκαλύπτει πως οι μέλισσες μπορούν να εθιστούν στα φυτοφάρμακα με τον ίδιο τρόπο που οι άνθρωποι εθίζονται στα τσιγάρα. Οι μέλισσες φαίνεται να προτιμούν νέκταρ ποτισμένο με νεονικοτινοειδείς χημικές ουσίες, ένα είδος φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται συνήθως για την προστασία των καλλιεργειών από τα έντομα.

melisses

Οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Νιουκάστλ και του Κολλεγίου Τρίνιτι του Δουβλίνου πραγματοποίησαν μία σειρά πειραμάτων που αποκάλυψαν πως οι μέλισσες δεν μπορούσαν να γευτούν τα φυτοφάρμακα, αλλά επέστρεφαν και προτιμούσαν δείγματα νέκταρ ποτισμένα με φυτοφάρμακο, παρά ακατέργαστα δείγματα. Οι ερευνητές πιστεύουν πως οι μέλισσες δεν καταλαβαίνουν κάποια διαφορά στη γεύση, αλλά αντιδρούν σε μία αίσθηση ευφορίας καθώς τα χημικά ενεργοποιούν τις κατάλληλες περιοχές στον εγκέφαλό τους.

Συγκεκριμένα οι μέλισσες επέστρεφαν για το ίδιο νέκταρ ξανά και ξανά, μία συμπεριφορά που οι επιστήμονες παρομοίασαν με καπνιστές που ανάβουν συνεχόμενα τσιγάρα. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύονται την περίοδο που η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει το ενδεχόμενο μόνιμης απαγόρευσης της χρήσης νεονικοτινοειδών ως φυτοφάρμακα. Τρεις τύποι νεονικοτινοειδών βρίσκονται ήδη υπό προσωρινή απαγόρευση.

Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει πως αυτές οι ουσίες επηρεάζουν τον προσανατολισμό των μελισσών και την ικανότητά τους να βρίσκουν τροφή. Οι αγρότες υποστηρίζουν ότι χωρίς τα φυτοφάρμακα θα σημειωθεί μία τεράστια πτώση των αποδόσεων των καλλιεργειών όπως η ελαιοκράμβη, επειδή δε θα είναι σε θέση να προστατευτούν από παράσιτα όπως διάφοροι τύποι ψύλλων.

πηγή: Ναυτεμπορική

Αναπαράγονται μέλισσες χωρίς κηφήνες;

Ένας απομονωμένος πληθυσμός μελισσών, οι μέλισσες του Ακρωτηρίου, που ζούνε στην Νότια Αφρική, έχουν αναπτύξει μια στρατηγική να αναπαράγονται χωρίς αρσενικά (κηφήνες). Μια ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα έχει καταγράψει την πλήρη αλληλουχία των γονιδιωμάτων  ενός δείγματος των μελισσών του Ακρωτηρίου και την έχει συγκρίνει με άλλους πληθυσμούς μελισσών προσπαθώντας να ανακαλύψει τον γενετικό μηχανισμό που κρύβεται πίσω από την ασεξουαλική αναπαραγωγή τους.

cape_susage_big

Τα περισσότερα ζώα αναπαράγονται σεξουαλικώς που σημαίνει ότι απαιτούνται τα αρσενικά και τα θηλυκά για  την επιβίωση του είδους. Φυσικά και οι μέλισσες δεν εξαιρούνται από αυτό τον κανόνα. Η θηλυκή βασίλισσα παράγει νέους απογόνους γεννώντας γονιμοποιημένα αυγά από το σπέρμα των αρσενικών κηφήνων. Εν τούτοις ένας απομονωμένος  πληθυσμός μελισσών που ζει στο νοτιότερο Ακρωτήρι της Αφρικής έχει αναπτύξει μια στρατηγική να αναπαράγονται χωρίς αρσενικά.

