Όταν οι μεγάλες εταιρίες χάνουν το μερίδιο της αγοράς από τους μικρούς παραγωγούς…

Οι Έλληνες μελισσοκόμοι έχουν ένα πολύ μεγάλο πλεονέκτημα έναντι των άλλων αγροτών. Μπορούν και διαθέτουν απευθείας, μόνοι τους το προϊόν τους χωρίς την παρουσία μεσαζόντων, εμπόρων και συσκευαστών. Μάλιστα το γεγονός ότι η συντριπτική τους πλειοψηφία διαθέτει το μέλι χωρίς επεξεργασία, αντίθετα με τα χαρμάνια και τα επεξεργασμένα μέλια των εταιριών (θέρμανση, φιλτράρισμα), τους έδωσε τη δυνατότητα να παρέχουν στον καταναλωτή προϊόν καλύτερο ποιοτικά. Έτσι έφτασαν σήμερα να κατέχουν το 65% της αγοράς έναντι των εταιριών. Εταιρίες και συσκευαστές όμως δεν έμειναν με σταυρωμένα χέρια και χωρίς να προσπαθούν να ανταγωνιστούν τους μελισσοκόμους σε επίπεδο ποιότητας προϊόντων άρχισαν να επιβάλουν κανονισμούς που μόνο στόχο έχουν να παραπλανήσουν τον καταναλωτή (βλέπε Άθερμο μέλι).

img1Η επίμαχη σήμανση ετικέτας για την Ελληνικότητα τους προϊόντος

Όταν κάποιοι μελισσοκόμοι ξεκίνησαν να αναγράφουν στις ετικέτες τους ότι το μέλι τους είναι άθερμο (δηλαδή μέλι το οποίο δεν έχει υποστεί θερμική επεξεργασία και άρα δεν έχει χάσει σε θρεπτική αξία), ο Συνδέσμος Ελλήνων Τυποποιητών –Συσκευαστών –Εξαγωγέων μελιού κατήγγειλε το γεγονός και κατάφερε να περάσει κανονισμό που απαγορεύει τον χαρακτηρισμό αυτό γιατί όπως υποστήριξαν, υπονοούνταν ότι το δικό τους μέλι θεωρούνταν κατώτερο. Κάτι που όμως ισχύει καθώς τα μέλια που έχουν υποστεί θερμική επεξεργασία ή φιλτράρισμα γύρης υποβαθμίζονται. Δεν είναι δυνατόν, για παράδειγμα, ένα απ’ τα μεγαλύτερα Super Market της χώρας να διακινεί (με δική του επωνυμία) μέλι ερείκης σε ρευστή μορφή κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Εδώ έχει καταρριφθεί κάθε νόμος της φύσης…

Έπειτα, το Υπουργείο Ανάπτυξης ζήτησε από την Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Μελιού το 2013 να ορίσει τις προδιαγραφές και τις διαδικασίες που απαιτούνται προκειμένου να θεσμοθετήσει τη χορήγηση Ελληνικού σήματος στην ετικέτα του μελιού, που ήταν και ένα πάγιο αίτημα των Ελλήνων μελισσοκόμων. Τι πιο αυτονόητο για τον Έλληνα παραγωγό, το αποδεδειγμένα Ελληνικό μέλι του να φέρει σήμανση στη συσκευασία του ότι είναι Ελληνικό.
Κι όμως όχι!
Το σχέδιο κανονισμού της ΕΔΟΜ προτείνει να δοθεί το δικαίωμα χρήσης του Ελληνικού σήματος μόνο στις Εταιρίες και τους Συσκευαστές, αφήνοντας έξω τον μικρό μελισσοκόμο. Αλήθεια φαντάζεστε την σύγχυση που θα προκύψει όταν οι εταιρίες αυτές θα αρχίσουν να καλούν τον καταναλωτή, μέσω διαφημίσεων, να εμπιστεύεται μόνο τις συσκευασίες με το Ελληνικό σήμα; Δεν θέλω να σκεφτώ τι θα γίνει όταν ξεσπάσει ο πόλεμος για τις Ελληνοποιήσεις εισαγόμενων μελιών υποβαθμισμένης ποιότητας και πιθανόν από χώρες στις οποίες επιτρέπονται οι καλλιέργειες γενετικά τροποποιημένων σπόρων και πως θα διακρίνεται αν αυτό γίνεται μόνο με το σήμα;

