Το μέλι της Βελανιδιάς

Κατά τα μέσα του Ιουνίου μετέφερα σε ένα ορεινό και αρκετά δυσπρόσιτο βελανιδόδασος της Αιτωλοακαρνανίας, ένα μελίσσι μαζί με μία ζυγαριά, ώστε να παρακολουθήσω τις μελιτώδεις εκκρίσεις του δέντρου αυτού που ξεκινούν εκείνη την εποχή.

Αρχικά η βελανιδιά αρχίζει να δίνει μελίτωμα από το φύλλο και λίγο αργότερα από το βελανίδι. Το δεύτερο είναι σκουρόχρωμο και αρκετά παχύρρευστο. Η πορεία της μελιτοέκκρισης μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά από τον καύσωνα.

Δυστυχώς φέτος ενώ όλα ξεκινούσαν ιδανικά, χαλούσαν στην πορεία. Έτσι έγινε με τις ανοιξιάτικες ανθοφορίες, αλλά και με τον έλατο που ξεκίνησε καλά αλλά δεν τελικά απέδωσε εξαιτίας των βροχών. Έτσι και το μελίτωμα της βελανιδιάς “στέγνωσε” απ’ τις υψηλές θερμοκρασίες και οι μέλισσες δεν το συνέλεγαν.

Παρ’ όλα αυτά και μετά από προτροπή του φίλου μου του Θύμιου, μετέφερα ένα μέρος του κοπαδιού και τελικά δεν βγήκα χαμένος, καθώς στα τέλη του Ιουλίου πραγματοποιήσαμε έναν μικρό τρύγο.

Το μέλι της βελανιδιάς είναι σκοτεινό, σχεδόν μαύρο, αρκετά παχύρρευστο και θεωρείται ίσως το πιο πλούσιο σε ιχνοστοιχεία αλλά και σε αντιοξειδωτική δράση. Οι μελισσοκόμοι το χαρακτηρίζουν ως μέλι “μελούρα” ή μέλι δέντρου. Μπορείτε να το δοκιμάσετε εδώ.

Ο ανοιξιάτικος τρύγος

Οι πλαγιές γύρω απ’ τη λίμνη Πουρναρίου στην Πίνδο, είναι εξαιρετικά παρθένες. Ένας απ’ τους βασικότερους λόγους που συμβαίνει αυτό είναι γιατί μετά την κατασκευή του φράγματος το 1981, πολλά χωριά εγκαταλείφθηκαν ενώ άλλα βυθίστηκαν κάτω απ’ τα νερά. Οι άνθρωποι αφού έχασαν τις περιουσίες τους, αποζημιώθηκαν και μετανάστευσαν στις πόλεις.

Το μελισσοκομείο την άνοιξη πάνω απ’ τη λίμνη.

Ποτέ δεν κατασκευάστηκαν δρόμοι και όσοι υπήρχαν αφέθηκαν στην τύχη τους. Έτσι το ανθρώπινο στοιχείο είναι σπάνιο εδώ. H ιχθυοπανίδα της λίμνης είναι πολύ πλούσια όπως και η ορνιθοπανίδα στις πλαγιές γύρω της.

Εδώ την άνοιξη ξεκινάει μια αλληλουχία ανθοφοριών με πολύ μεγάλη διάρκεια. Οι γκορτσιές (αγριοαχλαδιές), οι κορομηλιές και οι κρανιές δίνουν την θέση τους στα ανοιξιάτικα ρείκια και τις κουτσουπιές και αυτά με τη σειρά τους στις λαδανιές και τα αλογοθύμαρα (σουρούπες). Τα λουλούδια βάζουν τα δυνατά τους δημιουργώντας εντυπωσιακά άνθη ώστε να καταφέρουν να προσελκύσουν τις μέλισσες.

Η φετινή χρονιά ήταν ιδανική για δημιουργία παραφυάδων.

Όμως αυτό που είναι σημαντικό είναι η ποιότητα της γύρης. Σε αντίθεση με τις καλλιέργειες του κάμπου και τους επικαλυμμένους με νεονικοτινοειδή σπόρους, που τόσα προβλήματα δημιουργούν στην ανάπτυξη των μελισσών, εδώ παρατηρείται αφθονία πολύ ποιοτικής γύρης από άγρια φυτά.