Στις μέλισσες του Ακρωτηρίου, οι θηλυκές εργάτριες έχουν την ικανότητα να αναπαράγονται ασεξουαλικά: γεννούν αυγά τα οποία κατ΄ουσίαν γονιμοποιούνται από το δικό τους DNA. Αυτές οι μέλισσες είναι ικανές να εισβάλουν στις φωλιές άλλων μελισσιών και να συνεχίσουν να αναπαράγονται με αυτό τον τρόπο αποκτώντας τελικά τον έλεγχο της φωλιάς μια συμπεριφορά που ονομάζεται κοινωνικός παρασιτισμός.
Η εξήγηση αυτής της μοναδικής συμπεριφοράς είναι άγνωστη, εντούτοις μια ερευνητική ομάδα του πανεπιστημίου της Ουψάλα έφτασε κοντά να ανακαλύψει τους γενετικούς μηχανισμούς πίσω από αυτήν. Η ομάδα κατέγραψε  την αλληλουχία των γονιδιωμάτων της συγκεκριμένης ομάδας και την σύγκρινε με το γονιδίωμα άλλων ομάδων που αναπαράγονται φυσιολογικά. Ανακάλυψαν εκπληκτικές διαφορές σε αρκετά γονίδια που μπορούν να εξηγήσουν την αφύσικη αναπαραγωγή των αυγών και τον κοινωνικό παρασιτισμό.
Η απάντηση στο ερώτημα γιατί αυτή η ομάδα μελισσών στην Νότια Αφρική έχει αναπτύξει αυτό τον τρόπο αναπαραγωγής ασεξουαλικά αποτελεί μυστήριο. Καταλαβαίνοντας όμως τα γονίδια που εμπλέκονται ερχόμαστε κοντά στο να καταλάβουμε πως γίνεται. Αυτή η μελέτη θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε πως τα γονίδια ελέγχουν τις βιολογικές διαδικασίες όπως η διαίρεση του κυττάρου και η συμπεριφορά. Η αντίληψη του πως κάποιοι πληθυσμοί αναπαράγονται ασεξουαλικά θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε το επαναστατικό πλεονέκτημα του σεξ” λέει ο Matthew Webster ερευνητής του πανεπιστημίου της Ουψάλα.

Η κλιματική αλλαγή αποσυντονίζει τις μέλισσες

Η αύξηση των μέσων θερμοκρασιών την άνοιξη προκαλεί τις μέλισσες να εκκολάπτουν αυγά νωρίτερα, θέτοντας τις εκτός συγχρονισμού με τα άνθη που γονιμοποιούν, σύμφωνα με νέα μελέτη που δείχνει ότι η αλλαγή του κλίματος επηρεάζει τις σχέσεις μεταξύ ειδών που έχουν εξελιχθεί μαζί κατά τη διάρκεια εκατομμυρίων ετών.

bee-on-heleniumphoto by: absentgardener.com

Η επικονίαση από τα έντομα είναι εξαιρετικά σημαντική για πολλά φυτά. Για παράδειγμα τα έντομα είναι υπεύθυνα για την επικονίαση περίπου 80 με 85 τοις εκατό των καλλιεργειών, αναλογώντας περίπου στο ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων.

Η επιτυχής γονιμοποίηση εξαρτάται από έντομα που είναι ενεργά την ίδια στιγμή με τα ανθοφόρα φυτά, και για αυτό το λόγο πολλά φυτά έχουν εξελιχθεί ειδικά ώστε να προσελκύουν συγκεκριμένα έντομα.

Για παράδειγμα τα λουλούδια του είδους ορχιδέας sphegodes Ophrys μοιάζουν και μυρίζουν παρόμοια με το θηλυκό του κύριου επικονιαστή του, της μέλισσας nigroaenea Andrena. Αυτό ξεγελάει τις αρσενικές μέλισσες, οι οποίες προσπαθούν να ζευγαρώσουν με τα άνθη και μέσω αυτής της διαδικασίας μεταφέρουν τη γύρη της ορχιδέας πετώντας από λουλούδι σε λουλούδι.

