Εντρυφώντας στον «Κανόνα των Δέντρων» του Λεονάρντο ντα Βίντσι

Σύμφωνα με τον περίφημο «Κανόνα των Δέντρων» που διατύπωσε πριν από περίπου 550 χρόνια ο σπουδαίος ερευνητής, ζωγράφος και στοχαστής της Αναγέννησης, Leonardo da Vinci, όλα τα κλαδιά ενός δέντρου σε κάθε στάδιο της ανάπτυξής του, αν συναρμοστούν, είναι ίσου πάχους με τον κορμό του. Νεώτερες έρευνες πάνω στον κανόνα αυτό του Ντα Βίντσι οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι πίσω από την εκπληκτική διαδικασία και τον τρόπο με τον οποίον αναπτύσσονται τα δέντρα βρίσκεται ..ο άνεμος. Η δεινότητα με την οποία οι ισχυροί άνεμοι πλήττουν τα δέντρα καθώς επίσης και η συνακόλουθη δική τους ανάγκη για θωράκιση και προστασία ενάντια στη δριμύτητα των γιών του Αιόλου, συνετέλεσε καταλυτικά στην φυσιολογία των δέντρων και στην τελική πρόσληψη από αυτά της γνωστής σε όλους μας μορφής που έχουν, με τον συμπαγή κορμό στη βάση τους και την ευρεία διακλάδωσή τους στα ανώτερα μέρη τους.

Υπερώριμη οστρυά σε μικτό δάσος θερμόφυλλων φυλλοβόλων στο Ζαγόρι.

Καθώς τα δέντρα ρίχνουν το φύλλωμά τους και αυτό το φθινόπωρο, αποκαλύπτουν το θαυμαστό, απαράλλαχτο μοτίβο της ανάπτυξής τους, που παρατηρήθηκε για πρώτη φορά από τον Λεονάρντο ντα Βίντσι πριν από 550 περίπου χρόνια: μια απλή, αλλ’ ωστόσο εκπληκτική σχέση που διατηρείται σταθερή μεταξύ του μεγέθους του κορμού ενός δέντρου και του συνολικού μεγέθους των κλάδων του.

Νέα δεδομένα επιστημονικών ερευνών έθεσαν ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της ανάπτυξης των δέντρων, υποστηρίζοντας ότι ο τρόπος με τον οποίο διακλαδίζεται ο κορμός τους καθώς μεγαλώνουν, καθορίζεται -με μεγάλη βεβαιότητα- από την ανάγκη προστασίας τους από τους ανέμους.

«Ο κανόνας του Leonardo είναι ένα εκπληκτικό εύρημα», δήλωσε η Kate McCulloh, Καθηγήτρια της Βοτανικής στο κρατικό Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, με ειδίκευση στην φυσιολογία των δέντρων. «Μέχρι σήμερα οι άνθρωποι δεν τον έχουν διερευνήσει αρκετά».

Ο Ντα Βίντσι έγραψε κάποτε στο περίφημο σημειωματάριό του ότι: «Όλα τα κλαδιά ενός δέντρου σε κάθε στάδιο της ανάπτυξής του, αν συναρμοστούν, είναι ίσου πάχους με τον κορμό του».[1] Με άλλα λόγια, κατά τον Ντα Βίντσι, εάν τα κλαδιά ενός δέντρου διπλώνονταν προς τα πάνω και μπορούσαν να συναρμοστούν σφιχτοδεμένα μεταξύ τους, το δέντρο θα έμοιαζε με έναν μεγάλο επιμήκη κορμό, ο οποίος θα είχε ίσο πάχος από πάνω, στην κορυφή του έως κάτω, στη βάση του.

Υποστήριξε επίσης ο Λεονάρντο ότι τα μικρότερα κλαδιά διατηρούν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και της ανάπτυξης των δέντρων, μια ακριβή, μαθηματική σχέση με το μεγαλύτερο κλαδί από το οποίο προέρχονται. Συγκεκριμένα διατύπωσε την θέση ότι: «Όταν ένα μητρικό κλαδί διακλαδίζεται σε δύο θυγατρικά κλαδιά, οι διάμετροί τους είναι τέτοιες, ώστε οι επιφάνειες των δύο θυγατρικών κλαδιών, όταν συναρμοστούν, είναι πάντα ίσες με την επιφάνεια του μητρικού κλάδου».[2]

Προκειμένου να διερευνήσει τον «Κανόνα του Λεονάρντο», ο φυσικός Christophe Eloy, από το Πανεπιστήμιο της Προβηγκίας στη Γαλλία, σχεδίασε δέντρα με περίπλοκα μοτίβα διακλάδωσης σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή.

«Σχεδίασα την ελαφρύτερη δυνατή δομή που θα έπρεπε να έχει ένα δέντρο, ώστε να μπορεί ν’ αντιστέκεται στον ισχυρό άνεμο, διατηρώντας παράλληλα τη δύναμη και τη μορφή του κορμού του», δήλωσε ο Eloy. Και συμπληρώνει: «Τα δέντρα είναι fractal [3] στη φύση, που σημαίνει ότι οι μορφές και τα σχήματα που δημιουργούνται από τις μεγάλες δομές τους, όπως είναι οι βασικοί κλώνοι τους, επαναλαμβάνονται αυτούσια σε μικρότερες δομές, όπως είναι τα ελαφρύτερα κλαδιά τους».

Αριστερά δρυς Quercus petraea subsp. polycarpa και δεξιά Quercus pubescens.

Ο Eloy ξεκίνησε με έναν σκελετό «fractal tree», στον οποίο προσέθεσε επανειλημμένα μικρότερα αντίγραφα των κυρίων κλάδων για τη δημιουργία του «εικονικού δέντρου» του. Κάθε νέο υποσύνολο κλάδων ακολουθούσε τον «μητρικό» κλάδο του, μιμούμενο την μορφοκλασματική φύση των πραγματικών δέντρων. Σε αυτό το στάδιο, το «βασικό» μοντέλο του δέντρου χρησίμευσε απλώς ως ένα πλαίσιο αναφοράς για τον προσδιορισμό του συνολικού πάχους των κλαδιών στο τελικό στάδιο.

Μόλις ολοκληρώθηκε ο σκελετός του δέντρου με τη μέθοδο αυτή, ο Eloy τον υπέβαλε σε δοκιμές μέσα σε μία εικονική σήραγγα ανέμου. Αφού εφήρμοσε διαφορετικές σφοδρές εντάσεις ανέμου, ικανές να σπάσουν τα κλαδιά, ο Eloy προσδιόρισε τη διάμετρο που θα έπρεπε να έχει κάθε κλαδί του δέντρου, προκειμένου να μην σπάει στον δυνατό άνεμο. Διαπίστωσε έτσι ότι για κάθε μέρος του δέντρου του, από το λεπτότερο κλαδάκι έως τον κυρίως κορμό, η προσομοίωση φάνηκε ν’ αποδίδει και να επιβεβαιώνει τον κανόνα του Leonardo!

