Η Λεμονιά

Γενικά τα εσπεριδοειδή θεωρούνται ως τα ελκυστικότερα μελισσοκομικά φυτά. Οι μέλισσες τρελαίνονται να συλλέγουν το νέκταρ τους ενώ την περίοδο της ανθοφορίας τους η ανάπτυξη των μελισσιών είναι ραγδαία. Ίσως σε κανένα άλλο φυτό δεν συμβαίνει με αυτούς τους ρυθμούς. Μπορεί στην Ελλάδα να μην υπάρχουν μεγάλες εκτάσεις με λεμονιές, όπως για παράδειγμα με πορτοκαλεώνες η με μανταρινιές, όμως σχεδόν κάθε σπίτι και κτήμα στην επαρχία έχει τουλάχιστον μία λεμονιά για να καλύπτει τις ανάγκες του.

Η λεμονιά είναι και αυτή εξαιρετικά ελκυστική για τις μέλισσες. Μπορεί να φτάσει και τα 6 μέτρα αλλά συνήθως είναι γύρω στα 4. Πρόσφατα συναντάται και σε μίνι ποικιλίες σε γλάστρες και μπαλκόνια. Ανθίζει το Απρίλιο-Μάιο και τα μπουμπούκια της έχουν ένα χαρακτηριστικό λευκοϊώδες χρώμα που τα κάνει να ξεχωρίζουν απ’ των υπόλοιπων εσπεριδοειδών.

Συνάμα είναι και μεγαλύτερα. Έχουν πέντε λευκά πέταλα εσωτερικά και λευκοϊώδη εξωτερικά. Έχουν πολυάριθμους στήμονες με κιτρινωπούς ανθήρες. Η ανθοφορία της διαρκεί 2 με 3 εβδομάδες, υπάρχουν όμως και ποικιλίες πολύφορες που καρποφορούν και ανθίζουν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Δίνει γύρη χρώματος καφεπορτοκαλί.

Είναι εξαιρετικά ευαίσθητη στον παγετό και γι αυτό ενώ η τιμή του λεμονιού είναι πολύ υψηλή πολλοί διστάζουν να την καλλιεργήσουν. Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες χρειάζεται συχνό πότισμα, ενώ για να δώσει μέλι κατά την περίοδο της ανθοφορίας πρέπει να έχουν προηγηθεί βροχές ώστε να «ανεβάσει» χυμούς το δέντρο. Κατά την ανθοφορία οι ιδανικές συνθήκες είναι ζέστη και υψηλή υγρασία.

Τα άνθη της είναι σχετικά ευαίσθητα στη βροχή και έτσι αν βρέξει κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας για 3-4 μέρες, αυτά πέφτουν. Επίσης ο δυνατός άνεμος ξηραίνει το νέκταρ και οι μέλισσες δεν συλλέγουν. Το μέλι της λεμονιάς όπως και των εσπεριδοειδών είναι ανοιχτόχρωμο, πολύ αρωματικό και λεπτόρευστο. Θεωρείται εξαιρετικής ποιότητας, αν και στην Ελλάδα δεν το έχουμε σε μεγάλη υπόληψη.

Πως μπορείς να βοηθήσεις τις μέλισσες

Οι μέλισσες, αλλά και άλλα έντομα όπως οι πεταλούδες, είναι απαραίτητες για την παραγωγή της τροφής μας γιατί επικονιάζουν τα φυτά. Μία στις τρεις μπουκιές που τρώμε οφείλεται σ’ αυτές, καθώς από τα 100 είδη καλλιεργειών, τα οποία παράγουν το 90% της παγκόσμιας τροφής, 71 επικονιάζονται από τις μέλισσες. Η αλόγιστη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων, οι νέοι επενδεδυμένοι με νεονικοτινοειδή σπόροι, οι μονοκαλλιέργειες αλλά και άλλοι παράγοντες, έχουν δημιουργήσει ένα εχθρικό περιβάλλον για τις μέλισσες. Κι όμως υπάρχουν απλά πράγματα που μπορείς να κάνεις για να βοηθήσεις.