Early-Spider-Orchid-Ophry-010Ορχιδέα sphegodes Ophrys. Photograph: Friedhelm Adam/Getty Images

Ωστόσο η κλιματική αλλαγή έχει αρχίσει να επηρεάζει αυτή τη σχέση μεταξύ φυτού και μέλισσας. Η μέλισσα nigroaenea Andrena φωλιάζει στο έδαφος και σε αντίθεση με τις κοινές μέλισσες δε ζει σε αποικίες, ενώ τα αυγά της εκκολάπτονται αρκετά νωρίς την άνοιξη.

andrena-nigroaenea_1sfΜέλισσα nigroaenea Andrena

Οι Βρετανοί ερευνητές συνέκριναν τις ημερομηνίες δραστηριότητας των μελισσών με τις ημερομηνίες ακμής των ανθών της ορχιδέας, χρησιμοποιώντας μετρήσεις πεδίου από το 1975 ως το 2009, και δεδομένα από μουσεία για τα έτη 1893-2007. Στη συνέχεια αντιπαράθεσαν τα δεδομένα με τις μετρήσεις θερμοκρασίας για την ίδια περίοδο. Η ανάλυσή τους έδειξε πώς οι πιο θερμές ανοιξιάτικες θερμοκρασίες επηρεάζουν περισσότερο τις μέλισσες από ότι τις ορχιδέες, οδηγώντας τα αυγά να εκκολάπτονται αρκετά νωρίτερα.

Συγκεκριμένα για κάθε βαθμό Κελσίου παραπάνω, οι αρσενικές μέλισσες εκκολάπτονται εννέα μέρες νωρίτερα και οι θηλυκές δεκαέξι, ενώ αντίθετα οι ορχιδέες ανθίζουν μόνο έξι ημέρες νωρίτερα. Επιπλέον, η αυξημένη θερμοκρασία οδηγεί τις θηλυκές μέλισσες να επωάζονται σε παρόμοιο ρυθμό με τις αρσενικές, αντί αργότερα όπως είναι το κανονικό, με αποτέλεσμα να υπάρχουν περισσότερες διαθέσιμες για ζευγάρωμα, μειώνοντας περαιτέρω τις πιθανότητες επικονίασης των φυτών.

πηγή: Ναυτεμπορική

Μυρμήγκια και μέλισσες, τα μόνα όντα που λειτουργούν πραγματικά ομαδικά

Οι μέλισσες και τα μυρμήγκια είναι πραγματικά ομαδικοί παίκτες, σε αντίθεση με άλλα όντα τα οποία αναζητούν την ασφάλεια σε ομάδες για εγωιστικούς λόγους, σύμφωνα με τους επιστήμονες. Ερευνητές από τα πανεπιστήμια του Εδιμβούργου και της Οξφόρδης χρησιμοποίησαν μαθηματικά μοντέλα προκειμένου να μελετήσουν τη «συμπεριφορά των σμηνών/ κοπαδιών».

ants

Έτσι βρήκαν ότι ο βίσονας ή ένα ψάρι θέλουν να μπαίνουν στο κέντρο μεγάλων ομάδων προκειμένου να προστατεύονται καλύτερα από αρπακτικά. Όμως οι μέλισσες και τα μυρμήγκια εργάζονται μαζί ενωμένα και είναι έτοιμα να πεθάνουν για το καλό της αποικίας τους. Σε κάποιες ομάδες ζώων με μεγάλη συνεργασία- γνωστές ως υπεροργανισμοί – τα μέλη έχουν στενή σχέση και εργάζονται μαζί προκειμένου να εξασφαλίσουν τη μεταβίβαση του κοινού γενετικού τους υλικού, είναι το συμπέρασμα των ερευνητών, που δημοσιεύθηκε στην Επιθεώρηση Εξελικτικής Βιολογίας.

bees

Όπως παρατηρεί ο δρ Άντι Γκάρντνερ, από το πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου: «Σ΄ ένα μελίσσι, οι εργάτριες είναι χαρούμενες που βοηθούν την κοινότητά τους, ακόμα και όταν πεθαίνουν, επειδή γνωρίζουν ότι τα γονίδιά τους θα μεταφερθούν μέσω της βασίλισσας. Οι μέλισσες λειτουργούν σαν υπεροργανισμοί, δηλαδή σαν ένα. Ένας σκοπός ο οποίος είναι κοινός για όλους, δεν υπάρχουν εσωτερικές συγκρούσεις που βασίζονται σε εγωιστικούς λόγους ή τουλάχιστον αυτοί δεν φαίνονται να επηρεάζουν το σύνολο. Ο σκοπός αυτός για τις μέλισσες είναι η συνέχεια της αποικίας και γι αυτόν φτάνουν ως το θάνατο.