Ο Eloy διαπίστωσε ακόμη, ότι οι αναλογίες στα δέντρα του μοντέλου του παρέμεναν σταθερά ίδιες, ανεξάρτητα από την ταχύτητα του ανέμου ή το ύψος των κλαδιών, όπως επίσης προβλέπει ο περίφημος Κανόνας  του Ντα Βίντσι.

Ο «Κανόνας των Δέντρων» στο σημειωματάριο του Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Η πρωτοποριακή αυτή εργασία του Eloy έγινε αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα και δημοσιεύτηκε το 2011, στο επιστημονικό περιοδικό Physical Review Letters. Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν και εκείνοι που υποστηρίζουν ότι ο «Κανόνας του Λεονάρντο» έχει πολλά περισσότερα ακόμα να μας πει για τα δέντρα, απ’ όσα απέδειξε η ως άνω έρευνα του Ελόι.

Η περαιτέρω εξέταση του συνόλου των παραμέτρων του «Κανόνα του ντα Βίντσι» για τα δέντρα, έχει οδηγήσει στη διαμόρφωση δύο βασικών θεωρητικών τάσεων στο οικείο ερευνητικό πεδίο της φυσιολογίας των δέντρων: στην «υδρολογική θεωρία» και στη «δομική θεωρία» για τα δέντρα. Η «υδρολογική θεωρία» γύρω από τον «Κανόνα του Ντα Βίντσι» υποστηρίζει ότι τα δέντρα έχουν το χαρακτηριστικό σχήμα και τη μορφή που όλοι γνωρίζουμε, επειδή αυτό τα βοηθά πιο αποτελεσματικά στην βασική λειτουργία που επιτελούν για τη μεταφορά και αποθήκευση των χυμών τους. Από την άλλη πλευρά, η «δομική θεωρία» επικεντρώνεται στην σπουδαία ικανότητα αντοχής στις πιέσεις της φύσεως και του περιβάλλοντος, που διαθέτουν και εμφανίζουν τα δέντρα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και της ανάπτυξής τους.

Δρυς Quercus ithaburensis subsp. macrolepis.

Με σειρά νεωτέρων ερευνών του και ο ίδιος ο Εloy ετάχθη τελικά υπέρ της δομικής θεωρίας. Ωστόσο, ο Gil Bohrer, μηχανικός περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο στο Columbus, υπεραμύνθηκε της υδρολογικής θεωρίας, δηλώνοντας: «Δεν αμφιβάλλω ότι η δομή των δέντρων είναι το αποτέλεσμα ενός συνδυασμού υδραυλικών και δομικών περιορισμών. Θεωρώ ωστόσο, ότι το υδρολογικό επιχείρημα δεν θα πρέπει να απορριφθεί τόσο εύκολα».

Ανεξάρτητα από τις επιστημονικές θεωρίες που επαληθεύουν τον «Κανόνα του Λεονάρντο», τα ίδια τα δεδομένα της παρατήρησης των δέντρων στον φυσικό τους χώρο, στα δάση, στις δεντροστοιχίες ή στους αγρούς, αποδεικνύουν ότι, σε μια τεράστια γκάμα των ειδών τους, τα δέντρα υπακούουν ανά τους αιώνες πιστά στον κανόνα του σπουδαίου επιστήμονα και στοχαστή της Αναγέννησης!

Σχηματική απεικόνιση του «Κανόνα των Δέντρων» του Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Ενώ ωστόσο τα στοιχεία μέχρι στιγμής επαληθεύουν παγίως τον περίφημο κανόνα που διατύπωσε ο Ντα Βίντσι πριν πεντέμισι αιώνες, θεωρείται εξαιρετικά κοπιώδης η προσπάθεια και η εργασία που απαιτείται για την επιβεβαίωση της θεωρίας του Λεονάρντο για τα δέντρα. «Τα πειραματικά δεδομένα που διαθέτουμε είναι διάσπαρτα», αναφέρει ο Eloy. «Αν κάποιος εστιάζει την έρευνά του στα μεγάλα δέντρα, διαπιστώνει ότι υπάρχουν χιλιάδες κλαδιά και χρειάζονται αμέτρητες συσκευές για την σύγχρονη μέτρησή τους».

Παρ’ όλο ωστόσο που υπάρχουν περιορισμένα πειραματικά δεδομένα για την υποστήριξη των πορισμάτων του da Vinci, ο κανόνας του έχει χρησιμοποιηθεί ευρύτατα στα γραφικά των ηλεκτρονικών υπολογιστών και στις μαθηματικές εφαρμογές.

Αριστερά φτελιά Ulmus procera και δεξιά μηλόκεδρος (βουνοκυπάρισσο) Juniperus foetidissima.

Ο Robert Fathauer, μηχανικός και μαθηματικός καλλιτέχνης, εξερευνά τον κόσμο των «δέντρων – fractal» εδώ και χρόνια. Χρησιμοποιεί μια διαδικασία παρόμοια με εκείνη των ερευνών του Eloy, για να δημιουργήσει τα έργα του από δέντρα – fractal.

Συγκεκριμένα, ο Fathauer χρησιμοποιεί τη φωτογραφία μιας διατομής μεταξύ του κορμού και ενός κλάδου του δέντρου, ως δομικό στοιχείο για ολόκληρο το έργο του. Στη συνέχεια, προσθέτει επαναλαμβανόμενες μικρότερες εκδοχές του αρχικού δομικού στοιχείου στο περίγραμμα του δέντρου. Αν και δεν εφαρμόζει ακραιφνώς τον κανόνα του Λεονάρντο στο έργο του, ωστόσο ο κανόνας αυτός εξακολουθεί να εμφανίζεται και να λειτουργεί στις δημιουργίες του μέσω των αποτυπώσεων των πραγματικών δέντρων που αναπαράγει.

«Δεν χρησιμοποίησα συνειδητά τον κανόνα του Λεονάρντο για την τέχνη μου», εξηγεί ο Fathauer. «Αλλ’ όταν άρχισα να συγκρίνω τις επιφάνειες σε διακλαδώσεις, ανακάλυψα ως μια πειραματική επαλήθευση, ότι ο κανόνας του Λεονάρντο λειτουργούσε και εδώ εξίσου καλά!».