Πολλά από αυτά δεν είναι γνωστά στους περισσότερους. Όπως για παράδειγμα το πουρνάρι ή η αριά. Αν συμπεριλάβουμε και την λαδανιά αλλά και το ρείκι τότε αυτό είναι το ιδανικό περιβάλλον για τις μέλισσες. Το μόνο που χρειάζεται η φύση για να δώσει όλη αυτή τη γύρη απλόχερα είναι οι βροχές και τέτοιες είχαμε αρκετές φέτος.

Ανοιξιάτικο ρείκι ανθισμένο.

Έτσι τα μελίσσια δυνάμωσαν πάρα πολύ και είχαμε εντονότατες τάσεις σμηνουργίας. Τα ρείκια την άνοιξη άργησαν να ανοίξουν, πιθανότατα λόγω του χειμώνα, ο οποίος ήταν βαρύς (τα μελίσσια ήταν σκεπασμένα με χιόνι για αρκετό διάστημα) και με μεγάλη διάρκεια. Έτσι τα ρείκια έδωσαν μεν μέλι αλλά όχι αρκετό ώστε να σφραγιστεί και να τρυγηθεί αμιγές. Γι αυτό και περιμέναμε.

Περιμέναμε κάποιο άλλο φυτό να δώσει ό,τι μας έλειπε. Και έτσι έγινε. Κατά τα τέλη Μαΐου η κουτσουπιά η οποία προηγουμένως, κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας της, είχε δώσει νέκταρ, άρχισε να δίνει μελίτωμα απ’ το φύλλο. Αυτό σε συνδυασμό με την πλούσια ανθοφορία του αλογοθύμαρου μας έδωσε τον τρύγο.

Έτσι στα μέσα του Ιούνη τρυγήσαμε ένα μέλι αρκετά λεπτόρρευστο, έντονα αρωματικό, το οποίο αφού κρυσταλλώσει αποκτά μια ωραία κρεμώδη υφή που το κάνει πολύ ιδιαίτερο. Είναι απ’ τα πιο πλούσια μέλια σε θρεπτική αξία καθώς παρουσιάζει υψηλή περιεκτικότητα σε γυρεόκοκκους. Η γύρη της ερείκης θεωρείται απ’ τις καλύτερες. Ιδιαίτερα τονωτικό με αντισηπτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες.

Εκεί που το έλατο αγκαλιάζει το βράχο

Η κορυφή Χελώνα, γνωστή και ως Αϊλίντας (1538 μέτρα), στην Πίνδο, πήρε αυτό το όνομα επειδή το σχήμα της θυμίζει το καβούκι της χελώνας. Στις απότομες πλαγιές της υπάρχει πυκνό ελατοδάσος, ενώ αποτελεί αγαπημένο προορισμό για ορειβάτες, πεζοπόρους και φυσικά μελισσοκόμους.

Στα ελατοδάση παρασιτούν κοκκοειδή αλλά και αφίδες που παράγουν μελιτώδεις εκκρίσεις, τις οποίες οι μέλισσες μετατρέπουν σε μέλι. Το περίφημο κόκκινο μέλι ελάτης της Πίνδου θεωρείται εξαιρετικής ποιότητας και θρεπτικής αξίας, όμως η συγκομιδή του παρουσιάζει αρκετές δυσκολίες.

Η πρόβλεψη είναι εξαιρετικά δύσκολη, η μελιτοέκκριση πολύ ευαίσθητη, ενώ τα μελίσσια που θα επιλεγούν θα πρέπει να είναι αρκετά δυνατά, καθώς υπάρχει πιθανότητα να ταλαιπωρηθούν ιδιαίτερα. Η μακροχρόνια παραμονή στα έλατα προκαλεί στις μέλισσες μελανίαση, μια ασθένεια που είναι γνωστή και ως η μαύρη νόσος των δασών.