πηγές από: Τα Νέα

 

 

Μέλι: τι πρέπει να γνωρίζουμε προτού το αγοράσουμε

Το αγνό ανεπεξέργαστο μέλι διαφέρει σε πολύ μεγάλο βαθμό από το φιλτραρισμένο μέλι που πωλείται στα σούπερ μάρκετ. Πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε το καλό μέλι; Στις περισσότερες περιπτώσεις έχει υποστεί τέτοια επεξεργασία που τα θρεπτικά συστατικά που κάνουν το μέλι «υπερτροφή» έχουν χαθεί.

honey1

Αυτά είναι μερικά χρήσιμα στοιχεία που πρέπει να γνωρίζετε προτού αγοράσετε μέλι.

1. Το αγνό μέλι περιέχει γύρη από τις μέλισσες, η οποία θεωρείται μια από τις πιο θρεπτικές φυσικές τροφές. Η γύρη περιέχει υψηλές ποσότητες πρωτεΐνης και χρησιμοποιείται στην κινέζικη ιατρική ως παράγοντας εξισορρόπησης της διατροφής που προσφέρει υγεία, μακροζωία, ζωντάνια και ενέργεια. Επίσης, έχει αποδειχθεί η αξία της στον έλεγχο βάρους, έχει αντιγηραντικές ιδιότητες και καταπολεμά τις αλλεργίες.

2. Όταν το μέλι έχει υποστεί φιλτράρισμα ή παστερίωση, η γύρη αφαιρείται και μαζί οι ωφέλειες από την κατανάλωσή της. Οι μεγάλες μελιτοπαραγωγικές εταιρείες ξεκίνησαν να φιλτράρουν το μέλι για να καθυστερήσουν την κρυστάλλωση, αλλά στερούσαν το προϊόν από όλα τα θρεπτικά του συστατικά.

3. Πολλές εταιρείες στο εξωτερικό προσθέτουν στο μέλι σιρόπι καλαμποκιού με υψηλή περιεκτικότητα σε φρουκτόζη (HFCS), το οποίο προέρχεται από γενετικά μεταλλαγμένο καλαμπόκι. Το HFCS συνδέεται με τον διαβήτη, την παχυσαρκία, την υπέρταση, ηπατικές παθήσεις και αρτηριακή στένωση.

4. Πολλά μέλια που πωλούνται στα σούπερ μάρκετ εισάγονται από την Κίνα και την Ινδία. Στις ΗΠΑ συχνές είναι οι περιπτώσεις τέτοιων προϊόντων που έχουν αποσυρθεί διότι περιέχουν απαγορευμένες, ακόμα και καρκινογόνες ουσίες. Στην Ευρώπη ανακατεύονται με ντόπια μέλια (χαρμάνια) και πωλούνται με τη διακριτική σήμανση στην ετικέτα “Παράγεται στην ΕΕ”.

5. Στις ΗΠΑ είναι πολύ δύσκολο για κάποιον να βρει μέλι οργανικής παραγωγής (βιολογικό). Δεδομένης της ευρείας χρήσης παρασιτοκτόνων στις καλλιέργειες είναι δύσκολο κανείς να εγγυηθεί ότι το μέλι που παράγουν οι μέλισσές του είναι «καθαρό». Σύμφωνα με το blog Ready Nutrition «μια κυψέλη θα πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο μιας έκτασης 40 στρεμμάτων με οργανικές καλλιέργειες ώστε το μέλι να είναι βιολογικό».