1

Καλλιέργησε μελισσοκομικά φυτά!
Τα φυτά που προσελκύουν επικονιαστές είναι πάρα πολλά και πολύ δημοφιλή, πια είναι αυτά όμως που θα προσελκύσουν τη μεγαλύτερη ποικιλία ωφέλιμων εντόμων;

Χρησιμοποίησε τοπικά ενδημικά φυτά! Όλες οι έρευνες δείχνουν ότι τα ντόπια φυτά είναι τουλάχιστον τέσσερις φορές πιο ελκυστικά από τα εξωτικά. Εκτός αυτού θα προσαρμοστούν και καλύτερα στο περιβάλλον. Είναι αλήθεια ότι πολλές φορές επιλέγουμε φυτά για διακοσμητικούς λόγους αλλά αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι θα επιτελέσουν και οικολογικό ρόλο. Μάλιστα συνήθως δεν το κάνουν. Πάρτε για παράδειγμα τα Εχινάκια τα οποία έχουν κατακλύσει τις αγορές και διατίθενται σε διάφορα εκπληκτικά χρώματα και περίεργα σχέδια. Αυτές οι ποικιλίες τις περισσότερες φορές είναι στείρες και αυτό είναι άσχημο νέο για τα πουλιά που αναζητούν σπόρους, ενώ συχνά έχουν διπλά άνθη καθιστώντας τη συλλογή γύρης και νέκταρος των εντόμων επικονιαστών πολύ δύσκολη έως αδύνατη…

4

Ακόμα και το χρώμα έχει μεγάλη σημασία. Τα μπλε, μοβ, βιολετί, λευκά και κίτρινα λουλούδια είναι πιο ελκυστικά. Τα κόκκινα και τα πορτοκαλί θα προσελκύσουν κυρίως κολίβρια, σκόρους και σφίγγες.

Επέλεξε λουλούδια διαφόρων σχημάτων, καθώς οι διάφοροι επικονιαστές έχουν και διαφορετικά μήκη γλώσσας, παρέχοντας έτσι μια ποικιλία από λουλούδια για όσο το δυνατόν περισσότερα έντομα. Δημιούργησε συστάδες φυτών τουλάχιστον 1,5 μέτρου, είναι πιο αποτελεσματικές.

Επέλεξε λουλούδια και με βάση την εποχή άνθισης. Κάθε λουλούδι ανθίζει σε διαφορετική χρονική περίοδο και με διαφορετική διάρκεια. Τα δεντρολίβανα είναι ένα φυτό με πολύ μεγάλη διάρκεια ανθοφορίας και σε μια περίοδο (μέσα στο χειμώνα) που ελάχιστα μελισσοκομικά φυτά ανθίζουν. Οι μέλισσες το λατρεύουν.

Με ένα γενικό κανόνα μπορούμε να πούμε ότι τα φυτά με απλά άνθη είναι πιο ελκυστικά από αυτά με τα πιο περίπλοκα.

2

Απόφυγε τη χρήση φυτοφαρμάκων.
Αυτό είναι αυτονόητο! Ρώτησε όμως και στο φυτώριο σου αν χρησιμοποιούν φυτοφάρμακα και τι είδους. Μπορεί εν αγνοία σου να φέρεις στο σπίτι φυτά, στα οποία τα φυτοφάρμακα έχουν διαπεράσει στο αγγειακό τους σύστημά και κατά συνέπεια στο νέκταρ και τη γύρη που παράγουν.

5

Να έχεις πάντα λίγο νερό σε κάποιο σημείο γιατί και τα έντομα διψάνε.
Αυτό είναι κάτι πολύ απλό αλλά δυστυχώς κανείς δεν το κάνει. Βάλε σε ένα μπολ λίγο νερό και άφησε μέσα λίγες πετρούλες ώστε να μην πνιγούν στην προσπάθεια να το πιουν.