img2

Αρχικά και χωρίς καμία λογική, προτάθηκε η Διεπαγγελματική ως Φορέας Απόδοσης του Ελληνικού σήματος στην ετικέτα, της οποίας όμως τα μέλη διαθέτουν μονάδες τυποποίησης… Εκτός όλων των άλλων δηλαδή θα ελέγχει και τον εαυτό της… Επίσης για να δώσει το σήμα η Διεπαγγελματική θα ελέγχει τις εγκαταστάσεις ανταγωνιστικών μελισσοκομικών επιχειρήσεων, τα ονόματα των συνεργατών τους, το αρχείο προμηθευτών, το βιβλίο αποθήκης, τη διακίνηση του προϊόντος και άλλα ευαίσθητα στοιχεία εμπορίου.

Το πιο κραυγαλέο όμως είναι ότι βγάζει έξω από όλη τη διαδικασία τους μικρούς παραγωγούς. Η πλειοψηφία των Ελλήνων μελισσοκόμων δεν θα έχει το δικαίωμα να θέσει στην αγορά ετικέτα μελιού με την ένδειξη ότι το μέλι είναι Ελληνικό, ενώ ταυτόχρονα οι μεγάλες εταιρίες και οι συσκευαστές θα διαφημίζονται και θα στηρίζονται στο Ελληνικό σήμα, το οποίο όπως είναι λογικό θα εμπιστεύεται ο καταναλωτής.

Η Ομοσπονδία Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδος (ΟΜΣΕ), που ήταν και η μόνη παρούσα στη Διεπαγγελματική που εκπροσωπεί τα συμφέροντα των απλών μελισσοκόμων, αντί να υπερασπιστεί το δικαίωμα τους να επισημαίνουν ότι το μέλι τους είναι Ελληνικό, τάχθηκε μέσω του προέδρου της κ. Ντούρα ενάντια στην πρόταση συμμετοχής των μελισσοκόμων στο σήμα. Θυμίζουμε ότι η ΟΜΣΕ είναι το ανώτατο συνδικαλιστικό όργανο των μελισσοκόμων και καλύπτει το σύνολό τους στη χώρα μας, είτε αυτοί μετέχουν στους συλλόγους-μέλη της, είτε όχι.

Δυστυχώς το πάθημα των ΗΠΑ δεν έγινε μάθημα για τις εταιρίες στην Ελλάδα. Παρά τη συνεχή απώλεια του μεριδίου της αγοράς απ’ τους απλούς μελισσοκόμους, δεν προτίθενται να αλλάξουν στρατηγική και να στραφούν στη διανομή αγνών προϊόντων, αλλά προσπαθούν με τεχνάσματα να παραπλανήσουν τους καταναλωτές. Με τους καταναλωτές όμως σήμερα, πιο ενημερωμένους από ποτέ, όσους νόμους κι αν περάσουν η πτώση τους είναι μη αναστρέψιμη, αν συνεχίσουν την ίδια τακτική.

img3

Εμείς παρά το γεγονός ότι μας απαγορεύουν να επισημάνουμε το προϊόν μας ως Ελληνικό, βασιζόμαστε στην εμπιστοσύνη των πελατών μας, οι οποίοι γνωρίζουν καλά ότι βόσκουμε και τρυγάμε τα μελίσσια μας στην Ελλάδα. Από φέτος διαθέτουμε ετικέτα με qrcode το οποίο ανιχνεύει το εκάστοτε προϊόν μας και δείχνει στον πελάτη όλα τα στάδια παραγωγής του μελιού που κρατάει στα χέρια του. Από τη μεταφορά των μελισσιών, την περιοχή, την πορεία της ανθοφορίας/μελιτοφορίας μέχρι τον τρύγο με φωτογραφίες, χάρτες και αναλυτικά κείμενα. Επίσης πραγματοποιούμε ανοιχτό τρύγο ώστε να διαπιστώσουν οι πελάτες ιδίοις όμμασι ότι δεν υπόκειται σε καμία επεξεργασία.