Στην Ελλάδα -όπου ομολογουμένως παράγεται ένα απ’ τα ποιοτικότερα μέλια στον κόσμο- τα πράγματα είναι πιο εύκολα, αλλά και πάλι θέλει ψάξιμο και ενημέρωση.

6. Το αγνό, μη επεξεργασμένο μέλι δεν χαλάει. Αν κρυσταλλώσει μπορούμε να το επαναφέρουμε στην πρότερη κατάσταση με μπεν-μαρί σε χαμηλή θερμοκρασία (45° C).

Αγοράζουμε λοιπόν ντόπιο ελληνικό μέλι, από μικρούς παραγωγούς και προσθέτουμε έναν πραγματικό θησαυρό στη διατροφή μας.

πηγή: econews

Η μείωση των μελισσών απειλεί τη γεωργία

Υπάρχει μαζικός αφανισμός των μελισσών κι αυτό αποτελεί τεράστιο κίνδυνο για τη βιοποικιλότητα αλλά και την αγροτική παραγωγή. Δεν πρόκειται για προειδοποιήσεις περιβαλλοντικών οργανώσεων ή ευαισθητοποιημένων μελισσουργών, αλλά για πρόσφατη εκτίμηση ενός πολύ σημαντικού οργάνου, που δημιούργησε ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών το 2012: της Διακυβερνητικής Πλατφόρμας Επιστήμης-Πολιτικής για τη Βιοποικιλότητα και τις Υπηρεσίες Οικοσυστημάτων (IPBES), στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι 124 κρατών, με αποστολή την παρακολούθηση της υγείας των οικοσυστημάτων για λογαριασμό του ΟΗΕ. Πρόκειται για το ανάλογο της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή.

bees3

Η πρόσφατη Εκθεση της IPBES, στην οποία κατέληξαν ομόφωνα οι συμμετέχοντες στη διάσκεψη στην Κουάλα Λουμπούρ της Μαλαισίας σημειώνει πως υπάρχει μεγάλη μείωση των μελισσών και των πεταλούδων, καθώς και άλλων ειδών που λειτουργούν ως επικονιαστές για τη γονιμοποίηση της αγροτικής παραγωγής, όπως τα πουλιά, οι νυχτερίδες, οι σφήκες, οι σκώροι και τα μυρμήγκια. Περίπου το 35% της παγκόσμιας γεωργίας εξαρτάται από τη μεταφορά γύρης από τους φυσικούς επικονιαστές, με τις μέλισσες να αποτελούν έναν από τους βασικότερους παράγοντες. Καθώς τα κράτη και οι κυβερνήσεις έχουν μάθει να υπολογίζουν μόνο με οικονομικούς όρους, η Εκθεση υπολογίζει ότι το ύψος της ζημιάς στον αγροτικό τομέα μπορεί να κινηθεί μεταξύ των 235-577 δισ. δολαρίων, ένα ποσό που αντιστοιχεί στο 5-8% της συνολικής αξίας της παγκόσμιας αγροτικής παραγωγής. Εκτιμάται ότι η ποσότητα και η ποιότητα των γεωργικών προϊόντων θα πέσουν, το ίδιο και οι αποδόσεις των αγροτών, ενώ θα ανέβουν οι τιμές για τους καταναλωτές.

«Από την επικονίαση εξαρτώνται πολλά είδη φρούτων, λαχανικών, σπόρων, καρυδιών και καλλιέργειες ελαιούχων φυτών. Πρόκειται για σημαντικό μέρος των θρεπτικών συστατικών, των απαραίτητων για τη διατροφή του ανθρώπου» σημειώνει η Εκθεση που διαμόρφωσαν 80 επιστήμονες από όλο τον κόσμο, που συμμετείχαν στις εργασίες της IPBES. Μερικές από τις πιο σημαντικές καλλιέργειες για τη διατροφή διεθνώς, όπως το ρύζι, το σιτάρι και άλλα δημητριακά, δεν βασίζονται σε επικονίαση μέσω ζώντων οργανισμών. «Στις ευπαθείς καλλιέργειες όμως συμπεριλαμβάνονται τα μήλα, το μάνγκο, η σοκολάτα και πολλά άλλα που συνήθως καταναλώνονται ως τρόφιμα. Σχεδόν όλα τα φρούτα και πολλά από τα λαχανικά σας εξαρτώνται από την επικονίαση» σημείωσε ο κ. Σίμον Ποτς, συμπρόεδρος της επιτροπής και αναπληρωτής διευθυντής του Κέντρου για την Αγρο-Περιβαλλοντική Ερευνα στο Πανεπιστήμιο Reading της Μ. Βρετανίας.