Άφησε τα λαχανικά να κάνουν τον κύκλο τους.
Οι περισσότεροι άνθρωποι που διατηρούν λαχανόκηπο με μαρούλια, βασιλικούς, ρόκες, άνηθους κτλ τα ξεριζώνουν αφού επιτελέσουν το έργο τους. Αν αφήσεις τα περισσότερα από αυτά τα φυτά να κάνουν το κύκλο τους μέχρι το καλοκαίρι και να ανθίσουν, οι μέλισσες θα το εκτιμήσουν και θα τα τιμήσουν δεόντως!

Μην καταστρέφεις τις φωλιές των αγριομελισσών. Eπικονιάζουν πάρα πολλά φυτά.
Αν ποτέ βρεις μια φωλιά άγριων μελισσών μην την πειράξεις. Σκέψου ότι η μελιτοφόρα μέλισσα εκτρέφεται, παρακολουθείται και δέχεται την φροντίδα των μελισσοκόμων, όμως ουσιαστικά κανείς δεν ασχολείται με τους πληθυσμούς των άγριων μελισσών, οι οποίοι βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο, ενώ γνωρίζουμε και ελάχιστα για τα περισσότερα είδη εξ’ αυτών.

3

Φτιάξε ένα ξενοδοχείο-φωλιά για άγριες μέλισσες αλλά και για άλλα ωφέλιμα έντομα.
Μπορείς με έναν πολύ εύκολο, ανέξοδο αλλά και ιδιαίτερα καλαίσθητο τρόπο να δημιουργήσεις μια φωλιά για έντομα επικονιαστές. Πολλά από αυτά τα έντομα ζουν μοναχικά και όχι σε αποικίες και βρίσκουν καταφύγιο σε τέτοιες φωλιές ώστε να αφήσουν τα αβγά τους.

Δημιούργησε φιλικούς για τους επικονιαστές φυτοφράχτες το χωράφι σου.
Οι μονοκαλλιέργειες είναι εχθρός των μελισσών καθώς μόλις πέσει το άνθος μετατρέπονται σε μια έρημο. Οι φυτοφράχτες με διάφορα μελισσοκομικά φυτά εκτός από φυσικό σύνορο ή διαχωριστικό ακόμα και στο ίδιο το κτήμα, μπορούν να προσφέρουν μέρος της τροφής που στερούν οι μονοκαλλιέργειες.

Ψέκασε το σούρουπο.
Αν δεν υπάρχει άλλη λύση και πρέπει να ψεκάσεις υποχρεωτικά, τότε καν’ το την ώρα που δεν πετούν οι επικονιαστές, δηλαδή το σούρουπο. Θα αποφύγεις να προκαλέσεις μαζικές δηλητηριάσεις.

Στράτος Σαραντουλάκης

Ορνιθόγαλο (Το αστέρι της Βηθλεέμ)

Αφού στήθηκε το ορεινό μελισσοκομείο στους πρόποδες των Ορέων του Βάλτου, βρήκαμε την ευκαιρία να ερευνήσουμε τα φυτά της περιοχής που ανθίζουν αυτήν την εποχή και σε υψόμετρο 400-500 μέτρων. Για το συγκεκριμένο δεν χρειάστηκε και ιδιαίτερη προσπάθεια, μιας και βρισκόταν παντού γύρω απ’ το μελισσοκομείο.

blog1

Ονομάζεται Ορνιθόγαλο είναι βολβώδες φυτό με αστεροειδές άνθος και συγγενεύει με το κρίνο. Αναπτύσσεται και στα χαμηλά υψόμετρα (το έχουμε συναντήσει και στο μελισσοκομείο του κάμπου) ενώ θεωρείται ενδημικό φυτό της Ελλάδας. Το ύψος του είναι χαμηλό, μέχρι 20 εκατοστά και ανθίζει την περίοδο Μαρτίου – Απριλίου. Δίνει νέκταρ και γύρη χρώματος πορτοκαλί όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες στα πόδια των μελισσών. Το Ornithogalum umbellatum είναι δηλητηριώδες, αν όχι θανατηφόρο για το ζωικό βασίλειο, και πρέπει να περιφρουρείται η διάδοσή του στις γεωργικές καλλιέργειες.