Συστάδα πλατάνων Platanus orientalis στην όχθη του Βοϊδομάτη στον νομό Ιωαννίνων.

«Είναι συναρπαστικό ότι αυτή η περιοχή της επιστημονικής έρευνας και σκέψης σταδιακά συγκεντρώνει στις μέρες μας ολοένα και περισσότερη προσοχή», δήλωσε περαιτέρω η Kate McCulloh.

Σήμερα οι επιστήμονες ανά τον κόσμο προσδοκούν ότι μια ακόμα πιο ενδελεχής έρευνα πάνω στον κανόνα του Λεονάρντο Ντα Βίντσι για την ανάπτυξη των δέντρων, θα μπορούσε να μας δώσει σημαντικές απαντήσεις σχετικά με την επιβάρυνση και την ζημία που μπορεί να προκληθεί στα δέντρα από τους ισχυρούς ανέμους και να συμβάλει γενικότερα στην έρευνα της ίδιας της δομής των δασών και της εξέλιξης των δέντρων.

Τούτο θα προσέφερε μια εξαιρετικά εποικοδομητική προοπτική στον τομέα της σχετικής έρευνας, προάγοντας επιστημονικά πεδία με καθοριστική σημασία για την εποχή μας, όπως η αειφορική ανάπτυξη των δασικών οικοσυστημάτων και η δημιουργία βιώσιμων πνευμόνων πρασίνου, ενόψει αφ’ ενός μεν της παγκόσμιας υπερθέρμανσης του πλανήτη και των ακραίων καιρικών φαινομένων που πλήττουν ολοένα και περισσότερες περιοχές του πλανήτη εξ αιτίας της κλιματικής αλλαγής, αφ’ ετέρου δε της καταστροφής του περιβάλλοντος από ποικίλες μορφές ρύπανσης και επεμβάσεων στη φύση.

Επιμέλεια – απόδοση: Σόφη Παυλάκη, Δικηγόρος, M.Sc. – dasarxeio.com

Πηγές:

1. «Leonardo da Vinci’s Notebook», The British Library MS Viewer, 83, in: http://www.bl.uk/manuscripts
2. Leonardo da Vinci, «Detailed Record for Arundel 263 from the British Library Catalogue of Illuminated Manuscripts», in: British Library, The British Library, www.bl.uk/catalogues
3. Leonardo da Vinci, « The Project Gutenberg EBook of The Notebooks of Leonardo Da Vinci – Volume 1», Gutenberg, 3 Oct. 2017, in: gutenberg.org
4. Christophe Eloy, «Leonardo’s Rule, Self-Similarity, and Wind-Induced Stresses in Trees», in: Physical Review Letters, vol. 107, no. 25, Dec. 2011, 10.1103/PhysRevLett.107.258101
5. Brian Jacobsmeyer, «Uncovering Da Vinci’s Rule of the Trees», in: insidescience.org
6. Ryoko Minamino, Masaki Tateno, «Tree Branching: Leonardo da Vinci’s Rule versus Biomechanical Models», in: journals.plos.org
7. Marina Mehling, «Da Vinci’s “Rule of Trees”», in: editions.covecollective.org
8. Lisa Zyga, «Leonardo da Vinci’s tree rule may be explained by wind», in: phys.org
9. Kim Krieger, «Leonardo’s Formula Explains Why Trees Don’t Splinter», in: wired.com
10. Joe Palca, «The Wisdom Of Trees (Leonardo Da Vinci Knew It)», in: npr.org
11. Kosei Sone, Alata Suzuki, Shin-Ichi Miyazawa, Ichiro Terashima, «Leonardo da Vinci’s rule in the trees without manipulations», in: researchgate.net
12. «New Research Confirms Leonardo Da Vinci’s Rule of Trees», in: tribune.kingesm.org
13. Michael Gilleland, «Laudator Temporis Acti», 30 Mar. 2008, in: laudatortemporisacti.blogspot.com
14. «Da Vinci’s Rule of the Trees», in: englishclub.com
15. «Fractal tree», in: fractalsaco.weebly.com
16. «Leonardo at the Sforza Castle», in: acantomilantours.com

Σημειώσεις:

[1] All the branches of a tree at every stage of its height when put together are equal in thickness to the trunk [below them] (βλ. «The Project Gutenberg EBook of The Notebooks of Leonardo Da Vinci», in: gutenberg.org).

[2] Leonardo noticed that when trees branch, smaller branches have a precise, mathematical relationship to the branch from which they sprang: «When a mother branch branches in two daughter branches, the diameters are such that the surface areas of the two daughter branches, when they sum up, is equal to the area of the mother branch» (βλ. «The Project Gutenberg EBook of The Notebooks of Leonardo Da Vinci», ό.π.).

[3] Με τον διεθνή όρο «fractal» (ελλ. «μορφόκλασμα», «μορφοκλασματικό σύνολο») αποκαλείται, στις επιστήμες των μαθηματικών, της φυσικής, της αρχιτεκτονικής κ.ά., ένα γεωμετρικό σχήμα αυτούσια επαναλαμβανόμενο σε άπειρο βαθμό μεγέθυνσης, το οποίο συχνά αναφέρεται και ως «απείρως περίπλοκο» (βλ. el.wikipedia.org).

Οι μελισσοκόμοι της Βαλένθια βγήκαν στους δρόμους

Οι μελισσοκόμοι της Βαλένθια βγήκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για τους περιορισμούς που επιβάλλονται από τη συμφωνία που είναι γνωστή ως «pinyolà» η οποία πλέον προβλέπει πρόστιμα έως και 60.000 για τους παραβάτες μελισσοκόμους.

Οι παραγωγοί μελιού της Βαλένθια στην Ισπανία με μια πρωτοφανή σε συμμετοχή πορεία έδειξαν την αντίθεσή τους στη συμφωνία «pinyolà», σύμφωνα με την οποία απαγορεύεται η εγκατάσταση μελισσοσμηνών στους πορτοκαλεώνες της Βαλένθια ώστε να αποφευχθεί η διασταύρωση των εσπεριδοειδών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο περιορισμός ισχύει μόνο για την Βαλένθια και όχι για την υπόλοιπη Ισπανία.

Στην περιοχή αυτή παράγονται τα πορτοκάλια Βαλέντσια που είναι ποικιλία άσπερμη ή λιγόσπερμη, πολύ όψιμης ωρίμανσης. Η σταυρεπικονίαση μπορεί μεν να αυξάνει την καρπόδεση αλλά αποβαίνει σε βάρος της εμπορικότητας των καρπών διότι αποκτούν πολλά σπέρματα.