Εσείς θα εμπιστευθείτε εμπόρους, οι περισσότεροι απ’ τους οποίους δεν παράγουν καν το μέλι αλλά το μεταπουλούν ή θα εμπιστευθείτε τους ντόπιους μικρούς παραγωγούς;

Στράτος Σαραντουλάκης
Μελισσοκόμος

Τι είναι το άθερμο μέλι και γιατί πρέπει να αποφεύγονται τα χαρμάνια.

Άθερμο θεωρείται το ακατέργαστο μέλι που εξάγεται απ’ την κηρήθρα χωρίς καμία επεξεργασία και παρέχεται στον καταναλωτή όπως ακριβώς το παράγουν οι μέλισσες. Το μέλι που έχει υποστεί θερμική επεξεργασία υποβαθμίζεται καθώς καταστρέφονται τα ένζυμα, η αντιβακτηριακή του δράση και χάνει σε θρεπτική αξία.  Υποβαθμισμένα μέλια λόγω θέρμανσης κατατάσσονται στην κατηγορία των βιομηχανικών και χρησιμοποιούνται ως πρόσθετα σε διάφορα τρόφιμα ή στην ζαχαροπλαστική και δεν διατίθενται ως επιτραπέζια.

honey-frameΠλαίσιο με μέλι, σφραγισμένο σχεδόν εξολοκλήρου. Για να τρυγηθεί ένα πλαίσιο πρέπει να είναι σφραγισμένο τουλάχιστον κατά τα 2/3.

Γιατί κάποιοι θερμαίνουν όμως το μέλι;

Το μέλι περιέχει ζυμομύκητες και γυρεόκοκκους, οι οποίοι του προσδίδουν και την υψηλή θρεπτική του αξία. Συμβάλουν όμως και στην ταχύτερη κρυστάλλωση του προϊόντος, γεγονός που για πολλές εταιρίες είναι αντιεμπορικό. Γι αυτό το λόγο θερμαίνουν το μέλι στους 70ο C για 5-10 λεπτά. Οι ζυμομύκητες δεν αντέχουν σε υψηλές θερμοκρασίες και καταστρέφονται. Έτσι το προϊόν μπορεί να διατηρηθεί σε ρευστή φάση για περισσότερο διάστημα, αλλά χάνει σε θρεπτική αξία (Πρακτική Μελισσοκομία – Ανδρέα Θ. Θρασυβούλου, 1998). Μεγάλα εργοστάσια τυποποίησης μελιού χρησιμοποιούν ειδικό φίλτρο ώστε να αποβάλλουν τους γυρεόκοκκους που περιέχει, υποβαθμίζοντας το ακόμα περισσότερο, μετατρέποντάς το, ουσιαστικά, απλά σε μια γλυκαντική ουσία (Haydak, 1955). Η γύρη εξάλλου αποκαλύπτει την προέλευση του μελιού. Με την αφαίρεση της, δίνεται η δυνατότητα στις μεγάλες εταιρίες να εισάγουν μέλι, συνήθως από την Κίνα, να αφαιρούν τα υπολείμματα γύρης και να το βαπτίζουν ελληνικό. Μέλι το οποίο έχει υποστεί τέτοιου είδους επεξεργασία πρέπει να διατίθεται με την ένδειξη “φιλτραρισμένο προϊόν” ενώ απαγορεύεται η αναγραφή στην ετικέτα οποιασδήποτε ένδειξης της βοτανικής και γεωγραφικής του προέλευσης (οδηγία 2001/110 ΕΕ).

Το μέλι θερμαίνεται επίσης και για να μειωθεί η σχετική υγρασία. Το ώριμο μέλι έχει υγρασία που κυμαίνεται από 14% έως 17% μερικές φορές και λίγο περισσότερο. Οι αγορανομικές διατάξεις επιτρέπουν υγρασία μελιού μέχρι 21%. Όσο περισσότερο ξεπερνά η υγρασία του προϊόντος το 17%, τόσο γρηγορότερα αυτό μπορεί να ξινίσει. Μέλια με υγρασία μεγαλύτερη από 17% θερμαίνονται στους 70ο C για 5-10 λεπτά ή στους 80ο C για 2 λεπτά ώστε να πέσει η υγρασία και να μειωθεί η πιθανότητα να ξινίσει (Πρακτική Μελισσοκομία – Ανδρέα Θ. Θρασυβούλου, 1998). Το παραγόμενο προϊόν όμως έχει χάσει κάθε βιολογική αξία παρότι μπορεί να καταναλωθεί κανονικά χωρίς πρόβλημα για τον άνθρωπο.