blog2

Το όνομα αστέρι της Βηθλεέμ αναφέρεται κυρίως στα έξι πέταλα του άνθους, αλλά μπορεί επίσης να προήλθε και από τη χρήση του σαν τροφή, κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους, από τους πεινασμένους προσκυνητές στους Αγίους Τόπους και επειδή βρέθηκε αναπτυσσόμενο σε όλο τη γύρω από Βηθλεέμ περιοχή ή ίσως να φυτεύτηκε εκεί από τους χριστιανούς προσκυνητές. Απόσταγμα του φυτού χρησιμοποιείται από τους βοτανοθεραπευτές σαν θεραπευτική αγωγή για την αντιμετώπιση του τρόμου, της αυτοκαταστροφικής κατάθλιψης ή της θλίψης, επίσης σε διάφορα έλκη αλλά και φλύκταινες.

με πηγές από: bartleby, uconn.edu, paghat

Πυξάρι

Το Πυξάρι είναι ένας δενδρώδης θάμνος πολύχρονος, αυτοφυής, που φτάνει σε ύψος τα 5 με 6 μέτρα και ζει μέχρι 700 χρόνια. Είναι φυτό που χρησιμοποιούν συχνά για φράκτες ή ειδικά ως χαμηλό διαχωριστικό σε βοτανόκηπους. Αναπτύσσεται πολύ αργά. Το ξύλο του είναι κίτρινο, συμπαγές, σκληρό, αρραγές και άριστο για ξυλογραφία.

B1

Το πυξάρι είναι επίσης το νούμερο ένα φυτό που χρησιμοποιούν οι καλλιτέχνες κηπουροί και του δίνουν διάφορα σχήματα καθώς είναι πολύ ανθεκτικό στα κλαδέματα. Τα άνθη του είναι μικροσκοπικά και γι αυτό περνούν σχεδόν απαρατήρητα. Θεωρείται καλό μελισσοκομικό φυτό. Δίνει γύρη, χρώματος κίτρινου (όπως φαίνεται και στα πόδια της μέλισσας στις φωτογραφίες) αλλά και νέκταρ απ’ το οποίο παράγεται ένα ιδιαίτερο μέλι το οποίο θα είχε ενδιαφέρον να συγκομιστεί αμιγώς.

B2

Από το ξύλο του φυτού κατασκεύαζαν τα παλαιότερα χρόνια οι πυξίδες (τα πυξία μικρά τραπέζια και αβάκια). Σήμερα από το ξύλο αυτό κατασκευάζονται πιόνια και κομμάτια του σκακιού και πούλια του ταβλιού. Περισσότερο όμως χρησιμοποιείται στην ξυλογραφία.

Με πηγές από: Χανιώτικα Νέα (από άρθρο του Σάκη Κουβάτσου)

Το σκαρολάχανο, μια πολύ καλή πηγή γύρης το χειμώνα.

Γνωστό και ως Σκαρόχορτο,  Πρωτοθέρης,  Βροντοθέρι,  Παρθενούδι,  Σκαροβότανο, Φλώμος, Σκαρολάχανο, Σκυλολάχανο, Σκαρτόχορτο (Mercurialis annua). Όπως υποδηλώνει και η ονομασία του θεωρείται άχρηστο – ακατάλληλο μιας και τα ζώα δεν το τρώνε. Είναι επίσης δηλητηριώδες, δίοικο. Οι μέλισσες όμως το “δουλεύουν”.