Οι παραγωγοί καταγγέλλουν ότι το Υπουργείο επιχειρεί να τους συμπεριλάβει στην τροποποίηση του νόμου για τα ζώα (6/2003), αποκλείοντας κάθε δραστηριότητα μελισσοκομίας στις καλλιέργειες εσπεριδοειδών από τον Μάρτιο έως τον Μάιο κάθε έτους (περίοδο ανθοφορίας), επιβάλλοντας πρόστιμα στους παραβάτες που φτάνουν μέχρι και τα 60.000€.

Αυτό το ενδεχόμενο εκτός απ’ το ότι βλάπτει άμεσα τον τομέα της μελισσοκομίας ο οποίος αντιμετωπίζει μια από τις χειρότερες κρίσεις στην ιστορία του, δημιουργεί και μια παράδοξη κατάσταση καθώς πολλοί απ’ τους μελισσοκόμους είναι και παραγωγοί εσπεριδοειδών και με την εφαρμογή αυτής της τροποποίησης απαγορεύεται να τοποθετήσουν κυψέλες στα χωράφια τους. Αρκετοί φοβούνται ότι ίσως χρειαστεί να εγκαταλείψουν τα κτήματά τους και να μετακομίσουν αλλού.

Η Ισπανία είναι η χώρα με τις περισσότερες κυψέλες και την μεγαλύτερη παραγωγή μελιού στην Ευρώπη. Η Βαλενθιανική Κοινότητα που είναι μια αυτόνομη κοινότητα της Ισπανίας στην κεντρική και νοτιοανατολική Ιβηρική Χερσόνησο, έχει πέσει τα τελευταία χρόνια στην Ισπανία από την πρώτη θέση στην παραγωγή μελιού, στην τρίτη και από τη δεύτερη θέση σε αριθμό κυψελών, εκτός των τριών πρώτων. «Μια θλιβερή πραγματικότητα» σύμφωνα με την Ίνμα Σεγκούρα, μέλος του Μελισσοκομικού Συλλόγου του Αλικάντε.

«Αυτοί ήταν οι πολιτικοί που υποτίθεται ότι θα αγωνίζονταν για μια πιο βιώσιμη, πράσινη γεωργία και κτηνοτροφία και αυτό που τελικά έκαναν μας τελειώνει. Οι μελισσοκόμοι δεν κάθισαν ποτέ στο ίδιο τραπέζι με τους καλλιεργητές εσπεριδοειδών. Στο τραπέζι ήταν από τη μία πλευρά, οι μελισσοκόμοι και από την άλλη η Επιτροπή Διαχείρισης Εσπεριδοειδών. Και σε καμία περίπτωση δεν υπερασπίστηκαν τους καλλιεργητές, αλλά μόνο τη βιομηχανία, εκείνους που καθορίζουν την τιμή των εσπεριδοειδών. Γιατί αυτός που πουλάει αξίζει περισσότερο απ’ αυτόν που παράγει; Με τους καλλιεργητές συνυπάρχουμε χωρίς προβλήματα τόσα χρόνια.» δηλώνει ο Γκιγέρμο Ροσέλ πρόεδρος του Μελισσοκομικού Συλλόγου του Αλικάντε, ο οποίος συμπληρώνει «Αυτή η συμφωνία μας μετατρέπει σε εγκληματίες και μας αναγκάζει σε εξορία».

πηγή: Asaja Alicante, Αgronews comunitat valenciana

Οι νυχτοπεταλούδες Μπόγκονγκ προσανατολίζονται εν μέρει χρησιμοποιώντας το φως του Γαλαξία!

Στην Αυστραλία, το καλοκαίρι, οι νυχτοπεταλούδες Μπόγκονγκ (Agrotis infusa) πετούν με σταθερή κατεύθυνση από διάφορα μέρη της χώρας, προς τα χιονισμένα βουνά στα νοτιοανατολικά. Πετούν για πολλές ημέρες ή και εβδομάδες για να φτάσουν στις ψηλές αλπικές κοιλάδες της υψηλότερης οροσειράς της χώρας και μερικές φορές διανύουν πάνω από 1.000 χιλιόμετρα, σε μια αξιοσημείωτη εποχιακή μετανάστευση.

Ο Γαλαξίας μας (Dave Young / Flickr, με άδεια CC BY 2.0)

Μόλις φτάσουν εκεί, τα έντομα πέφτουν σε αδράνεια σε σπηλιές, συνήθως πάνω από τα 1.800 μέτρα υψόμετρο, για να περάσουν το αυστραλιανό καλοκαίρι, πριν κάνουν το ταξίδι της επιστροφής. Το μόνο άλλο έντομο που είναι γνωστό μέχρι στιγμής ότι μεταναστεύει σε τέτοιες αποστάσεις είναι η πεταλούδα Μονάρχης στη Βόρεια Αμερική. Αλλά ενώ η πεταλούδα Μονάρχης βασίζεται εν μέρει στη θέση του ήλιου για να πλοηγηθεί, οι σκώροι αυτοί πετούν τη νύχτα. Ο καθηγητής Eric Warrant, ζωολόγος στο Πανεπιστήμιο Lund της Σουηδίας, είχε γοητευτεί από το πως αυτά τα τόσο μικρά έντομα κατορθώνουν ένα τέτοιο επίτευγμα, από την εποχή που ήταν φοιτητής στην Καμπέρα της Αυστραλίας.

Το μυστήριο των νυχτοπεταλούδων

Ο καθηγητής υποψιάστηκε ότι οι σκώροι θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν το μαγνητικό πεδίο της Γης για να βρουν τον δρόμο τους, οπότε μαζί με την ομάδα του προσέδεσε τους σκώρους σε έναν βλαστό με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να πετάξουν και να στραφούν προς οποιαδήποτε κατεύθυνση προτού τους περιβάλλουν με μαγνητικά πηνία ώστε να αλλοιώσουν το μαγνητικό πεδίο της Γης. Για δύο χρόνια τα πειράματα αποτύγχαναν. Ενώ οι σκώροι φαίνεται να επηρεάζονται από το μαγνητικό πεδίο, χρησιμοποιούν και κάτι άλλο για να περιηγηθούν – την όρασή τους!

