Η παρασιτική σφήκα που ελέγχει το μυαλό του ξενιστή της

Επιστήμονες ανακάλυψαν ένα νέο είδος παρασιτικής σφήκας, της οποίας η συμπεριφορά, τους φάνηκε τόσο ακραία, που της έδωσαν το όνομα Σεθ, απ’ την θεότητα της αιγυπτιακής μυθολογίας που συμβόλιζε το κακό και το χάος.

Η σφήκα Σεθ (Crypt-keeper wasp) που μπορεί να ελέγξει το μυαλό του ξενιστή της.

Βρέθηκε στις νότιες Πολιτείες των ΗΠΑ και είναι γνωστή και ως Crypt-keeper wasp. Ζει παρασιτικά αλλά αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να ελέγξει τις κινήσεις και τις αποφάσεις του ξενιστή της. Γεννά τα αυγά της μέσα σε τρύπες που βρίσκει σε κορμούς δέντρων, που έχουν ανοιχτεί προηγουμένως από την σφήκα Bassettia pallida για να χρησιμοποιηθούν ως φωλιές.

Μόλις μια προνύμφη της σφήκας Σεθ εκκολαφτεί, εισέρχεται μέσα σε μια σφήκα Bassettia pallida, καταλαμβάνοντας το μυαλό της. Στην συνέχεια αναγκάζει τον ξενιστή της να ανοίξει τρύπες για να καταφέρει να αποδράσει από τον κορμό του δέντρου, καθώς η ίδια δεν έχει την δυνατότητα να σκάψει σε επιφάνεια ξύλου. Λίγο πριν το τέλος ωθεί τη σφήκα Bassettia pallida να ανοίξει μια μικρότερη τρύπα στην οποία την παγιδεύει.

Η σφήκα (Bassettia pallida) που σκάβει τις φωλιές της σε κορμούς βελανιδιάς στις νότιες Πολιτείες των ΗΠΑ.

Έχοντας ουσιαστικά βάλει τον ξενιστή της να σκάψει στην κυριολεξία το λάκκο του, αρχίζει να τον τρώει ζωντανό, μέχρι τελικά να βγει έξω στον κόσμο. Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι και ο θεός Σεθ μπορούσε να ελέγχει άλλα ζώα όπως ύαινες και φίδια και είχε επίσης παγιδεύσει τον αδερφό του Όσιρι μέσα σε ένα κιβώτιο, το οποίο έριξε στο Νείλο, δολοφονώντας τον.

Ακόμα και η Kelly Weinersmith, παρασιτολόγος στο πανεπιστήμιο του Rice και επικεφαλής της νέας αυτής μελέτης, δηλώνει πως ανατριχιάζει στην ιδέα να βρίσκεται κανείς στριμωγμένος, χωρίς να μπορεί να κουνηθεί, μέσα σε ένα τούνελ, την ώρα που του τρώνε τα σωθικά. Θεωρεί όμως ακόμα πιο εκπληκτικό το γεγονός ότι μια παρασιτική σφήκα κατάφερε, μέσω φυσικής επιλογής, να χειραγωγήσει τον ξενιστή της με αυτό τον τρόπο.

πηγή: National Geographic

Advertisements

Η γιγάντια ασιατική σφήκα

Τριάντα γιγάντιες ασιατικές σφήκες ακολουθούν τις συντεταγμένες που τους υπέδειξε η ανιχνευτής τους, εντοπίζοντας τελικά μια κυψέλη μελισσών. Οι αποκεφαλισμοί ξεκινούν… Οι σφήκες παγιδεύουν τις μικροσκοπικές μέλισσες και ανοίγουν τα κεφάλια τους χρησιμοποιώντας τις πανίσχυρες δαγκάνες τους. Πάνω στην απελπισία τους οι μέλισσες προσπαθούν να τις κεντρίσουν, όμως το δηλητήριο τους δεν μπορεί να περάσει από το σκληρό κέλυφος των σφηκών.