Έτσι λοιπόν τις προηγούμενες ημέρες μεταφέραμε ένα μελίσσι με ζυγαριά στα έλατα, τα οποία αυτή την εποχή ξεκινούν να παράγουν μελιτώδεις εκκρίσεις. Πέρυσι είχαν ξεκινήσει απ’ τα μέσα Μαΐου, όμως φέτος ο παρατεταμένος χειμώνας τα έχει πάει όλα λίγο πίσω. Έτσι απ’ τα δεδομένα που λαμβάνουμε απ’ την ζυγαριά βλέπουμε ότι ειδικά τις πρωινές ώρες έχουμε αρκετά χαμηλές θερμοκρασίες (έχουμε επιλέξει και περιοχή με μεγάλο υψόμετρο 1050μ.), οι οποίες αναγκάζουν τις μέλισσες να παραμένουν μέσα ώστε να ζεστάνουν τον γόνο τους.

Οι πτώσεις του βάρους είναι φυσιολογικές, γι αυτό επιλέξαμε και μελίσσι με αρκετά μέλια μέσα. Αν τις επόμενες μέρες έχουμε υψηλότερες θερμοκρασίες πιθανότατα θα έχουμε και τα πρώτα θετικά δείγματα. Ο έλατος για να αποδώσει θέλει ζέστη και όχι βροχές.

Άνοιξη στο βουνό

Η φετινή άνοιξη ήταν (και συνεχίζει) πολύ δυνατή. Τα φυτά ποτίστηκαν παραπάνω από ικανοποιητικά και έτσι άρχισαν από νωρίς να δίνουν απλόχερα την γύρη τους. Από ένα σημείο και μετά τα μελίσσια δεν κρατιόνταν και έτσι είχαμε και πολλές σμηνουργίες. Γι αυτό έχουμε και καιρό να γράψουμε…

Στο μελισσοκομείο του κάμπου, οι θερμοκρασίες ήταν υψηλότερες και τα μελίσσια ξεκίνησαν νωρίτερα την ανάπτυξη τους. Δούλεψαν κυρίως χορτονομή, ζοχαδόχορτα, ανεμώνες αλλά και σε καρποφόρα, όπως αμυγδαλιές, κυδωνιές κ.α. με αποκορύφωμα φυσικά την πορτοκαλιά.

Αφεσμός που μάζεψα και είχε κάτσει πάνω σε δεντράκι πορτοκαλιάς

Η πορτοκαλιά πήγε σχετικά καλά, παρά το γεγονός ότι είχαμε αρκετές βροχές κατά την διάρκεια της ανθοφορίας. όμως για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά παρατήρησα προβλήματα στην ανάπτυξη από τα μέσα του Απρίλη και μετά, τα οποία δεν ξέρω που οφείλονται και με ανάγκασαν να μετακινήσω όλα τα μελίσσια στο μελισσοκομείο του βουνού.

Άγριες κουτσουπιές στις πλαγιές της λίμνης Πουρναρίου στην Πίνδο.

Εκεί τα πράγματα είναι πιο ασφαλή. Δεν υπάρχουν ψεκασμοί και οι μέλισσες έχουν πρόσβαση σε πολύ καλύτερη ποιότητα τροφής. Τα μελίσσια που ξεχειμώνιασαν στο βουνό ξεκίνησαν να δουλεύουν στις γκορτσιές (αγριοαχλαδιές), στις κορομηλιές, στις κρανιές και συνέχισαν εντατικά στα ρείκια και τις κουτσουπιές. Τα ρείκια άργησαν πολύ φέτος και η ανθοφορία τους δεν ήταν πλούσια, ήταν όμως αρκετή για να μοσχοβολήσουν τα μέλια στις κυψέλες. Απ’ την άλλη οι κουτσουπιές πήγαν εξαιρετικά.

Ανοιξιάτικο ρείκι μαζί με κουτσουπιές.