«Είναι σαν να πηγαίνεις πεζοπορία», δήλωσε ο καθηγητής Warrant, ο οποίος προσπαθεί να ανακαλύψει πως οι σκώροι αισθάνονται τα μαγνητικά πεδία της Γης στο έργο του MagneticMoth. «Θα κοιτάζαμε μια πυξίδα και έπειτα θα αναζητούσαμε κάτι για να μας δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση, μια κορυφή ενός δέντρου ή βουνού». Η έρευνά του έχει δείξει ότι οι σκώροι ελέγχουν την εσωτερική τους πυξίδα κάθε δύο ή τρία λεπτά και συνεχίζουν να κατευθύνονται προς μια οπτική ένδειξη μπροστά. Αλλά τι μπορούν να δουν αυτά τα έντομα τη νύχτα;

Νυχτοπεταλούδες Μπόγκονγκ σε μια σπηλιά στο εθνικό πάρκο Kosciuszko στη Νέα Νότια Ουαλία, Αυστραλία.

Περαιτέρω έρευνα αποκάλυψε κάτι πραγματικά αξιοσημείωτο. Όταν ο καθηγητής Warrant κατέβασε το Stellarium, ένα πρόγραμμα πλανητάριου ανοιχτού κώδικα, και πρόβαλε τον αυστραλιανό νυχτερινό ουρανό πάνω από τους σκώρους, ανακάλυψε ότι χρησιμοποιούν τα αστέρια. «Πολύ λίγα ζώα έχουν την ικανότητα να διαβάσουν τα αστέρια και να τα χρησιμοποιήσουν για να προσανατολιστούν. Εμείς οι άνθρωποι μάθαμε πως να το κάνουμε. Μερικά πουλιά το κάνουν επίσης.» δήλωσε ο καθηγητής.

Αλλά τα μάτια των νυχτοπεταλούδων Μπόγκονγκ δεν ακολουθούν απλά ένα αστέρι. Αντίθετα είναι ευαίσθητα σε πανοραμικές εικόνες. «Στο νότιο ημισφαίριο ο Γαλαξίας είναι καλύτερα  διακριτός από ό,τι εδώ στο βόρειο ημισφαίριο. Είναι πραγματικά μια λωρίδα απαλού φωτός πάνω στην οποία υπάρχουν διάσπαρτα μερικά πολύ φωτεινά αστέρια», είπε ο Warrant ο οποίος πιστεύει ότι οι σκώροι οδηγούνται -τουλάχιστον εν μέρει- στις δροσερές αλπικές σπηλιές τους από το φως του Γαλαξία μας.

Το πείραμα του καθηγητή Warrant με τα μαγνητικά πηνία που σκοπό είχαν να αλλοιώσουν το μαγνητικό πεδίο της Γης, ώστε να δει κατά πόσο αυτό επηρεάζει τον προσανατολισμό των νυχτοπεταλούδων

Η ανακάλυψη αυτή θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων τύπων πλοήγησης για το δικό μας είδος. Το GPS για παράδειγμα βασίζεται σε μια πλειάδα δορυφόρων που είναι ευάλωτοι σε παρεμβολές. Ο Warrant πιστεύει ότι μελετώντας ένα έντομο ικανό να πετάξει 1.000 χιλιόμετρα για να βρει μια σπηλιά, με έναν εγκέφαλο μεγέθους κόκκου ρυζιού, θα μπορούσε να βοηθήσει και εμάς να βρούμε εναλλακτικές λύσεις. «Τα ζώα φαίνεται να επιλύουν πολύπλοκα προβλήματα, με λίγα μέσα και χαμηλές ποσότητες ενέργειας» δήλωσε ο καθηγητής.

πηγές:
The Australian Bogong Moth Agrotis infusa: A Long-Distance Nocturnal Navigator
The Earth’s Magnetic Field and Visual Landmarks Steer Migratory Flight Behavior in the Nocturnal Australian Bogong Moth
Virtual migration in tethered flying monarch butterflies reveals their orientation mechanisms
Insect orientation to polarized moonlight
Lunar orientation in a beetle
Behavioral evidence for a magnetic sense in the oriental armyworm, Mythimna separata

Δύο ευρέως χρησιμοποιούμενα φυτοφάρμακα μειώνουν το προσδόκιμο ζωής των μελισσών

Το προσδόκιμο ζωής των μελισσών μειώνεται όταν αυτές εκτίθενται σε δύο ευρέως χρησιμοποιούμενα φυτοφάρμακα, σύμφωνα με νέα έρευνα του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Όρεγκον.

Σε μια μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS ONE, οι ερευνητές του Πανεπιστημίου βρήκαν ότι οι επιδράσεις στις μέλισσες που εκτέθηκαν στα φυτοφάρμακα Transform και Sivanto ήταν ιδιαίτερα επιβλαβείς.

Σε συνδυασμό με άλλους στρεσογόνους παράγοντες όπως τα ακάρεα βαρρόα, τους ιούς και την κακή διατροφή, οι επιπτώσεις από αυτά τα φυτοφάρμακα μπορούν να κάνουν τις μέλισσες ανίκανες να εκτελέσουν τα καθήκοντά τους φυσιολογικά. Οι μέλισσες είναι ο σημαντικότερος επικονιαστής καλλιεργειών φρούτων, ξηρών καρπών και λαχανικών.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή είναι η πρώτη μελέτη για τη διερεύνηση μη θανατηφόρων επιδράσεων, του sulfoxaflor, δραστικής ουσίας του Transform, αλλά και της φλουπυραδιφουρόνης η οποία είναι δραστική ουσία του Sivanto. Μη θανατηφόρες επιδράσεις θεωρούνται αυτές κατά τις οποίες οι μέλισσες δεν πεθαίνουν αμέσως, αλλά μειώνουν την διάρκεια ζωής τους.

Στην περίπτωση του Transform οι επιπτώσεις ήταν πολύ σοβαρές. Η πλειοψηφία των μελισσών που εκτέθηκαν στο Transform πέθανε εντός έξι ωρών από την έκθεσή τους, επιβεβαιώνοντας τη μεγάλη τοξικότητα του φυτοφαρμάκου στις μέλισσες, ειδικά μάλιστα όταν η χρήση του δεν γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες.

Τα δύο αυτά φυτοφάρμακα χρησιμοποιούνται σε καλλιέργειες για να αντιμετωπιστούν αφίδες, ακάρεα, λευκές μύγες αλλά και άλλα παράσιτα. Πολλές από αυτές τις καλλιέργειες προσελκύουν και μέλισσες, οι οποίες είναι απαραίτητες για την επικονίαση. Φυσικά υπάρχουν περιορισμοί στην χρήση τους, όπως για παράδειγμα το Transform δεν πρέπει να εφαρμόζεται κατά την ανθοφορία, αλλά ποιος ελέγχει πότε γίνεται χρήση;

Το Sivanto απ’ την άλλη δεν ήταν άμεσα θανατηφόρο, όμως μείωσε κι αυτό το προσδόκιμο ζωής, ενώ προκάλεσε έντονο στρες στις μέλισσες, αλλά και απόπτωση στους ιστούς της. Η απόπτωση είναι μια διεργασία κυτταρικού θανάτου, καταστροφική και μη αντιστρεπτή.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Ramesh Sagili η μείωση του χρόνου ζωής στις μέλισσες μπορεί να φτάσει τις 10 ημέρες. Σε φυσιολογικές συνθήκες οι μέλισσες της άνοιξης ζουν κατά μέσο όρο 6 εβδομάδες, οπότε μια μείωση αυτού του μεγέθους θεωρείται σημαντική.

