Κι όμως ο άνθρωπος δεν είναι το μόνο είδος που θάβει τους νεκρούς του!

Το ανθρώπινο είδος δεν είναι το μόνο που θάβει τους νεκρούς του. Τα μυρμήγκια, οι μέλισσες και οι τερμίτες φροντίζουν τους νεκρούς τους, είτε απομακρύνοντάς τους από την αποικία, είτε θάβοντας τους.

Δεδομένου ότι αρκετά κοινωνικά έντομα δημιουργούν μεγάλες αποικίες, είναι φυσικό να αντιμετωπίζουν πολλά παθογόνα. Κάθε μόλυνση μπορεί να εξελιχθεί άμεσα σε πανδημία. Έτσι η φροντίδα των νεκρών είναι καθοριστικής σημασίας για τη διασφάλιση της υγείας τους. 

Μυρμήγκια
Στις μεγάλες αποικίες οι εργάτριες συχνά αναλαμβάνουν το ρόλο του νεκροθάφτη, απομακρύνοντας τα νεκρά άτομα τα οποία μεταφέρουν είτε σε ένα εξειδικευμένο θάλαμο της φωλιάς, είτε σε ένα σωρό σκουπιδιών, είτε απλώς μακριά. Σε ορισμένα είδη μάλιστα τα πτώματα θάβονται.

Σε μια νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Evolutionary Biology διαπιστώθηκε ότι στις νεοσύστατες μικρές αποικίες των μαύρων μυρμηγκιών (Lasius niger) που δεν έχουν ακόμη αρκετές εργάτριες, το ρόλο του νεκροθάφτη αναλαμβάνουν οι βασίλισσες. «Δαγκώνουν και κόβουν το πτώμα σε κομμάτια και στη συνέχεια θάβουν αυτά τα κομμάτια» λέει ο συγγραφέας της μελέτης, εξελικτικός βιολόγος Chris Pull του Ρόγιαλ Xόλογουεϊ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου.

«Φανταζόμαστε τις βασίλισσες των μυρμηγκιών σαν κάποιους μονάρχες, οι οποίοι κατοικούν βαθιά μέσα στην αποικία και προστατεύονται από τις εργάτριες, ενώ δεν εμπλέκονται στην εκτέλεση επικίνδυνων εργασιών της αποικίας. Όμως αυτό δεν ισχύει. Η μελέτη μας δείχνει ότι έχουν την ικανότητα να εκτελούν αυτές τις εργασίες όταν αυτό απαιτείται» λέει ο Pull. Με αυτό τον τρόπο η βασίλισσα μειώνει την πιθανότητα του θανάτου της επτά φορές. Έτσι η νεοσυσταθείσα αποικία έχει περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσει.

Μέλισσες
Στις αποικίες μελισσών, τα νεκρά ή άρρωστα άτομα απομακρύνονται άμεσα. Οι μέλισσες αφού φέρουν σε επαφή με το νεκρό, τις κεραίες τους (σημαντικότατο αισθητήριο όργανο), μεταφέρουν το πτώμα χρησιμοποιώντας τις κάτω γνάθους, έξω από την κυψέλη τους.

Όμως οι μέλισσες δεν απομακρύνουν απλώς τους νεκρούς απ’ την κυψέλη τους, αλλά σύμφωνα με μια μελέτη του 1983, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Animal Behavior, δίνουν προτεραιότητα σε νεκρά εδώ και αρκετή ώρα άτομα (η μελέτη αναφέρεται σε νεκρά άτομα 1 ώρας) σε σχέση με πρόσφατα σκοτωμένα άτομα. Αυτή η μικρή ομάδα εξειδικευμένων εργατριών είναι ως επί το πλείστον μέσης ηλικίας και αντιπροσωπεύει μόλις 1% με 2% του πληθυσμού. 

Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται εξυγιαντική συμπεριφορά των μελισσών και επειδή παρουσιάζει διαφορές από μελίσσι σε μελίσσι είναι σημαντικό για τους μελισσοκόμους να επιλέγουν γενετικό υλικό για την εκτροφή βασιλισσών, από μελίσσια που παρουσίασαν έντονα αυτή τη συμπεριφορά. Για να ελεγχθεί αυτό γίνονται τρύπες σε 100 κελιά γόνου (σκοτώνονται δηλαδή οι προνύμφες) και ελέγχονται έπειτα από 24 ώρες. Μελίσσια που θα καθαρίσουν σ’ αυτό το διάστημα πάνω από το 85% των κελιών θεωρείται ότι έχουν τα επιθυμητά χαρακτηριστικά.

Τερμίτες
Ενώ τα περισσότερα κοινωνικά έντομα απομακρύνουν τους νεκρούς τους από τη φωλιά, τα πτώματα των τερμιτών θάβονται μέσα στη φωλιά.  Όπως και με άλλα κοινωνικά έντομα, οι χημικές αλλαγές που συντελούνται μετά το θάνατο, γίνονται γρήγορα αντιληπτές από τους τερμίτες.

Ο ανατολικός υπόγειος τερμίτης (Reticulitermes flavipes) μπορεί να εντοπίσει ένα πτώμα, λίγα λεπτά μετά το θάνατο. Όπως και οι μέλισσες, οι τερμίτες θα περιεργαστούν το πτώμα με τις κεραίες τους, πριν το αρπάξουν με τα σαγόνια τους. Μια μελέτη του 2013 που δημοσιεύτηκε στο Scientific Reports έδειξε ότι αυτό το είδος τερμίτη συμπεριφέρεται διαφορετικά εάν οι νεκροί είναι δικοί του ή από στενά συγγενικά είδη. 

Πηγές: Νationalgeographic, Wikipedia