Τι είναι τα χαρμάνια;

Ένας άλλος λόγος που θερμαίνεται το μέλι είναι για να δημιουργηθούν χαρμάνια. Τα χαρμάνια είναι διάφορα είδη μελιού αναμεμιγμένα. Οι αναμίξεις διαφόρων ειδών μελιού χρησιμοποιούνται απ’ τις μεγάλες εταιρίες μελιού για να προσδώσουν στο τελικό προϊόν επιθυμητά χαρακτηριστικά, όπως είναι για παράδειγμα το χρώμα, η γεύση και το άρωμα. Στην Ελλάδα οι καταναλωτές προτιμούν τα ανοιχτόχρωμα μέλια παρότι τα σκουρόχρωμα είναι συνήθως θρεπτικότερα και γι αυτό οι εταιρίες, που λειτουργούν με πρωτίστως εμπορικά κριτήρια, δίνουν μεγάλο βάρος στην εμφάνιση. Ένας άλλος λόγος παραγωγής χαρμανιού είναι η σταθερή γεύση. Ένας μελισσοκόμος μπορεί να πάει με τα ίδια μελίσσια δύο διαδοχικές χρονιές στο ίδιο ακριβώς μέρος, την ίδια χρονική περίοδο και να παράξει διαφορετικά μέλια σε γεύση, καθώς από χρονιά σε χρονιά υπάρχουν διαφοροποιήσεις στα φυτά που ανθίζουν και μπορεί να προσδώσουν μια ιδιαιτερότητα στο άρωμα. Πολλοί καταναλωτές παραπονιούνται ότι το μέλι δεν ήταν ίδιο με το περσινό ενώ κάτι τέτοιο είναι απολύτως φυσιολογικό. Οι μεγάλες εταιρίες δημιουργούν σταθερά χαρμάνια τα οποία έχουν και σταθερή γεύση για να αποφύγουν τέτοιους “μπελάδες”, με τίμημα όμως την βιολογική αξία του προϊόντος.

Άλλος λόγος είναι ότι κάποιες ποικιλίες μελιού όπως πχ η πορτοκαλιά, έχουν μικρό χρόνο κρυστάλλωσης. Μέλια που κρυσταλλώνουν γρήγορα πρέπει να πουληθούν και γρήγορα, γιατί αν κρυσταλλώσουν θεωρούνται αντιεμπορικά… Θυσιάζοντας ουσιαστικά ένα φυσικό κρυσταλλωμένο μέλι με τα θρεπτικά του συστατικά για ένα υποβαθμισμένο – βιομηχανοποιημένο αλλά πιο εμπορικό προϊόν. Επίσης οι περισσότερες μεγάλες εταιρίες αρέσκονται στο να αναμιγνύουν θυμαρίσιο μέλι με άλλους τύπους μελιών καθώς αυτό επηρεάζει καθοριστικά το άρωμά τους δημιουργώντας χαρμάνια. Όλα τα μέλια χαρμάνια έχουν υποστεί θερμική επεξεργασία στους 70ο C για 5’ γεγονός που τα καθιστά όχι απλά χαμηλότερης ποιότητας αλλά ένα εντελώς διαφορετικό προϊόν.

Άλλος ένας λόγος που μπορεί να θερμανθεί το μέλι είναι για την αποκρυστάλλωση του, γεγονός το οποίο συμβαίνει στην κουζίνα μας και γι αυτό είμαστε οι ίδιοι υπεύθυνοι. Όταν ένα μέλι κρυσταλλώσει, κάτι το οποίο είναι μια απόλυτα φυσική διαδικασία, το βάζουμε σε δοχείο με διπλά τοιχώματα (μπεν-μαρί) , ποτέ απευθείας ώστε το μέλι να μην έρχεται σε επαφή με την εστία θέρμανσης και το θερμαίνουμε μέχρι και τους 45ο C. Μέχρι αυτή τη θερμοκρασία δεν επηρεάζεται η ποιότητα του. Υψηλή θερμοκρασία για μεγάλο χρονικό διάστημα καταστρέφει τα ένζυμα, διασπά τα ζάχαρα και επηρεάζει τις ουσίες που συμβάλλουν στη γεύση και το άρωμά του μελιού. Οι μύκητες του μελιού δεν αντέχουν σε υψηλές θερμοκρασίες. Οι περισσότεροι καταστρέφονται όταν το προϊόν ζεσταθεί στους 60ο C για 5-10′ και σχεδόν όλοι όταν ζεσταθεί στους 70ο C για 1-5’. Τα σπόρια των μυκήτων καταστρέφονται στους 72ο C και 10’.