πηγή: phys.org

Πρωτοφανής ξηρασία πλήττει την Αυστραλία

Οι μελισσοκόμοι της Αυστραλίας αγωνίζονται να κρατήσουν ζωντανά τα μελίσσια τους έπειτα από πρωτοφανή ξηρασία, η οποία ίσως μείνει στην ιστορία ως η χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ.

Η παραγωγή μελιού αναμένεται να είναι κατά μέσο όρο 30% χαμηλότερη, ενώ υπάρχει τρομερή έλλειψη γύρης ειδικά στις περιοχές της Νέας Νότιας Ουαλίας και του νότιου Κουίνσλαντ. Σύμφωνα με την Capilano, τον μεγαλύτερο συσκευαστή μελιού της χώρας, η παραγωγή υπολογίζεται να ανέλθει  στους 7.000 τόνους, δηλαδή 3.000 τόνους κάτω από τον μέσο όρο, καθώς το 98% των μελισσοκόμων αναφέρει ότι έχει πληγεί από την ξηρασία.

Οι τιμές του μελιού έχουν αυξηθεί με τους μελισσοκόμους να πληρώνονται 6$ το κιλό στην χονδρική, περίπου 1$ πάνω από το συνηθισμένο. Υπάρχουν φόβοι ότι μπορεί να υπάρξει έλλειψη στα σούπερ μάρκετ, με τον Ben McKee διευθύνων σύμβουλο της εταιρείας Capilano, η οποία είναι υπεύθυνη για το 70% του μελιού που παράγεται στην Αυστραλία, να δηλώνει ότι αυτή τη στιγμή το αποθεματικό επαρκεί για 3 έως 6 μήνες.

Η φετινή ξηρασία ίσως να είναι χειρότερη κι από αυτή του 2014. Οι Αυστραλοί μελισσοκόμοι που προέρχονται από άλλες δύο κακές χρονιές, μετακινούνται πλέον σε ολόκληρη τη χώρα, όχι για να βρουν μέλι, αλλά για να κρατήσουν τις μέλισσες τους ζωντανές.

 

Με εξαφάνιση απειλούνται το 40% των ειδών δένδρων στην Ευρώπη

Πάνω από το 40% των ειδών δένδρων που φύονται στην Ευρώπη απειλούνται με εξαφάνιση, σύμφωνα με την Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN).

Η αγριοκαστανιά γνωστή και ως ιπποκαστανιά.

Είναι η πρώτη φορά που η IUCN, που έχει την έδρα της στο Γκλαντ της Ελβετίας, δημοσιεύει μια «Κόκκινη Λίστα» για τα ευρωπαϊκά δένδρα. Ο οργανισμός εξέτασε 454 είδη δέντρων που βρίσκονται σε ευρωπαϊκό έδαφος.

Μεταξύ των ειδών που φύονται στην Ευρώπη, αλλά και αλλού στον κόσμο το 42% θεωρούνται απειλούμενα και συνεπώς παρουσιάζουν «αυξημένο κίνδυνο εξάλειψης». Σε ό,τι αφορά τα λεγόμενα ενδημικά είδη –που δεν φυτρώνουν παρά μόνο στην Ευρώπη–, 58% απειλούνται και 15% βρίσκονται σε κρίσιμο κίνδυνο.

Οι ασθένειες, η αποδάσωση, η εντατική κτηνοτροφία, οι αλλαγές στα οικοσυστήματα, η αστικοποίηση, η εισαγωγή χωροκατακτητικών ειδών και η μη βιώσιμη εκμετάλλευση των δασών, αποτελούν τους σημαντικότερους κινδύνους που απειλούν τα δένδρα στην Ευρώπη.

«Είναι ανησυχητικό να διαπιστώνει κανείς πως περισσότερα από τα μισά ενδημικά είδη δένδρων της Ευρώπης απειλούνται σήμερα με εξαφάνιση», δήλωσε ο Κρεγκ Χίλτον-Τέιλορ, ο οποίος διευθύνει τη μονάδα που έχει αναλάβει την εκπόνηση της «Κόκκινης Λίστας».

Η Σουρβιά, μικρό φυλλοβόλο δέντρο του γένους Sorbus, με σύνθετα φύλλα, μικρά άσπρα άνθη και μικρούς σφαιρικούς καρπούς, συνήθως κίτρινους ή κόκκινους

Σύμφωνα με την IUCN, η σουρβιά (σόρβος) κινδυνεύει ιδιαίτερα, καθώς τα τρία τέταρτα των 170 ευρωπαϊκών ειδών της θεωρούνται απειλούμενα, ενώ πρόσφατα προστέθηκε στη λίστα και η κοινή αγριοκαστανιά, η οποία δέχεται επίθεση από το έντομο cameraria ohridella και θεωρείται πλέον «ευάλωτη».

πηγή: BBC

Όλο και λιγότερα πουλιά στην Ευρώπη

Κατά 300 εκατομμύρια περίπου έχει μειωθεί ο αριθμός των πουλιών μέσα σε 20 χρόνια, ένα ποσοστό που αντιστοιχεί πάνω από το μισό του αριθμού τους. Ποια είναι τα αίτια που οδήγησαν στην δραματική μείωση των πουλιών;

Το τιτίβισμα των πουλιών ακούγεται όλο και πιο σπάνια στη Γερμανία αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης της Γερμανίας ο αριθμός των ζευγαριών αναπαραγωγής στις αγροτικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταξύ 1980-2010 έχει υποχωρήσει κατά 300 εκατομμύρια. Αυτό δείχνει μία μείωση κατά 57%.

Για μερικά είδη πουλιών είναι οι αριθμοί ιδιαίτερα τρομακτικοί. Τα αποθέματα πληθυσμών της καλημάνας στη Γερμανία μεταξύ 1990-2013 παρουσιάζουν μία μείωση 80%, οι πληθυσμοί του καστανολαίμη 63% και αυτοί της λιμόζας 61%. Οι πληθυσμοί της πέρδικας μάλιστα ελαττώθηκαν στη Γερμανία μεταξύ 1990-2015 κατά 84%.