Αυτό όμως που λατρεύω στο βουνό είναι ότι οι μέλισσες έχουν πρόσβαση σε καθαρή γύρη. Γύρη που δεν προέρχεται από καλλιέργειες. Τα πουρνάρια και οι λαδανιές είχαν την τιμητική τους. Έτσι τα μελίσσια του βουνού δεν παρουσίασαν προβλήματα στην ανάπτυξη παρά το γεγονός ότι κάποια ταλαιπωρήθηκαν πολύ απ’ το χιόνι του χειμώνα. Λένε επίσης ότι τα μελίσσια που έχουν εκτραφεί με γύρη ερείκης παραμένουν δυνατά όλο τον χρόνο.

Πλαίσιο που έχει φρακάρει από την γύρη και η βασίλισσα δεν βρίσκει χώρο για να γεννήσει.

Έτσι τα μελίσσια φράκαραν από τις γύρες και οι βασίλισσες δεν έβρισκαν χώρο για να γεννήσουν, με αποτέλεσμα να αποκτήσουν τάσεις σμηνουργίας. Πιάσαμε αρκετά μελίσσια φέτος μιας και αρκετοί δεν περίμεναν τόσο έντονη άνοιξη, με αποτέλεσμα να τους φύγουν αρκετά μελίσσια. Μάλιστα ένα ήρθε και μπήκε μόνο του μέσα σε μια παλιά κυψέλη που είχα ξεχάσει έξω από την αποθήκη.

Λαδανιά (κουνούκλα), ροζ και λευκή.

Αυτή τη στιγμή περιμένουμε να σφραγίσουν τα μέλια ώστε να τρυγήσουμε το ανθόμελο της άνοιξης, ενώ ετοιμαζόμαστε για την πρώτη εκτροφή βασιλισσών. Άλλες χρονιές τέτοια εποχή είχαμε ξεμπερδέψει με αυτά και ετοιμαζόμασταν για τα έλατα, όμως φέτος όλα έχουν πάει πίσω. Ακόμη και ο Μάης ήρθε με έντονες βροχές, ενώ στα ορεινά υπάρχει ακόμα χιόνι.

Στον κάμπο για το ξεχειμώνιασμα

Το φετινό φθινόπωρο κύλησε το ίδιο απογοητευτικά όπως και το περσινό. Η ανομβρία των δύο πρώτων μηνών μετά το καλοκαίρι έκαψε το ρείκι που είναι το σημαντικότερο φυτό για την φθινοπωρινή ανάπτυξη και την ανανέωση του πληθυσμού, με αποτέλεσμα τα μελίσσια να μπουν στο χειμώνα με γερασμένες μέλισσες και λιγοστές προμήθειες.

Το μελισσοκομείο του κάμπου κατά το ξεχειμώνιασμα. Στο βάθος χιονισμένο το όρος Ξηροβούνι.

Σαν να μην έφτανε αυτό, ήρθαν και τα χιόνια. Ο φετινός χειμώνας, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, αποδεικνύεται αρκετά σκληρός και αν το φθινόπωρο ήταν πιο ευνοϊκό, ίσως να μην αποτελούσε τόσο μεγάλο πρόβλημα, όμως με τις λιγοστές προμήθειες που συνέλεξαν οι μέλισσες είναι παραπάνω από εμφανές ότι θα έχουμε αρκετές απώλειες φέτος…

Το μελισσοκομείο του βουνού. Τα μελίσσια σκεπάστηκαν από το χιόνι.

Σε αντίθεση με το μελισσοκομείο του βουνού, στον κάμπο δεν χιόνισε, όμως δεν έλειψε ο παγετός και οι πολύ χαμηλές θερμοκρασίες την νύχτα. Οι μέλισσες εκτελούν ελάχιστες πτήσεις, οι οποίες είναι κυρίως πτήσεις καθαρισμού. Σε αντίθεση με προηγούμενες χρονιές δεν δουλεύουν στις μουσμουλιές ενώ λόγω του κρύου έχουν καθυστερήσει και τα ζοχαδόχορτα με τις ανεμώνες.

Πανοραμική φωτογραφία του μελισσοκομείου στον κάμπο.

Από εδώ και πέρα ελπίζουμε σε πρώτη φάση τα μελίσσια να βγάλουν τον χειμώνα με όσο το δυνατόν λιγότερες απώλειες και έπειτα να έχουμε μια, όσο γίνεται πιο φυσιολογική άνοιξη. Χωρίς μεγάλες περιόδους ανομβρίας αλλά και έντονες και συνεχόμενες βροχοπτώσεις.