Γιατί το μέλι δεν πρέπει να παστεριώνεται.

Το μέλι έχει αντιοξειδωτική δράση η οποία όμως είναι εξαιρετικά μεταβλητή. Η θερμότητα η οποία απαιτείται για την παστερίωση μπορεί να μειώσει το ποσοστό των αντιοξειδωτικών του ιδιοτήτων έως και 30%. Απ’ την άλλη, ενώ ο γλυκαιμικός δείκτης του μελιού μπορεί να ποικίλει ανάλογα με τον τύπο του νέκταρος που συλλέγεται, είναι σε μεγάλο βαθμό ένα τρόφιμο με χαμηλό δείκτη. Η παστερίωση όμως συμβάλει κατά πολύ στην αύξηση του γλυκαιμικού δείκτη.

3

Εν κατακλείδι.

Εμείς στο Ορεινό Μέλι πιστεύουμε ότι το μέλι πρέπει να εξάγεται από την κηρήθρα χωρίς καμία επεξεργασία, στην πιο αγνή μορφή του, άθερμο. Γι αυτό το λόγο το μέλι μας δεν θερμαίνεται σε κανένα στάδιο της παραγωγής του, δεν παστεριώνεται και δεν αναμειγνύουμε διαφορετικά είδη μελιού αλλά αρκούμαστε στο φυσικό μέλι που παράγουν οι μέλισσες. Αυτό το κάνουμε για λόγους συνείδησης και φιλοσοφίας για τη ζωή και όχι γιατί κάποια νομοθεσία μας το επέβαλε. Μάλιστα η νομοθεσία μας απαγορεύει να αναγράφουμε στην ετικέτα ότι το μέλι είναι άθερμο ή άβραστο, έπειτα από καταγγελία του Συνδέσμου Ελλήνων Τυποποιητών –Συσκευαστών –Εξαγωγέων μελιού, καθώς όπως υποστηρίζουν δημιουργείται σύγχυση και παραπλάνηση στον καταναλωτή, ενώ κάτι τέτοιο όμως δεν ισχύει στο εξωτερικό! Για παράδειγμα στην Αγγλία επιτρέπονται αυτοί οι χαρακτηρισμοί και το μέλι αυτό μπορεί να εισαχθεί και να διανεμηθεί κανονικά στην Ελλάδα, δημιουργώντας αθέμιτο ανταγωνισμό.

Γι αυτό το λόγο όσοι πελάτες μας το επιθυμούν, μπορούν να παρευρίσκονται κατά τη διαδικασία του τρύγου μας, όπου και παραλαμβάνουν το μέλι τους για να διαπιστώσουν ιδίοις όμμασι ότι δεν υπόκειται σε καμία επεξεργασία. Πρέπει ωστόσο να γνωρίζουν ότι για να γίνει διαύγαση του μελιού, το μέλι πρέπει να αφεθεί μετά τον τρύγο για 10-15 ημέρες σε σκοτεινό και δροσερό μέρος. Όλες τις ποικιλίες άθερμου μελιού που παράγουμε μπορείτε να τις δείτε εδώ.

Τέλος όλοι οι καταναλωτές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η κρυστάλλωση του μελιού είναι μια απολύτως φυσιολογική ιδιότητα του μελιού και μην αγοράζουν μέλια απ’ το σούπερ μάρκετ που δεν αναγράφουν το είδος του μελιού και την περιοχή στην οποία παράχθηκε, όσο “επώνυμα” κι αν είναι!

Στράτος Σαραντουλάκης
Μελισσοκόμος