ska1

Είναι βότανο γνωστό από την αρχαιότητα.  Ο Ιπποκράτης γνώριζε τις καθαρτικές του ιδιότητες. Οι Διοσκουρίδης, Γαληνός, Ορειβάσιος και Παύλος Αιγινίτης το αναφέρουν σαν «Λινοψύστιδα», διαφημίζουν δε τις καθαρτικές του ιδιότητες. Οι αγρότες χρησιμοποιούσαν το φυτό αυτό σαν καθαρτικό και χολαγωγό.Το χρησιμοποιούσαν ακόμη στη βαφική, γιατί δίνει μία κυανή βαφή πολύ ωραία. Στην Πελοπόννησο  το ονόμαζαν «σκαρολάχανο» και το χρησιμοποιούσαν ως καθαρτικό και το βραστάρι του 25-50 γραμμάρια σε 450 γραμμάρια νερό, αντί της μολόχας, ως μαλακτικό. Ένας πρακτικός φαρμακοποιός κατασκεύαζε ένα σιρόπι που στην εποχή του ήταν πολύ της μόδας, με το όνομα «Σιρόπι της μακροζωίας», το οποίο παρασκεύαζε από χυμό Μερκουριαλίδος, ρίζα Γερμανικής ή Φλωρεντιανής Ίριδος και Γεντιανής, κατεργασμένα μέσα σε κρασί.

ska2

Αν αποσταχθεί το φυτό δεν αποδίδει αιθέριο έλαιο γιατί το αρωματικό στοιχείο που περιέχει αποσυντίθεται αμέσως και εξαφανίζεται στη θερμοκρασία του βραζόμενου νερού. Ο Reichardt κατόρθωσε με μία ιδιαίτερη μέθοδο να απομονώσει ένα αλκαλοειδές πολύ δηλητηριώδες, με την μορφή ελαιώδους υγρού και οσμή ναυτιώδη που το ονόμασε μερκουριαλίνη. Έχει αλκαλική αντίδραση, στον ατμοσφαιρικό αέρα δε μεταβάλλεται σε ρητίνη με βουτυρώδη σύσταση. Κατά τον Planchon , τα φύλλα του φυτού, περιέχουν ένα κύριο πικρό συστατικό, μία χρωστική ουσία και ένα αλκαλοειδές, την μερκουριαλίνη, που βρίσκεται συνδυασμένη με μικρή ποσότητα τριμεθυλαμίνης ή μονο-τριμεθυλαμίνης, διαλυτής στο νερό. Ο χυμός του κάνει κυανό το χαρτί του ηλιοτροπίου. Τα φύλλα  τρώγονται μόνο μαγειρεμένα . Κάποτε ήταν αρκετά δημοφιλής τροφή, και  χρησιμοποιούταν όπως το σπανάκι. Το δηλητήριο διασπάται με το καλό βράσιμο. Τα ωμά φύλλα  είναι δηλητηριώδη.

ska3

Είναι βότανο καθαρτικό, χολαγωγό και υδραγωγό.  Δρα ως ευκοίλιο και υπνωτικό.  Είναι διουρητικό βότανο και χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις υδρωπικίας. Τα φύλλα του γίνονται μαλακτικά καταπλάσματα. Το ομοιοπαθητικό βάμμα της μερκουριαλίδας ενδείκνυται εναντίον των ρευματισμών και των παθήσεων του στομάχου.Το σύνολο του φυτού και ιδιαίτερα ο χυμός,  είναι εμετικό,  μαλακτικό και καθαρτικό. Χρησιμοποιείται εξωτερικά για την αντιμετώπιση προβλημάτων στα  αυτιά και τα μάτια και στη θεραπεία των κονδυλωμάτων και των  πληγών.  Ένα ομοιοπαθητικό φάρμακο παρασκευάζεται από το φυτό που χρησιμοποιείται στη θεραπεία των ρευματισμών,  διάρροιας και τις  διαταραχές της χοληδόχου κύστης και του ήπατος .

Αυτή την εποχή που λίγα φυτά είναι ανθισμένα το σκαρολάχανο είναι για τις μέλισσες μια καλή πηγή γύρης. Το χρώμα της είναι φιστικί και δείχνει να τραβάει πολύ τις μέλισσες, οι οποίες ψάχνουν εναγωνίως τροφή για να ταΐσουν το νεαρό γόνο.