Η βιομηχανική γεωργία καταστρέφει τους βιότοπους

Η κύρια αιτία για την εξαφάνιση των πουλιών είναι οι τάσεις της σύγχρονης γεωργίας. Στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις προτιμούνται οι μονοκαλλιέργειες και τα φυτοφάρμακα καταστρέφουν τα αυτοφυή φυτά και τα έντομα. Συγκεκριμένα το απόθεμα ορισμένων ειδών εντόμων έχει μειωθεί κατά 90%. Αποτέλεσμα, τα πουλιά να μη βρίσκουν αρκετή τροφή. Σύμφωνα με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση η θνησιμότητα των πουλιών συνδέεται σημαντικά με τη χρήση ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων.

Σχολιάζοντας τους αριθμούς η πολιτικός των Πρασίνων Στέφι Λέμκε αναφέρει ότι «η κατάσταση των πουλιών παρουσιάζει μια δραματική εικόνα». Βλέποντας τις μεγάλες απώλειες των πουλιών και των ειδών που έχουν σημειωθεί, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση μένει άπραγη. Όπως τονίζει η γερμανίδα πολιτικός, «αυτό που χρειαζόμαστε είναι αναδιάρθρωση της γεωργίας, η γεωργία πρέπει να εναρμονίζεται με την φύση. Γι’ αυτό πρέπει να δώσουμε τέλος στη μαζική χρήση χημικών προϊόντων στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις και να υποστηρίξουμε την κατάργηση της μονοκαλλιέργειας». Από την κυβέρνηση ζητά επίσης να στηρίξει με χρήματα μία γεωργία που να δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για το περιβάλλον.

πηγή: DW (Γκέρο Ρίτερ/ Νατάσα Κουκουγιάννη)

Οι τρομακτική αύξηση της θερμοκρασίας τα τελευταία 120 χρόνια, σε ένα γράφημα.

Οι αύξηση της θερμοκρασίας σε 191 χώρες από το 1900 έως το 2017:

Τα στοιχεία έχουν αντληθεί από το National Aeronautics and Space Administration, Goddard Institute for Space Studies

Μικροπλαστικά σε ανθρώπινα κόπρανα – Τι αποκάλυψε η πρώτη διεθνής έρευνα

Μικροπλαστικά βρέθηκαν ακόμη και στα ανθρώπινα κόπρανα, σύμφωνα με νέα διεθνής έρευνα, την πρώτη του είδους της, η οποία έγινε σε οκτώ χώρες.

Η έρευνα αποκαλύπτει ότι σε όλα τα δείγματα κοπράνων που αναλύθηκαν, υπήρχαν μικροσκοπικά ίχνη πλαστικών. Συνολικά ανιχνεύθηκαν έως εννέα διαφορετικά είδη μικροπλαστικών σε ένα δείγμα, με πιο συχνά τα σωματίδια από πολυπροπυλένιο (ΡΡ) και τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (ΡΕΤ). Κατά μέσο όρο κάθε δείγμα περιείχε 20 σωματίδια μικροπλαστικών ανά δέκα γραμμάρια κοπράνων.

Οι χώρες από όπου ελήφθησαν τα δείγματα, ήσαν: Ιταλία, Ολλανδία, Βρετανία, Αυστρία, Πολωνία, Ρωσία, Φινλανδία και Ιαπωνία. Οι ερευνητές του Ιατρικού Πανεπιστημίου της Βιέννης και της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος της Αυστρίας, με επικεφαλής τον δρα Φίλιπ Σβαμπλ, έκαναν τη σχετική ανακοίνωση στο διεθνές συνέδριο γαστρεντερολογίας της οργάνωσης ευρωπαίων γαστρεντερολόγων United Europe Gastroenterology (UEG Week), που πραγματοποιείται στην αυστριακή πρωτεύουσα.

Τα μικροπλαστικά είναι μικρά σωματίδια με διάμετρο μικρότερη των πέντε χιλιοστών. Είτε χρησιμοποιούνται για ειδικούς σκοπούς σε διάφορα προϊόντα, είτε προέρχονται από τη διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών στο περιβάλλον. Εισέρχονται στο πεπτικό σύστημα του ανθρώπου και μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την υγεία, μεταξύ άλλων επιδρώντας στο ανοσοποιητικό σύστημα ή συμβάλλοντας στην μεταφορά τοξικών χημικών και παθογόνων μικροοργανισμών στο σώμα.

Η κατανάλωση τροφίμων που διατηρούνται σε πλαστικές συσκευασίες, καθώς επίσης νερού και αναψυκτικών από πλαστικά μπουκάλια, είναι βασική αιτία διείσδυσης των μικροπλαστικών στον ανθρώπινο οργανισμό από το στόμα. «Είναι η πρώτη έρευνα του είδους της και επιβεβαιώνει αυτό που υποπτευόμασταν εδώ και καιρό, ότι τα πλαστικά τελικά φθάνουν στο ανθρώπινο έντερο», δήλωσε ο Σβαμπλ. «Αυτό», πρόσθεσε, «γεννά ιδιαίτερη ανησυχία για το τι μπορεί να σημαίνει, ιδίως για τους ασθενείς με γαστρεντερικές παθήσεις.

Τα πιο μικρά σωματίδια μικροπλαστικών είναι ικανά να διεισδύουν στην κυκλοφορία του αίματος, στο λεμφικό σύστημα, ακόμη και στο ήπαρ. Πρέπει πλέον να κάνουμε περισσότερες μελέτες για να κατανοήσουμε τι σημαίνει αυτό για την ανθρώπινη υγεία». Η παγκόσμια παραγωγή πλαστικών έχει αυξηθεί σημαντικά από τη δεκαετία του 1950 και συνεχίζει να αυξάνεται κάθε χρόνο. Χάρη στις πολλές πρακτικές χρήσεις τους, τα πλαστικά χρησιμοποιούνται ευρύτατα στην καθημερινή ζωή, με συνέπεια οι άνθρωποι να εκτίθενται συνεχώς σε αυτά – το ίδιο και το περιβάλλον.