Satoshi Kuribayashi/Minden Pictures

Κεφάλια εδώ και κει… Η μία μέλισσα μετά την άλλη πέφτουν νεκρές. Μία και μόνο ασιατική σφήκα μπορεί να εξουδετερώσει έως και 20 μέλισσες το λεπτό! Με αυτό το ρυθμό, μια μικρή ομάδα τέτοιων αρπαχτικών μπορεί να αφανίσει μια αποικία 30.000 μελισσών μέσα σε λίγες ώρες. Η γιγάντια ασιατική σφήκα είναι μια πολεμική μηχανή, ένας σύγχρονος φτερωτός Τ. Rex.

Η αξιοθαύμαστη γιγάντια ασιατική σφήκα (Vespa mandarinia) όταν ενηλικιωθεί φτάνει τα 5 εκ. μήκος με άνοιγμα φτερών που αγγίζει τα 7,6 εκ. Η ταχύτητα που πιάνει είναι 40 χλμ./ώρα, ενώ το κεντρί της μπορεί να περάσει ακόμα και από ένα αδιάβροχο τζάκετ. Μάλιστα σε αντίθεση με τις μέλισσες μπορεί να τσιμπάει επανειλημμένα. Το δηλητήριο της αφού περάσει την ανθρώπινη σάρκα επιβαρύνει σημαντικά τα νεφρά.

Η γιγάντια ασιατική σφήκα (Vespa mandarinia)

Γενικά η ασιατική σφήκα θεωρείται κορυφαίο αρπακτικό. Μπορεί να τα βάλει με οποιοδήποτε άλλο έντομο ακόμα και με θηλαστικό αν τολμήσει να την ενοχλήσει. Αν συναντήσετε ποτέ μία, προσπαθήστε να μείνετε μακριά. Ο εντομολόγος Stephen Martin του Πανεπιστημίου του Salford, παρατηρούσε κάποτε μια φωλιά ασιατικών σφηκών, όταν δέχτηκε επίθεση. «Κλείνεις τα μάτια σου, κλείνεις το στόμα σου, χτυπάς τα δόντια σου, γιατί είναι αρκετά τρομακτικό! Αν οι σφήκες δεν νοιώσουν ότι απειλούνται θα σας αφήσουν στην ησυχία σας. Δεν έχει νόημα να σπαταλήσουν δηλητήριο και να διακινδυνεύσουν να σκοτωθούν και αυτό το γνωρίζουν.»

Αν τσιμπηθείτε θα πρέπει να σπεύσετε γρήγορα στο νοσοκομείο. Το δηλητήριο της ασιατικής σφήκας καταστρέφει τα κύτταρα του δέρματος σας, αφήνοντας σας ένα χαρακτηριστικό σημάδι, ενώ οι νευροτοξίνες παραλύουν τα νεύρα, με αποτέλεσμα έναν έντονο, εξοργιστικό πόνο. Λόγω του μεγέθους τους αλλά και του γεγονότος ότι δεν πεθαίνουν μετά το τσίμπημα, μπορούν να διοχετεύσουν μεγάλη ποσότητα δηλητηρίου, η οποία μπορεί να φτάσει το ένα κουταλάκι του γλυκού (στα 30-40 τσιμπήματα). Ύστερα από αρκετά τσιμπήματα τα νεφρά σας θα σταματήσουν, ενώ αν πάσχετε από καρδιακά προβλήματα ίσως σταματήσουν και την καρδιά σας… Φυσικά αν είστε αλλεργικοί θα αντιμετωπίσετε ένα αναφυλακτικό σοκ.