bee-numbers

Σύμφωνα με την Εκθεση, στην Ευρώπη το 9% των ειδών μελισσών και πεταλούδων απειλούνται με εξαφάνιση, ενώ οι πληθυσμοί μειώνονται κατά 37% στις μέλισσες και 31% στις πεταλούδες, στα είδη για τα οποία είναι διαθέσιμα επαρκή στοιχεία. Σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης, υπερβαίνει το 40% το ποσοστό των ειδών των μελισσών που απειλείται. Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για Λατινική Αμερική, Ασία και Αφρική, αν και η κατάσταση θεωρείται ανάλογη. Πιο επαρκή θεωρούνται τα δεδομένα για τους επικονιαστές που δεν είναι έντομα -νυχτερίδες, πουλιά-, με την Εκθεση να αναφέρει πως το 16% των ειδών αυτών παγκοσμίως απειλούνται με εξαφάνιση.

Οσον αφορά τις αιτίες που «θερίζουν» τους πληθυσμούς των μελισσών και των άλλων επικονιαστών, σύμφωνα με την Εκθεση της IPBES, αυτές είναι η κλιματική αλλαγή, οι ασθένειες, τα παρασιτοκτόνα, η ρύπανση, τα είδη – εισβολείς, οι γεωργικές πρακτικές που πλήττουν το περιβάλλον και η καταστροφή των βιοτόπων, συχνά λόγω έργων υποδομών.

Η έκθεση επισημαίνει ότι δεν έχει επιβεβαιωθεί η επίπτωση των νεονικοτινοειδών εντομοκτόνων, τα οποία ενοχοποιούνται από επιστημονικές έρευνες και περιβαλλοντικές οργανώσεις και βρίσκονται από το 2013 σε καθεστώς προσωρινής απαγόρευσης από την Ε.Ε., έως ότου συγκεντρωθούν περισσότερα δεδομένα. Η έκθεση ήταν ομόφωνη, με αποτέλεσμα να υιοθετούνται μόνο εκείνες οι θέσεις στις οποίες συμφωνεί το σύνολο των ερευνητών και επιστημόνων. Η IPBES πάντως, μέσω της Εκθεσης, συνιστά τη μείωση της χρήσης εντομοκτόνων, τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών και την υιοθέτηση πρακτικών φιλικών στην άγρια ζωή, όπως η δημιουργία ζωνών με αγριολούλουδα μέσα στους αγρούς.

Σύμφωνα με την Greenpeace, «η μεγαλύτερη απειλή για τις μέλισσες προέρχεται από τα χημικά φυτοφάρμακα υψηλής τοξικότητας που χρησιμοποιούνται στις βιομηχανικές καλλιέργειες. Αυτά τα πολύ επικίνδυνα φυτοφάρμακα, συμπεριλαμβανομένων των νεονικοτινοειδών, κυκλοφορούν σε όλα τα μέρη του φυτού. Οι μέλισσες τα προσλαμβάνουν από τη γύρη και το νέκταρ, κάτι που βλάπτει το νευρικό τους σύστημα και πολύ συχνά τις οδηγεί στον θάνατο». Οπως τονίζει η περιβαλλοντική οργάνωση, οι μονοκαλλιέργειες που εξαπλώνονται από τη βιομηχανική γεωργία πλήττουν τη βιοποικιλότητα και αποτελούν μεγάλο κίνδυνο γιατί οι μέλισσες για να επιβιώσουν θα πρέπει να τρέφονται από μία μεγάλη ποικιλία ανθοφόρων φυτών.

πηγή: Καθημερινή