Εκτιμάται ότι το 2% έως 5% όλων των πλαστικών καταλήγουν στις θάλασσες, όπου καταναλώνονται από τα ψάρια και τους άλλους θαλάσσιους οργανισμούς, με αποτέλεσμα να εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα και να επιστρέφουν στους ανθρώπους, αλλά αυτή τη φορά στο στομάχι τους. Σημαντικές ποσότητες μικροπλαστικών έχουν ανιχνευθεί στους τόνους, στους αστακούς και στις γαρίδες.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Απειλούνται με εξαφάνιση οι ορχιδέες στην Πίνδο

Απαραίτητο συστατικό για την παρασκευή του σαλεπιού και του παγωτού ντουντουρμά, η ορχιδέα, που σχηματίζει πολύχρωμα «χαλιά» στην Πίνδο, απειλείται από την ανεξέλεγκτη συλλογή, λόγω της τεράστιας ζήτησής της από την Τουρκία. Η τιμή της στο παράτυπο εμπόριο έχει εκτοξευθεί φτάνοντας τα 90 με 120 ευρώ/κιλό σε ξερή μορφή!

Μελέτη για την κατάσταση των πληθυσμών και την ιστορία των ορχιδεών, που συλλέγονται και καταναλώνονται ως σαλέπι στην Πίνδο, υλοποιούν οι Κ. Στάρα, Μ. Χαριτωνίδου, Α. Τζωρτζάκη Α. και J. M. Halley από το Εργαστήριο Οικολογίας, Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, στο πλαίσιο του έργου «Εκτίμηση των επιπτώσεων της συλλογής ορχεοειδών (σαλέπι) στην αφθονία και τη δυναμική αυτοφυών πληθυσμών στη Βόρεια Πίνδο».

«Όλες οι αυτοφυείς ορχιδέες προστατεύονται αυστηρά από την ελληνική νομοθεσία, αλλά ο περισσότερος κόσμος δεν το ξέρει. Αν και τα ως τώρα αποτελέσματά μας, δείχνουν ότι η τοπική παραδοσιακή συλλογή είναι σχετικά περιορισμένης έκτασης και κλίμακας, ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται όλο και συχνότερα φαινόμενα ληστρικής συλλογής που αφορούν εκτός από τις ορχιδέες και άλλα φαρμακευτικά φυτά, βότανα, εδώδιμα μανιτάρια και τρούφες, ως αποτέλεσμα μιας παγκόσμια πίεσης για “άγρια”, “παραδοσιακά” προϊόντα» εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Στάρα προσθέτοντας ότι το «φαΐ που άλλοτε ήταν του φτωχού, τείνει να γίνει το φαΐ του πλούσιου».

Στην Ελλάδα, η ποικιλότητα των ορχιδεών είναι μεγάλη, με περιοχές όπως αυτή της ΒΔ Ελλάδας να χαρακτηρίζονται από υψηλά επίπεδα ποικιλομορφίας και ενδημισμού. «Παρά το γεγονός όμως», λέει η κ. Στάρα, «ότι η προστασία των ορχιδέων από διεθνείς συνθήκες και ευρωπαϊκές οδηγίες έχει κυρωθεί στην ελληνική νομοθεσία, η συλλογή ορχεοειδών για την παραγωγή σαλεπιού εικάζεται πως είναι ένας από τους παράγοντες για την αύξηση της τρωτότητας των ειδών αυτών προς εξαφάνιση».

Τα είδη που μελετούνται στην έρευνα είναι τα Dactylorhiza sambucina και Orchis mascula ssp. mascula, δύο από τα συνηθέστερα συλλεγόμενα για παραγωγή σαλεπιού είδη στην Ελλάδα.

Η Dactylorhiza sambucina είναι είδος σχετικά κοινό ακόμη στη Βόρεια Ελλάδα και απαντάται κατά κύριο λόγο σε φωτεινές θέσεις σε ορεινά λιβάδια ή σπανιότερα σε ανοίγματα δασών. Στην εργασία μελετήθηκε ως τώρα η παρουσία της σε 5 περιοχές στην Ήπειρο, όπου εκτιμήθηκε ότι η αφθονία επηρεάζεται από τα συμφύοντα είδη και τη διαθέσιμη εδαφική επιφάνεια αλλά και από ανθρωπογενείς παράγοντες, όπως η προσβασιμότητα λόγω εγγύτητας του οδικού δικτύου, η βόσκηση και η υπερσυλλογή για σαλέπι.

Συλλογή με σκεπαρνάκι κατά παραγγελία!

«Τη δεκαετία του ’60, κάτοικοι της Πίνδου γυρνούσαν στα βουνά της περιοχής τους και μάζευαν “σαλέπι”, όπως έλεγαν το φυτό, είτε για ιδιωτική τους χρήση είτε το πουλούσαν σε ζαχαροπλάστες. Ήταν μια συλλογή που απαιτούσε πολύ κόπο και την έκαναν λίγοι. Μάζευαν δε τους κονδύλους, με ειδικά σκεπαρνάκια, κατασκευασμένα με παραγγελία από σιδερά, για να μην τους “πληγώνουν”. Η συλλογή ξεκινούσε τον Ιούνιο όταν το άνθος είχε μαραθεί, έβγαζαν τον φρέσκο κόνδυλο και ξανατοποθετούσαν τον παλιό στην γη «για να το βρουν και του χρόνου», όπως λένε οι ίδιοι. Στη συνέχεια, έπλεναν και άπλωναν τους κονδύλους για να ξεραθούν σε μεγάλα άσπρα σεντόνια. Μετά, ή τον έκαναν σκόνη σε πέτρινο γουδί που λεγόταν “τουμπέκι” ή με μια βελόνα περνούσαν τους βολβούς σε μια κλωστή», αναφέρει η κ. Στάρα.

Εντούτοις, συμπληρώνει, «μπορεί η καλλωπιστική ορχιδέα να καλλιεργείται αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο και με τις άγριες ορχιδέες καθώς έχουν ιδιαίτερη βιολογία αναπαραγωγής».

«Οι ορχιδέες έχουν άμεση ανάγκη από τη συμβίωσή τους με μύκητες που ζουν κάτω από το έδαφος και υποστηρίζουν την ανάπτυξή τους στα πρώτα στάδια της ζωής τους, κάτι που δυσχεραίνει την καλλιέργειά τους. Ωστόσο αν και είναι δύσκολο να καλλιεργηθούν, γίνονται πολλές ερευνητικές προσπάθειες σε Τουρκία και Ελλάδα και αλλού στην Ευρώπη», καταλήγει η κ. Στάρα, η οποία πιστεύει ότι στην κατεύθυνση της προστασίας της ορχιδέας, μοναδική λύση αποτελεί η επίτευξη της καλλιέργειάς της ενώ γενικότερα, υπάρχει επιτακτική ανάγκη εύρεσης λύσεων αειφορικής διαχείρισης για άγρια είδη της ελληνικής χλωρίδας μεγάλου εμπορικού ενδιαφέροντος.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