Image Source: Gabriel Galaz

Το πρόβλημα με τις ασιατικές σφήκες είναι το μέγεθός τους. Είναι τόσο μεγάλες που οι φωλιές τους φτάνουν να ζυγίζουν περισσότερο από 20 κιλά. Έτσι δεν μπορούν να στηριχτούν εύκολα πάνω σε κλαδιά δέντρων και γι αυτό οι σφήκες προτιμούν να τις φτιάχνουν στο έδαφος, ανοίγοντας τρύπες. Έτσι είναι πιο πιθανό να πέσετε πάνω σε μια φωλιά ενώ είστε ανυποψίαστοι, να τις ενοχλήσετε χωρίς να το θέλετε και τελικά να έρθετε αντιμέτωποι με ένα εξοργισμένο σμήνος. Αν σας τύχει κάτι τέτοιο, μην αρχίσετε να τρέχετε, είναι άσκοπο…

Οι μέλισσες όμως, παρά τον τρόμο που προκαλεί η ασιατική σφήκα, έχουν βρει μια εκπληκτική τεχνική για να αμύνονται. Σχηματίζουν μια σφαίρα με τα σώματά τους γύρω απ’ την ανιχνεύτρια σφήκα και αρχίζουν να δονούνται με σκοπό να αυξήσουν τη θερμοκρασία και να της προκαλέσουν ασφυξία, διατηρώντας έτσι τις συντεταγμένες της φωλιάς τους κρυφές. Είναι ζωτικής σημασίας για το μελίσσι να μην καταφέρει να βγει ζωντανή η ανιχνεύτρια απ’ την κυψέλη γιατί θα αποκαλύψει τη θέση τους και μετά τα πράγματα θα είναι πολύ πιο δύσκολα.

Μέλισσες έχουν κυκλώσει μια ασιατική σφήκα ώστε να της προκαλέσουν ασφυξία.

Καθώς οι μέλισσες κυκλώνουν την σφήκα και αρχίζουν να δονούνται το διοξείδιο του άνθρακα συσσωρεύεται μέσα στην «μπάλα». Επίσης εκμεταλλεύονται μια μοναδική ιδιαιτερότητα της ανατομίας των εντόμων. Η σφήκα δεν έχει καρδιά (και εδώ μιλάμε κυριολεκτικά…) αντ ‘αυτού αντλεί αίμα με συσπάσεις του σώματός της. Οι μέλισσες, την σφίγγουν τόσο πολύ που η σφήκα από ένα σημείο και μετά δε μπορεί να μεταφέρει το αίμα στο σώμα της, όπως ένας βόας που έχει τυλίξει το θύμα του. Αυτή η τεχνική αυξάνει επίσης και την θερμοκρασία και ο συνδυασμός αυτών των δύο παραγόντων έχει ως αποτέλεσμα την δημιουργία διοξειδίου του άνθρακα, το οποίο περιορίζει ακόμα περισσότερο την ομαλή ροή του αίματος στο σώμα της σφήκας. Η σφήκα πέφτει νεκρή, παίρνοντας μαζί της, τις συντεταγμένες της κυψέλης. Μπορεί στη μάχη να σκότωσε μερικές εργάτριες, όμως το μελίσσι στο σύνολό του είναι ασφαλές.

Είναι μια αξιοθαύμαστη αμυντική τεχνική που εξελίχθηκε για χιλιετίες. Όμως η γιγάντια ασιατική σφήκα μόλις τώρα κάνει την εμφάνισή της στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή μέλισσα δεν έχει ουσιαστικά τεθεί ακόμα αντιμέτωπη μαζί της και έτσι παρατηρείται ότι οι ανιχνεύτριες σφήκες καταφέρνουν και επιστρέφουν, δηλώνοντας την θέση του μελισσιού, με αποτέλεσμα να επιστρέφουν κατά ομάδες. Αναπόφευκτα οι σφήκες θα σφαγιάσουν το μελίσσι, θα φάνε κάθε ενήλικη μέλισσα και θα μεταφέρουν τις νεαρές προνύμφες στη φωλιά τους για να ταΐσουν τις δικές τους προνύμφες. Μάλιστα αν δεν καταφέρουν να ολοκληρώσουν τη λεηλασία σε μια μέρα θα επιστρέψουν την επόμενη.