Το άρθρο περιέχει πηγές από: Κέντρο μελέτης ιστορίας αρχαίας θούριας

Άγρια ανεμώνη

Ένα πολύ σημαντικό μελισσοκομικό φυτό αυτής της εποχής είναι η ανεμώνη. Οι αρχαίοι Έλληνες της έδωσαν το όνομα αυτό επειδή ανθίζει με τους κρύους ανέμους κατά την διάρκεια του χειμώνα.

an1

Ανθίζει απ’ τα μέσα του Ιανουαρίου και αντέχει μέχρι τα μέσα της άνοιξης. Όταν ο ήλιος κάνει δειλά δειλά την εμφάνιση του, οι μέλισσες δεν χάνουν την ευκαιρία.

an3

Σε ένα έρημο από άνθη περιβάλλον, η ανεμώνη αποτελεί διατροφική όαση γι αυτές. Σε μια περίοδο που πρέπει να ανανεωθεί ο πληθυσμός νωρίς πριν την άνοιξη, η φρέσκια γύρη της ανεμώνης είναι καθοριστικής σημασίας. Οι μέρες σιγά σιγά μεγαλώνουν, οι εργάτριες εργάζονται περισσότερο και η βασίλισσα ξεκινά να γεννά.

an2

Είναι λοιπόν επιτακτική η ανάγκη να βρεθεί η γύρη ώστε να ταϊστεί ο νέος γόνος. Η ανεμώνη είναι ένα πολύ καλό γυρεοδοτικό φυτό. Η γύρη της είναι θρεπτική και σε πολύ καλές ποσότητες.

anemoni

Τα άνθη της ανοίγουν μόλις τα δει το φως του ήλιου και κλείνουν το σούρουπο. Έτσι οι μέλισσες τα επισκέπτονται κατά τις μεσημεριανές ώρες που φεύγει και η πρωινή δροσιά.

Ζοχαδόχορτο

Οι τελευταίες μέρες είναι ηλιόλουστες και έτσι οι μέλισσες ξεθάρρεψαν, μετά από καιρό και βγήκαν! Παρατήρησα ότι μετέφεραν γύρη, δείγμα ότι η βασίλισσα ξεκίνησε να γεννά. Που την έβρισκαν όμως τη γύρη τέτοια εποχή;

zox1

Είχα παρατηρήσει αυτό το κατακίτρινο λουλουδάκι στο κτήμα εδώ και μέρες, αλλά δεν είχα δει μέλισσες επάνω, πιθανόν γιατί έκανε κρύο. Την εβδομάδα αυτή όμως ο καιρός είναι ζεστός, ειδικά τις μεσημεριανές ώρες και έπειτα από μια σύντομη βόλτα στο κτήμα, πέτυχα τις μελισσούλες εν ώρα εργασίας. Αυτό το φυτό ονομάζεται ζοχαδόχορτο (Ficaria ranunculus) αλλά είναι γνωστό και ως σφουρδάκλα ή φικάρια. Είναι πολυετές κονδυλόριζο με μεγάλα κίτρινα άνθη, ζιζάνιο των σπαρτών. Ανθίζει το Γενάρη και αντέχει πολλές φορές μέχρι τον Μάιο. Δίνει αυτήν την κιτρινωπή γύρη που φαίνεται στη φωτογραφία αλλά και νέκταρ.

zox2

Θεωρείται ένα από τα αποτελεσματικότερα βότανα για την αντιμετώπιση των αιμορροΐδων. Χρησιμοποιείται είτε εσωτερικά σαν αφέψημα, είτε εξωτερικά για πλύσεις ή σε μορφή αλοιφής. Είναι αποτελεσματικό και σε περιπτώσεις που χρειαζόμαστε ένα στυπτικό βότανο για την αντιμετώπιση αιμορραγιών. Είναι το πρώτο φυτό στο οποίο πετύχαμε μέλισσα για φέτος.