Τρύγος στην κουμαριά

Έπειτα από ένα ακόμα δύσκολο φθινόπωρο, με μεγάλες περιόδους ανομβρίας, τελικά καταφέραμε να τρυγήσουμε στο τέλος λίγο μέλι κουμαριάς. Δυστυχώς όμως το μέλι δεν είχε την πικράδα περασμένων ετών, αλλά αυτό ήταν αναμενόμενο…

Το μελισσοκομείο στις όχθες της λίμνης Πουρναρίου, στην Πίνδο για την ανθοφορία της κουμαριάς (φθινόπωρο 2018), στο βάθος χιονισμένα τα Τζουμέρκα.

Οι βροχές άργησαν πολύ (ήρθαν κατά τα μέσα του Νοέμβρη) και καμία απ’ τις φθινοπωρινές ανθοφορίες δεν απέδωσε. Το ρείκι κάηκε απ’ την ξυρασία, ο κισσός ήταν στεγνός, ο αρκουδόβατος δεν άνθισε καν και μόνο η ακονιζιά έδωσε λίγη γύρη στα μελίσσια. Η κουμαριά άνθισε αλλά μέχρι να έρθουν οι βροχές δεν έδινε νέκταρ και οι μέλισσες δεν έβγαιναν έξω να συλλέξουν.

Μετά τις βροχές άρχισε να ακούγεται το γνώριμο βουητό των μελισσών που εργάζονται, όμως το φυτό είχε επηρεαστεί σημαντικά από την ανομβρία που προηγήθηκε και έτσι το μέλι που προέκυψε δεν έχει την ένταση στη γεύση που έχουμε συνηθίσει. Τις επόμενες ημέρες τα μελίσσια θα μεταφερθούν στον κάμπο για το ξεχειμώνιασμα. Ελπίζουμε η επόμενη χρονιά να είναι καλύτερη!

Ο Άραχθος μετά τις βροχές

Επιτέλους έβρεξε στη Δυτική Ελλάδα! Αυτή πρέπει να ήταν μόλις η τρίτη ή τέταρτη βροχή από τον περασμένο Αύγουστο. Το φετινό φθινόπωρο εξελίσσεται πιο άσχημα ακόμα κι απ’ το περσινό. Άλλες χρονιές το φθινόπωρο αναπτύσσαμε παραφυάδες και χτίζαμε πλαίσια, όμως τώρα αγωνιούμε για το αν θα καταφέρουν να μαζέψουν οι μέλισσες προμήθειες αρκετές ώστε να βγάλουν το χειμώνα.

Ο Άραχθος μετά τις τελευταίες βροχές. Στο βάθος διακρίνεται το πρώτο χιόνι που έπεσε στα Τζουμέρκα για φέτος.

Τους προηγούμενους μήνες, το μελισσοκομείο έμοιαζε περισσότερο με νεκροταφείο. Ελάχιστες μέλισσες έβγαιναν έξω, κι αυτό για καμιά αναγνωριστική πτήση και έπειτα πάλι μέσα. Συντήρηση δυνάμεων. Ευτυχώς τα λίγα μέλια που είχαν μαζέψει, απροσδόκητα, τον Αύγουστο δεν τα τρυγήσαμε και έτσι κατάφεραν να επιβιώσουν, αυτό το διάστημα.

Οι μέλισσες πετούν και πάλι μετά τη βροχή. Αυτό ίσως σημαίνει ότι η κουμαριά ανεβεβάζει χυμούς.

Όμως μετά την βροχή το μελισσοκομείο απέκτησε και πάλι ζωή. Ίσως είναι αργά πια για τρύγο, αλλά έστω κι αυτό είναι ελπιδοφόρο. Η μόνη ανθοφορία που έχει απομείνει πια είναι της κουμαριάς. Λίγα ρείκια που ξεγελάστηκαν δεν προσφέρουν κάτι. Σε λίγες μέρες θα έχουμε καλύτερη εικόνα.