Satoshi Kuribayashi/Minden Pictures

Οι μελισσοκόμοι όμως που διατηρούν μέλισσες ευρωπαϊκής φυλής στην Κίνα και την Ιαπωνία δεν δείχνουν να ανησυχούν ιδιαίτερα γι αυτά. Κάποιοι έχουν προσαρμόσει τις εισόδους των κυψελών τους ώστε να κρατήσουν τις σφήκες μακριά, ενώ κάποιοι άλλοι έχουν υιοθετήσει κάποιες πιο ιδιαίτερες μεθόδους για να τις αποτρέπουν χρησιμοποιώντας ρακέτες μπαντμιντον (!!!). Στην πιο πλούσια Ιαπωνία μελισσοκόμοι πληρώνουν ανθρώπους για να βρίσκουν και να καταστρέφουν φωλιές σφηκών.

Η γιγάντια ασιατική σφήκα μπορεί να προκαλεί προβλήματα στις μέλισσες και κατ’ επέκταση στην μελισσοκομία, όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι έχει έναν συγκεκριμένο ρόλο στην ισορροπία του οικοσυστήματος. Επιτίθεται σε κάποιες κάμπιες που μπορούν να καταστρέψουν τις καλλιέργειες. Είναι δηλαδή ένα φυσικό μέσο καταπολέμησης των παρασίτων συντελώντας στη μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων.

Γι αυτό αν βρείτε μια φωλιά ασιατικών σφηκών, μην δοκιμάστε να την καταστρέψετε. Ειδικά αν δεν έχετε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη….

πηγή: wired.com
του Matt Simon
επιμέλεια: Στράτος Σαραντουλάκης

Φοιτητής πειραματίζεται δίνοντας χρωματιστό χαρτί σε σφήκες για να χτίσουν

Αν και οι περισσότεροι δεν θέλουν να τις βλέπουν κοντά στα σπίτια τους, οι φωλιές των σφηκών είναι απ’ τα πιο εντυπωσιακά έργα της φύσης. Η ευρωπαϊκή χάρτινη σφήκα κατασκευάζει τη φωλιά της μασώντας ξύλο, το οποίο στη συνέχεια αναμιγνύει με σίελο δημιουργώντας έναν πολτό, τον οποίο χρησιμοποιεί για να χτίζει σε εξάγωνα με ένα υλικό γκρι χρώματος που έχει χάρτινη υφή.

wasp-2

Για να αναδειχτούν ακόμη καλύτερα αυτές οι δομές, ο φοιτητής του Τμήματος Βιολογίας, Mattia Menchetti, πειραματίστηκε παρέχοντας σε μια αποικία Ευρωπαϊκών χάρτινων σφηκών, χρωματιστό χαρτί ώστε να χτίσουν με αυτό. Ξεκίνησε θέτοντας τις σφήκες σε αιχμαλωσία και δίνοντάς τους αρχικά κίτρινο χαρτί, ενώ σταδιακά στη συνέχεια εισήγαγε και άλλες αποχρώσεις.

wasp-1

Τα έντομα σύντομα δημιούργησαν μια χρωματιστή φωλιά για να στεγάσουν τις προνύμφες τους. Οι φωλιές των σφηκών φαινομενικά μοιάζουν εύθραυστες, ειδικά αν σκεφτεί κανείς από τι είναι φτιαγμένες, αλλά είναι πολύ σταθερές και αρκετά ανθεκτικές. Μια πρωτεΐνη στο σάλιο των ευρωπαϊκών σφηκών είναι η αιτία που κάνει το χαρτί τόσο αποτελεσματικό, ενώ ταυτόχρονα το αδιαβροχοποιεί.

drone

Μάλιστα μια ομάδα ερευνητών της Nasa χρησιμοποίησε αυτήν την τεχνική των σφηκών για να κατασκευάσει ένα βιοδιασπώμενο drone για να πετά σε ευαίσθητα περιβάλλοντα, όπως για παράδειγμα σε κοραλλιογενείς υφάλους, χωρίς να αφήσει κανένα ίχνος σε περίπτωση που συντριβεί.